ଏଉଁ ଶିବା ଦେବୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦଶ ଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଲା। ଏହି ଦଶ ଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଯେଉଁ ଦୃଷ୍ଟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଧି ଅଛି, ସେମାନେ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉପାୟ କଥା କହିବାକୁ ଦେବତା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ଏହି ଧ୍ୟାନରେ, ନିମ୍ନରେ ନେକ୍ତର ମହାସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୀପ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି, ଯାହା ଦୀପଟି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ କାଲିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ଘିରି ରହିଛି। ଏହି ଦୀପରେ, ବୃନ୍ଦାବନ ଉପବନରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ବୃନ୍ଦାବନ ଉପବନ ଚାରିପାଖରେ ବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ସବୁ ଋତୁରେ ଫୁଲ ଝରିବା, ନୃତ୍ୟରତ ମଦୋନ୍ମତ ମୟୂର, ଗୀତ ଗାଉଥିବା କୋଇଳା ଓ ମଧୁମକୁ ସ୍ୱର ଉପରେ ଗୁଞ୍ଜରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଉପବନର ମଧ୍ୟରେ, ବିଶାଳ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ ଏକଟି ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତାହାର ଶାଖା-ପ୍ରଶାଖା ଚାରିପାଖରେ ବିସ୍ତୃତ, ଏହା ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଠିଛି। ଏହି ବୃକ୍ଷ ତଳରେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଗାଁ ଚାରିପାଖରେ ବୃତ୍ତାକାର ରୂପରେ ବସିଛି; ଏହି ବୃତ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ଗୋପବାଳକ ଫ୍ଲୁଟ ଓ ଶିଙ୍ଗ ହାତରେ ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ବୃତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ହାତରେ ଧରି, ପ୍ରେମରେ ବିସ୍ମିତ ମନ ନେଇ ବସିଛନ୍ତି। ଏଉଁ ଏକ ବୃତ୍ତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଧଳା ପୋଷାକ ଓ ଧଳା ଆଭରଣ ପିନ୍ଧି, ହାତ ଯୋଡି ଭକ୍ତିରେ ଭରି ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମ ନେଇ ବସିଛନ୍ତି। ଏଉଁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି ବେଦର କନ୍ୟାମାନେ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କହୁଛନ୍ତି; ତାପରେ, ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି, ଯିଏ ମଣିମୟ ସିଂହାସନରେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ବସିଛନ୍ତି। ହରି, ରାଧାଙ୍କ ଉରୁପରେ କଦଳୀ ତଣ୍ଡରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି, ରାଧାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟରେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ମୁହଁକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବାମ ପାଦ ହାଲକା ଭାବେ ମୁଡ଼ି, ହାତରେ ବାଁଶୀ ଧରି, ବାମ ହାତରେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼କୁ ଛୁଇଁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଦେହ ମହା ପନ୍ନା ମଣିର ଭଳି ଚମକୁଛି, ମୁକ୍ତାର ଦୀପ୍ତି ଭରି ଅଛି; ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମଣିର ଭଳି ବିସ୍ତୃତ ଓ କମଳ ଭଳି; ଶୁଦ୍ଧ ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମୟୂରପଙ୍ଖୀ ଶୋଭା ଦେଉଛି, ଚମକୁଥିବା ମୁକ୍ତା ମାଳା ଅଛି, ଗାଳର କୂଳେ ମକର ଆକୃତିର ମନୋହର କୁଣ୍ଡଳ ଲଟକିଛି। ମୁଣ୍ଡ ଠାରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଙ୍ଗନ, ବାହୁବଳୟ, ତାଳପାଦ ଦଣ୍ଡ, ଅଙ୍ଗୁଠି, ଏବଂ କମର ବେଲ୍ଟ ରେ ଭୂଷିତ। ତାଙ୍କୁ ଅତି ସୁକୁମାର, ଯୁବାନ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି; ଦଶ ଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ବେଦୀୟ କ୍ରିୟା ପ୍ରଥମେ କରି ଉପାସନା କରିବା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏପରେ, ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଦେବୀ ଗିରିଜା ସତୀ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ପରେ ଋଷି ଆସି, ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ସେଇ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ମାନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମାନେ, ଏହି ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଶ୍ରବଣ କରି, ସେ କେଶବଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ନିଜେ ଉତ୍ତମ ହେଲେ। ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଆକର୍ଷଣ, ବୁଦ୍ଧି, ଅଦ୍ଭୁତ ଲାବଣ୍ୟର ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲେ; ପରେ, ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଶିଶୁ ନିଜ ଘର ଛାଡ଼ି ଯାଇଲେ। ଏହି ଶିଶୁ ପ୍ରାଣବାୟୁରେ ନିର୍ଭର କରି, ତିରିଶ କୋଟି କଳ୍ପ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ; ଏହାର ଶେଷରେ, ସେ ଗୋକୁଳରେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ଲବଙ୍ଗା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ; ତାଙ୍କର ହାତରେ ମୁଖ ପରିଷ୍କାର କରିବା ଉପକରଣ ଦେଖାଯାଇଲା। ଏପରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ କିଛି ପ୍ରଧାନ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଯେଉଁଠି ହରି ଓ ବ୍ରଜର ନୟନାବଳୀ କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ଅନେକ ଆନନ୍ଦମୟ କଥା ରହିଛି, ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ପଢ଼ାଇଛି, ସେ ଧନ୍ୟ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିବାସ ଉପଲବ୍ଧ କରିଥାଏ। ଏହାପରେ, ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ସୂତ, ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦମୟ କଥା କହିଛ, ସେ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।” “ହେ ଧନ୍ୟ, ତୁମେ ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହା ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ରୀଡା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ; ଆମେ ଏହା ଶୁଣି, ଏହାରୁ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଛୁ।” “ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ଭକ୍ତମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣି, କିଏ ସନ୍ତୋଷ ନପାଇବ?” “ତେଣୁ, ଆମେ ପୁନି ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହା କ୍ରୀଡା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଏବଂ ବ୍ରତ, ଦାନ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ।” “ହେ ଧନ୍ୟ, ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ୟବହୃତ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ବିଷୟରେ କହ, ଯାହା ଆମକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇପାରିବ।” ସୂତ କହିଲେ: “ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ ଅତି ଉତ୍ତମ; ଏହା ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁମର ମନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଆବୃତ।” “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ଓ ଅତି ଆନନ୍ଦମୟ କ୍ରୀଡା କଥା କହିବି, ଏହା ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ କଥା।” ଏକ ଦିନ, ନାରଦ ମୁନି, ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ତିନି ଲୋକରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ; ମଥୁରାରେ ତିନି ଅମ୍ବରୀଷ ରାଜାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲିନ ଦେଖିଲେ। ଉତ୍ତମ ଋଷି ଏହି ଧନ୍ୟ ରାଜାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ବ୍ରତ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ; ଅମ୍ବରୀଷ ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ। ସେ ଭକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ, ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ମୁନି, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି— “ସେ ଦେବ, କମଳନୟନ, ନାରାୟଣ ନିଜେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ସେ ନିରାକାର ଓ ଆକାରବତ୍, ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରକାଶ ଓ ଅପ୍ରକାଶ, ନିତ୍ୟ। “ସେ ହରି, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଧ୍ୟାନ କରିବାଯୋଗ୍ୟ। ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତାଙ୍କରେ ବିନ୍ଧା, ଏକତ୍ରିତ ଓ ସ୍ଥିତ। “ସେ ଏକ, ଅପ୍ରକାଶ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସର୍ବାତ୍ମା ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯାଁଠୁ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ, ନିଜେ ପୃଥିବୀକୁ ଗଢିଛନ୍ତି। “ତାଙ୍କୁ ବେଦ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ବେଦ ତାଙ୍କରେ ସ୍ଥିତ। ସେ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, କିପରି ପୂଜା କରିବା?