ଏକ ଦିନ, ଶ୍ରୀମତୀ ରାଧାର ଶଙ୍ଖାକୃତ ଗଳାରେ ଗୁଞ୍ଜା ମାଳା ଚମକୁଥିଲା। କୃଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୂର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ରୂପ ଦୀପ୍ତି ପାଇଁ ରାଧା ତୀବ୍ର ଅନୁରାଗରେ ବିଷଣ୍ଣ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସଂଗୀନୀମାନେ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଗୀତରେ ମଧୁରତା ଭରି, ଏହି ବଧୁକୁ ଅନୁରାଗର ଶୃଙ୍ଗାର ଭୂଷା ଦେଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ରାଧା ପୁନଃପୁନଃ ଭକ୍ତିରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଚୁମ୍ବନ କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଅତି ଆଧିକ ଅନୁରାଗୀ। ଏହି ଦିନେ, ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ନିପୁଣ, ସବୁ କିଛି ବିରକ୍ତ କରି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ତପସ୍ଵୀ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ପାଦ ମୁରାରି ସେବା କରିଥାନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ସ୍ବର ଅମୃତ ଭଳି ମଧୁର, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ସେ ସ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କ ମୋହନୀ ରୂପକୁ ଚିନ୍ତନ କରି, ସଦା ଏକାଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିଥିଲେ। ସେ ମାୟା ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦମୟ କରି, ତାଙ୍କ ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଜଗତକୁ ଦୀପ୍ତିମୟ ଜୀବମାନେ ପୂରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ସଦା ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତନ କରି—‘ସେ ବସନ୍ତରେ ବସିଥାନ୍ତି’—ଏହି ଜନ୍ମରେ ଦୁଇ କଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସେ ଏକ ଯୁବତୀ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ସୁନ୍ଦର ଶରୀର, କୁଞ୍ଚିତ ଉରୋ, ମୁକ୍ତା ମାଳା ଓ ସ୍ବଚ୍ଛ ମତି କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଦରେ ନୂପୁର, କଂକଣ, ବାହୁଲି, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ମୁକ୍ତା ମାଣିକ ର ଶୋଭା, ଦିବ୍ୟ ଖୁସି ଭରିଥିଲା। ତାଙ୍କ ଚୁଡ଼ି ମସ୍କ ଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଧ୍ୟରେ ଲାଲ ଟିକା, ଫୋରେହେଡ୍ରେ ଚନ୍ଦନ ଚିହ୍ନ ଓ ମନ୍ଦ ଆଳଙ୍କାର ରହିଥିଲା। ସେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ—ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା—ତାଙ୍କ ରୂପ ମଧୁର ଓ ପ୍ରସନ୍ନ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମଧୁର ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସେ ଥିଲେ ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜ, ଯୁବକ ହେଉଁଯନ୍ତା ଭଳି ଏକ ଭକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ। ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୟାଳୁ, ଦୃଢ଼ ପୁତ୍ର ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜକୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଦିଆଇଥିଲେ। ଶିଶୁ ମନ୍ତ୍ର ଅମୃତରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳ ଭରିଗଲା। ସେ ଦିନ, ଶିଶୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସ୍ବଚ୍ଛ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମାଳା, ନୂପୁର, ତନ୍ତୁ, ମାଳା, ବାହୁଲି, କଂକଣ ଦେଇ ଶୋଭିତ ହେଲେ। ଏପରି ଭୂଷିତ ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ ଓ ଏକା ଠିଆ ହୋଇ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ‘ଏହି ମୋହନୀ ଭକ୍ତ, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଯେଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଯମୁନା କୂଳ ଅଟାରେ ଖେଳ କରନ୍ତି, କିପରି ଉପାସନା କରିବି?’ ଏପରି ଭାବି, ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜ ମନ ଅତିବୃତ ହେଲା। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦ୍ୱନ୍ଦରେ, ସେ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଓ ଏକ ସ୍ବପ୍ନ ଦୃଷ୍ଟି ଲାଭ କଲେ। ସ୍ବପ୍ନରେ, ଏକ ଶିଳାରେ ତିଆରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିତ୍ର ଦେଖିଲେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରାଜାସନରେ ବସିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନରେ ଅଙ୍କିତ। ସେ ନୀଳ ପଦ୍ମ ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ମନ୍ଦ ରୂପରେ ଦୀପ୍ତ, ତ୍ରିଭଙ୍ଗ ଭାବରେ ଶୋଭିତ, ମୟୂର ପଖ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେ ହସି ହସି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବାଂଶୀ ମୁଁହେ ଲଗାଇ ଖେଳୁଥିଲେ, ଦୁଇ ସୁନ୍ଦର ଦାସୀ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜ ଦେଖିଲେ, ଦୁଇ ଦାସୀ ଚୁମ୍ବନ, ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଆନୁରାଗ ବଢ଼ାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ରୂପ ଓ ଶୃଙ୍ଗାରରେ କୃଷ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଭରିଥିଲେ। ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜ ମୃଦୁ ମନରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଲଜ୍ଜାରେ ଭରି, ହରି ହସି ହସି ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉପସ୍ଥିତ ପ୍ରିୟକୁ କଥା କହିଲେ। ଲଜ୍ଜାରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପରମ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ—ସ୍ବୟଂ ନିଜ ଭଳି ତିଆରି, ନିଜ ଶରୀର ଉପରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁବତୀ ରୂପ ଆସିଥିଲା। ‘ହରିନେତ୍ରାଳି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ସହ ଏକତା ଚିନ୍ତନ କର; ତୁମ ଅଙ୍ଗ ଦୀପ୍ତିରେ ସେ ତୁମ ରୂପ ନେବେ।’ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଉପଦେଶ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଲୋଟସ୍ ନେତ୍ରାଳି ସେ ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ଆସି, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ସହ ଏକତା ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଦୀପ୍ତିରେ ଏହି ରୂପ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଉରୋ ଦୀପ୍ତିରୁ ଦୁଇ ଅତିରୁଚିର ଉରୋ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। କଟି ଦୀପ୍ତିରୁ ମନୋହର, ଗୋଳାକାର ଜଘା, କେଶ ଦୀପ୍ତିରୁ ଚୁଡ଼ି, ହାତ ଦୀପ୍ତିରୁ ଦୁଇ ଶୋଭାମୟ ବାହୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ, ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଅନ୍ୟ ଶୋଭା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସେ କଳାରେ ନିପୁଣ ହେଲେ, ଅନ୍ତର ମନ୍ଦ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଗଲା। ଭୂମିରେ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କ ଲଜ୍ଜା ଦୂର ହେବା ଓ ମନୋହର ହସରେ ଚମକୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଭଲପାଇ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ନେଇଗଲେ, ଏବଂ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉପସ୍ଥିତ ପ୍ରିୟକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ‘ସେ ତୁମ ଦାସୀ,’ ବୋଲି ନାମ ଦେଲେ; ‘ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯେଉଁ ସେବା ଚାହୁଁ, ଦିଅ।’ ସେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ନାମ ନେଲେ—‘ଚିତ୍ରକଳା’—ସେବାପାଇଁ ଏକ ବୀଣା ଧରିଲେ। ‘ସଦା ନିକଟରେ ରୁହ, ବିଭିନ୍ନ ରାଗରେ ଗାଉ; ଏହି ତୁମ ଦାୟିତ୍ୱ, ଓ ଶିଳ୍ପି, ତୁମ ଜୀବନପତି ପାଇଁ।’ ଚିତ୍ରକଳା ଆଜ୍ଞା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମାଧବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପାଦ ଧୂଳି ନେଇଲେ। ସେ ଅତି ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ; ପରେ, କୃଷ୍ଣ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଏହି ଆନନ୍ଦ ର ସମୁଦ୍ରରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବିଲିନ ହେଇ ରହିଲେ, ଚିତ୍ରଧ୍ୱଜ ଅତି ଭଲପାଇ କାମ ଚିନ୍ତାରେ ଆବେଶିତ ହେଇ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଜଣାନି। ସେ କେବଳ ଏହି ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରରେ କାନ୍ଦିଲେ; ଏହି ସମୟରୁ, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ହରି ବିନା ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପିତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ; ଘରେ କେବଳ ଏକ ମାସ ରହି, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।