ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ମହାତ୍ମା ଜଣେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅଟଳ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ନେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଯାହା କି ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତପସ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ ମହାପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ଏହି ପରେ, ଗୋପ ଗୋତ୍ରର ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଚିତ୍ରକଳା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ଏକ ଆକର୍ଷକ ଅଳଙ୍କାର ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ସେ ସଦା ସପ୍ତସ୍ୱର ଶୋଭିତ ଏକ ବୀଣା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଣିମାଳା ଅଳଙ୍କୃତ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଳଙ୍କାର ଥିଲା । ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତରେ ମଣିମାଳା ମଣ୍ଡିତ ଏକ କମଳ ରହିଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପିତା ଥିଲେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ରବା, କଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ରୀୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କରୁଥିଲେ । ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଦେବତା, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଜଗନ୍ନାଥ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ । ଏହିପରି ଭକ୍ତିରେ, ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ପାର୍ବତୀ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ । ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ରାତିର ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହେଇ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—"ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମର ପୁତ୍ର ଶୈଶବରୁ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେବେ ।" "ତାଙ୍କୁ ଏଠି ମୁଁ ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧ ଏକୋଇଶ ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର ଦେଉଛି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତୁମେ ତାଙ୍କ ଆଠ ବର୍ଷରେ ଦିକ୍ଷିତ କରି ଶିଖାଅ । ଏହି ହେଉଛି ଗୋପାଳ-ବିଦ୍ୟା ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଵାଣୀରେ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧି ହେଲେ, ଜିହ୍ୱାର ଟିପରେ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ପ୍ରକଟ ହୁଏ ।" "ସ୍ୱୟଂ ଅନନ୍ତ ରୂପୀ ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାମାନେ କାମା, ମାୟା, ରମା, କଣ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରା, ଓ ଦାମୋଦର ସହିତ ଦର୍ଶନ ଦେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି ।" "ମଧ୍ୟରେ ଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କର, ପୁଣି ସେଇ ଦେବୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟରେ କହିବି ।" "ଅମୃତ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦ୍ୱୀପ କଳ୍ପନା କର, ଯାହା କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ଏଠି ବୃନ୍ଦାବନ ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ କର । ଏଠି ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲ ଝରୁଥିବା ଗଛ ଓ ଲତା ରହିଛି, ନୃତ୍ୟରତ ମଦୋନ୍ମତ ମୟୂର, ଗାଉଥିବା କୋଇଳି ଓ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଧ୍ୱନିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ।" "ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ବଡ଼ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ, ଯାହାର ସାଖା-ପ୍ରସାଖା ଶତ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚତାରେ ବିସ୍ତୃତ । ଏହା ତଳେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ଗାୟମାନେ ଚକ୍ରାକାର ରୂପେ ରହିଛନ୍ତି; ସେଥିରେ ଗୋପବାଳକମାନେ ବାଁଶୀ ଓ ଶଙ୍ଖ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।" "ଏହି ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ନେଇ, ପ୍ରେମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଉପସ୍ଥିତ । ଏଠାରେ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଧଳା ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ହାତ ଜୋଡି ପ୍ରେମରେ ବିଗ୍ନ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚକ୍ର ଦେଖାଯାଏ ।" "ବେଦକନ୍ୟାମାନେ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ପରେ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର—ସେ ଅତି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମଣିମଞ୍ଚରେ ବସିଛନ୍ତି ।" "ସେ ରାଧାଙ୍କ ଜଂଘାରେ ଶୟାନ, କଦଳୀ ତଣ୍ଡରେ ଶୋଇ, ରାଧାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନର ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଯାହା ମନକୁ ମୋହିତ କରେ । ବାମ ପାଦ ଅଳ୍ପ ଭାବେ ମୋଡି, ହାତରେ ବାଁଶୀ ଧରି, ବାମ ବାହୁରେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଙ୍କ ଠୋଡ଼ ଛୁଇଁଛନ୍ତି ।" "ତାଙ୍କ ଦେହ ମହାପନ୍ନା ମଣି ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ, ମୁକୁର୍ଦ୍ଧାରେ ମୟୂରପଙ୍ଖ ଶୋଭିତ, ମୁକୁଟରେ ମୁକ୍ତାମାଳା ଓ ଗଣ୍ଠିରେ ମକରାକାର ଦୁଇ ଅଳଂକାର ଲଟକୁଛି । ମୁଣ୍ଡଠାରୁ ପାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଙ୍କଣ, ବାହୁଳି, ନୂପୁର, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ କଟିସୂତ୍ର ରେ ଶୋଭିତ ।" "ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ, ଯୌବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବେଦିକ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉପାସନା କର ।" ଏପରି କହି, ଦେବ ଓ ଦେବୀ ଗିରିଜା ସତୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଏହାପରେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ରବା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଓ ଧ୍ୟାନ ଶିଖାଇଲେ । ସେହି ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ମାତ୍ର ଶ୍ରବଣ କରି, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନେକ ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେଠାରୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଗଲେ । ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ, ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ, ଚତୁର୍ୟ, ଚମତ୍କାର ଓ ଶୋଭାର ଚିହ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; ଏହିପରେ ଅନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ନେଇ ଘର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ । ବାୟୁ ମାତ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ସେ ତିରିଶି ମିଳିଅନ୍ କଳ୍ପ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ; ଏହାର ଶେଷରେ, ସେ ଗୋକୁଳରେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ତାଙ୍କ ନାମ ଲବଙ୍ଗା, ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ପରିଚିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ହାତରେ ମୁଖ ପରିଷ୍କାର ଉପକରଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଏପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ କିଛି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରବଣ କରେ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ଶ୍ରୀହରି ଓ ବ୍ରଜସୁନ୍ଦରୀମାନଙ୍କ ଚମତ୍କାର ଲୀଳାର ରସାସ୍ୱାଦ କରି, ସେ ଧନ୍ୟ ବାସୁଦେବ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଏହି କଥା ଶେଷ ହେଲାପରେ, ମୁନିମାନେ ସୂତ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ସୂତ, ରୋମହର୍ଷଣପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯେଉଁ ମଧୁର କଥା କହିଲ, ତାହା ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ । ତୁମେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ନାରେଟ କଲେ, ଆମେ ତାହା ଶୁଣି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲୁ । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି; ଏପରି ମହତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣି କିଏ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିପାରିବ ?" "ତେଣୁ, ଆମେ ପୁନି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ, ଉପବାସ, ଦାନ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ ପାଠ ପ୍ରଥା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ । ଆଦିକାଳରେ କିପରି ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ହେଉଥିଲା, ତାହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ ।" ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ, ଏହା ସମସ୍ତ ଜୀବର ପରମ ମୋକ୍ଷ ଦିଗରେ ନେଇଯାଏ । ତୁମେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ନିରତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଅଛ ।" "ମୁଁ ଏବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଉପଖ୍ୟାନ କହିବି ।