ହେ ରାଜା, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ଯିଏ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ସେଉଁଠି ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏଠିରେ ଏକାଗ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ମିଳିଥିଲା। ଏଠିରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କୁବେର, ଯିଏ ଉମାପତିଙ୍କ ମିତ୍ର, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା। କ୍ରତୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଠିରେ ହଜାର ଭଳି ବାଳଖିଲ୍ୟ ପୁଅ ମିଳିଥିଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏଉଁପରି ମହାତପସ୍ବୀ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅ ମିଳିଥିଲେ। ହେ ଭୂପତି, ଏଭଳି ଏହି ସ୍ଥଳର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏଠି ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାର କଥା କହିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। କପିଳ ଆଶ୍ରମ, କେଦାର, ପ୍ରଭାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହିମା କହିହେବ ନାହିଁ। ଏପରେ ସୌଭରି କହିଲେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଋଷି ନାରଦ ଏପରି କହି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି, ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ଉଶୀନର ବଂଶର ଶିବି ନାମକ ରାଜା, ଋଷିମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ମହିମା ଶୁଣି, ନିଜକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ କଲେ। ସେ ଏଠି ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରି, ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ହେ ମହାବଳ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଯମୁନା ତଟର ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର ମହିମା କହିଛି। କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ, ସେମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଇବେ ନାହିଁ, ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମୁକୁଟମଣି। ଏଠିର ମହିମା ଶ୍ରବଣ କରିବାରୁ ଅଠାରୋଟି ପୁରାଣ ଓ ମହାଭାରତ ଶ୍ରବଣର ଫଳ ମିଳେ। ମାଘ ମାସର ଶୁଭ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଯେଉଁ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ମହିମା ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ସେଉଁଠି ମିଳିଯାଏ। ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା ଏହି ମହିମା କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। କୠଚ୍ଛ୍ର, ଅତିକୠଚ୍ଛ୍ର, ପାରାକ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପରି କଠିନ ବ୍ରତ ର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହିମା ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ମିଳିଯାଏ। ଏହି ମହିମା ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆଦି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ସୂତ କହିଲେ, ଏପରି ଭାବେ ସୌଭରିଙ୍କଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ମହିମା ଶୁଣି, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଆଦି ଭାଇମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗଲେ। ଦ୍ୱାରକାରୁ ଆସି, ରାଜା ନିଜ କୁଳଦେବତା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ମୁକ୍ତି ଦିଏ; ଯେଉଁଠି ଶିଶୁପାଳ ହତ ହେଲେ, ଏହି ସ୍ଥଳ ତାଙ୍କୁ କୃପା କଲା। ଶିଶୁପାଳ ମଧ୍ୟ ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ ବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଲେ। ଯେଉଁଠି ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଭୀମ ସେଠି ନିଜ ଗଦାରେ ଏକ ବିଶାଳ କୁଣ୍ଡ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଭୀମକୁଣ୍ଡ ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ, କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ପାଖରେ, ଗୋଶାଳାର ଅର୍ଧ ଦୂରୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ। ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଯେଉଁ ଫଳ ଦେଉଛି, ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠାରେ ବର୍ଷରୁ ଏକ ବର୍ଷ ବାସ କରି, ପରିକ୍ରମା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କଲେ, ସମସ୍ତ ଦୋଷ କ୍ଷମା ହୁଏ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ପରିକ୍ରମା କରିବା ଲୋକ କ୍ଷେତ୍ର ଦୋଷ ଓ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କ୍ଷେତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପରିକ୍ରମା କାଳେ ଅବିକ୍ଷିପ୍ତ ମନେ ହରିନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦେ କପିଳା ଗାଁ ଦାନ ଦେଇବା ଫଳ ମିଳେ। ଚୈତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ, ଯାହାର ନାମ—‘କାଶୀ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଶିବ, କାଞ୍ଚୀ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ଭୀମକୁଣ୍ଡ’ ଓ କାଳିନ୍ଦୀ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା, ପଦ୍ମପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ରେ ଅଛି। ଏଉଁପରେ ଶଙ୍କର କହିଲେ—ସେବା କିମ୍ବା ଉପାସନାରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ମନ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଚିତ ମନ୍ତ୍ରରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଉଚିତ। ଅବୈଷ୍ଣବ ଗୁରୁ ଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ନେଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ମିଳେ ନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ ଯଦି ଅବୈଷ୍ଣବ ଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ନେଇଥିଲେ, ତେବେ ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରକୁ ବୈଷ୍ଣବ ଗୁରୁ ଠାରୁ ଯଥାବିଧି ନେବା ଉଚିତ। ଏହି ଦେଶରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ହଜାର ଶାଖା ଶିଖିଥିବେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଦୀକ୍ଷିତ ହେଉଥିବେ, ବଡ଼ ବଂଶର ହେଉଥିବେ, ତଥାପି ଅବୈଷ୍ଣବ କେବେ ଗୁରୁ ହେବେ ନାହିଁ। ବୈଷ୍ଣବ ଯିଏ ଏହି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ର ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶିଖାଏ, ସେଇ ଆଚାର୍ୟ, ସେଇ ସଂସାର ବନ୍ଧନ କାଟିଦେଇଥିବା ଲୋକ। ଦ୍ୱିଜାତି ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ, ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଜାଣି, ଶିଷ୍ୟକୁ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବେ। ତାପ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ନାମକରଣ ଆଦି ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରିୟା କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବ। ତାପ ମାନେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ଅଙ୍କନ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ମାନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ନାମ ଦେଇବା। ଏହି ପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବେ। ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ନ୍ୟାସ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ବୈଷ୍ଣବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନ୍ୟାସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିଠି ଏହି ନ୍ୟାସ ରିତିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ। ନ୍ୟାସ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ନ୍ୟାସ ଠାରୁ ଉପରେ ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ଏହି ମୋର ସତ୍ୟ କଥା। ନ୍ୟାସ ଦୁଇପ୍ରକାର, ଏବଂ ଏହାର ବିକଳ୍ପ ହେଉଛି ସର୍ବାଙ୍ଗୀଣ ଶରଣାଗତି।