ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ମହିମା ବିଷୟରେ ଶୌଭରିଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ନଗରୀର ମହିମା ଶ୍ରବଣ କରିଲେ, ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଅଠାରୋଟି ପୁରାଣ ଓ ମହାଭାରତ ପଢିଲେ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ମାଘ ମାସର ଉଷାକାଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ। ରାଜନ୍, ଯେଉଁଠି ଏହି ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣାଯାଏ, ସେଠି ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। କୃଚ୍ଛ୍ର, ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ର, ପାରାକ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପରି ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହିମା ଶ୍ରବଣରେ ମିଳେ। ଏହି ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିଯାଏ। ଏପରେ, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ— ହେ ଶୌନକ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ମହିମା ଶୁଣି ସଉଭରିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ହସ୍ତିନାପୁର ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିଦାୟ ନେଇ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଗଲେ। ଦ୍ୱାରକାରୁ ଆସି, ରାଜା ତାଙ୍କର କୁଳଦେବତା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ମୁକ୍ତିଦାୟକ, ଏଠି ଅପମାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ ମିଳେ। ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି, ହରି ଏଠି ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଶିଶୁପାଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁଠି ଶିଶୁପାଳ ବଧ ହେଲେ, ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ଵ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ସେଠି ଭୀମ ତାଙ୍କ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ବିଶାଳ ଏବଂ ଗଭୀର କୁଣ୍ଡ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଭୀମକୁଣ୍ଡ ପୃଥିବୀକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳେ, ଗୋଶାଳାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମିଳିଯାଏ— ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ଯେଉଁ ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରି, ପରିକ୍ରମା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାସନା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଯେଉଁଠି ପରିକ୍ରମା କରେ, ସେ କ୍ଷେତ୍ରର ଦୋଷ ଓ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ପରିକ୍ରମା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି କ୍ଷେତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ମିଳେ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ପୁଣ୍ୟ ଅଭିଲାଷୀମାନେ ଏଠି ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ। ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଚିତ୍ତରେ ହରିନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରିକ୍ରମା କାଳରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ କପିଳା ଗାଁ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଚୈତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଯେଉଁଠି ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ପରିକ୍ରମା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହିଭଳି, କାଶୀ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଶିବ, କାଞ୍ଚୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ଭୀମକୁଣ୍ଡ— ଏହି ସପ୍ତ ପୂନ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣନା, ପଦ୍ମମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ କାଳିନ୍ଦୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଇଶେ ଏକୋଣବିଂଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହାପରେ, ଶଙ୍କରଦେବ କହିଲେ— ଯେଉଁଠି ଉପାସନା କିମ୍ବା ସେବା କରାଯାଏ, ତାହାରେ ମନ୍ତ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କେହି ଅପୂର୍ବ ମନ୍ତ୍ର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅବୈଷ୍ଣବ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ଭଲ ଭାବେ ବୈଷ୍ଣବ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଦୁଇଟି ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ପୁନଃ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କେହି ହଜାର ଶାଖା ବେଦ ପଢ଼ିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଦୀକ୍ଷିତ ଅଟନ୍ତି, କିମ୍ବା ବଡ଼ କୁଳରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ତଥାପି ଯଦି ସେ ବୈଷ୍ଣବ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ଗୁରୁ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯିଏ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦୁଇଟି ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଏ, ସେଇ ବୈଷ୍ଣବ ଗୁରୁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ସେଇ ସଂସାର ବନ୍ଧନ କାଟିଦିଏ। ଏହିପରି, ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶରଣ ଯାଇ, ବର୍ଷଯାଏଁ ସେବା କରିବେ; ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବୁଝି, ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବେ। ଶିଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ମନସ୍କ ହେଲେ, ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ତାପ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଓ ନାମକରଣ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବେ। ତାପ ଅର୍ଥାତ୍ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ଛାପ ଦେବା; ପୁଣ୍ଡ୍ର ଅର୍ଥ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ, ଓ ବୈଷ୍ଣବ ନାମ ଦିଆଯିବା। ଏପରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ନ୍ୟାସ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଯିବ। ବୈଷ୍ଣବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନ୍ୟାସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର, ଏହି ନ୍ୟାସ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ହେଉଛି ପ୍ରପତ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଦୁଇଟି ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଯିବା ନାହିଁ, ସେଉଁଠି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଏହି ଦୁଇଟି ଶିଖି, ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଣବ ଠାରୁ ଗଠିତ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ ହେଉଛି ପ୍ରଣବ। ଓଁ ଏହା ପ୍ରଣବ, ବ୍ରହ୍ମ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ; ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ରର ଆଦିରେ ଓଁ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଏକ ଅକ୍ଷର 'ଓଁ', ତାପରେ 'ନମଃ', ତାପରେ 'ନାରାୟଣାୟ'— ଏହି ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷର। ଏଭଳି, ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ କାମନା ସାଧକ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ସାର, ମଙ୍ଗଳମୟ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ, ଦେବତା ଶ୍ରୀପତି; ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ବୀଜ ପ୍ରଣବ, ଶକ୍ତି ଅବିନାଶିନୀ ଦେବୀ, ମନ୍ତ୍ରର ମନ ଶ୍ରୀ। ପ୍ରଥମ ଶବ୍ଦ 'ଓଁକାର', ଦ୍ୱିତୀୟ 'ନମଃ', ତୃତୀୟ 'ନାରାୟଣାୟ'— ଏହି ତିନି ଶବ୍ଦ ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ।