ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ଘୋଡ଼ାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଗ୍ରହରେ ଦୃଶ୍ୟଟିକୁ ଦେଖି ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେମାନେ ଆପସରେ କହିଲେ, "ରାମଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ତେବେ ନିଜେ ରାମ କଣ କହିବେ, ଆହା!" ରାମ, ଭୂମିର ଅଧିପତି, ଏପରି କହିଥିବାବେଳେ, ଘଡ଼ାରୁ ଜନ୍ମିତ ମୁନି ତଳୱାରକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଏହାକୁ ରାମଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଦେଲେ। ରାମ ତଳୱାରକୁ ଧରି ଘୋଡ଼ାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ଯଜ୍ଞର ଘୋଡ଼ା ତାଙ୍କ ପଶୁ ରୂପ ଛାଡ଼ି ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦେହର ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଅସିନ୍ନ ହେଇ, ଚାରିପାଖରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ଘିରି ରହିଛନ୍ତି, ବାଲ୍ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ପଙ୍କା କରାଯାଉଛି, ଏବଂ ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ରେ ଶୋଭିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଘୋଡ଼ା ଆଉ ଥିଲାନି, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଖି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳର ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏପରି ଦେଖି ରାମ ନିଜେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମବନ୍ଧୁ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ତୁମେ କିଏ, ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ? କାହିଁକି ଘୋଡ଼ାର ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼ିଛ? ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନେ ସହିତ କିପରି ଏଠାରେ ଅଛ? ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ? ମୋତେ ଏହି କଥା କୁହ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଦେବତା ରାଜାଙ୍କୁ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ତାଙ୍କ କଣ୍ଠ ର ଧ୍ୱନି ଗର୍ଜନା ପରି ଗଭୀର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଲାଗିଲା— "ତୁମେ ଭିତର ଓ ବାହାର ସବୁ ଜାଣିଛ, ତଥାପି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ତେଣୁ ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ କହିବି।" "ପୂର୍ବେ, ରାମ, ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମବନ୍ଧୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, କିନ୍ତୁ ବେଦବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲି।" "ଏକ ସମୟରେ, ମୁଁ ହୁତପାପା ନଦୀକୁ ଗଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।" "ସେଠାରେ, ନିସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ଦାନ ଦେଇ, ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲି।" "ତାପରେ, ରାଜା, ଅନେକ ଲୋକ ଏଠାରେ ଆସିଲେ; ସେମାନେଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ଅଭିନୟ କରିଥିଲି।" "ଏଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ମଣ୍ଡପ ଥିଲା, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ, ମହା ରସୋଇଘର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୋଭା ଦ୍ୱାରା ଉଭାସିଥିଲା।" "ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଧୂଁଆ ଚାରିଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ, ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ଦେଉଥିଲା, ଏଠାକୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ କଳାକୁଶଳ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ର କାର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଉଥିଲା।" "ଏଠାରେ ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ, ଶରୀରରେ ଅନେକ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ, ଦର୍ଭାର ଚମକ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ହାତରେ ଯଜ୍ଞ କାଠି ଧରିଥିଲା—ଏହି ଦମ୍ଭ ନିଜ ରୂପରେ ନୁହଁ କି?" "ଏଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବାସା ଋଷି, ଯିଏ ଭୂମିରେ ସ୍ଵେଚ୍ଛାରେ ଘୁଞ୍ଚିବା, ହୁତପାପା ନଦୀର ତିରେ ଆସିଲେ।" "ସେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ, ମୁଁ ଦମ୍ଭରେ ନିର୍ବାକ ଦେଖାଉଥିଲି, କୌଣସି ଆତିଥ୍ୟ ଦେଉନଥିଲି, ଅନର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲି।" "ଏହା ଦେଖି ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନର ସମୁଦ୍ରର ପରି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ—" 'ଯଦି ତୁମେ ନଦୀତିରେ ଦମ୍ଭ କରୁଛ, ତେବେ ଅକଥ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ଭୋଗ କର—ପଶୁ ହେଉ, ତପସ୍ବୀ ରେ ନିମ୍ନତମ!' "ଏହି ଶାପ ଶୁଣି ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଭାସି ପଡିଲି, ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କ ପାଦରେ ପଡିଲି।" "ତାପରେ, ରାମ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ଉତ୍ତମ କୃପା ଦେଲେ—'ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇବ।'" "ପରେ ତାଙ୍କ ହସ୍ତ ସ୍ପର୍ଶରେ, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ମନୋହର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମହାପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।" "ଏପରି ଶାପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ହସ୍ତ ସ୍ପର୍ଶ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।" "ରାମ, ଦେବମାନେ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ଯାଞ୍ଚ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ—ତୁମର ହସ୍ତ ସ୍ପର୍ଶ ମୁଁ ଏଠାରେ ପାଇଛି।" "ମହାରାଜ, ଆଜ୍ଞା ଦିଅ। ତୁମର କୃପାରେ ମୁଁ ଏବେ ଦୁଃଖ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହୀନ ନିତ୍ୟ ଆବାସକୁ ଯାଉଛି।" "ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ, କାଳ ର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ନାହିଁ—ସେଠାକୁ ମୁଁ ତୁମର କୃପାରେ ଯାଉଛି।" ଏପରି କହି, ସେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆସିନ୍ନ ହେଲେ, ଯାହା ଅନେକ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ରାମଙ୍କ ପାଦ କୃପାରେ, ସେ ନିତ୍ୟ ଆବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଫେରିବା ନାହିଁ, ଦୁଃଖ ଓ ମୋହ ହୀନ। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାମଙ୍କ ମହିମା ବୁଝି ବିସ୍ମୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଆପସରେ ଆନନ୍ଦ ବିଭାଗ କରିଲେ। "ଶୁଣ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଦମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଯଦି କେହି ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି—ତେବେ ଦମ୍ଭ ବିରତ କଲେ କିପରି ଅନୁଗ୍ରହ ମିଳିବ!" ଯେପରି ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏହି ସ୍ମରଣ ଉତ୍ତମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ମହାପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଥାନ୍ତି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖି ଋଷିମାନେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ସଫଳ ମନେ କଲେ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ହସ୍ତ ରାମଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା। ଘୋଡ଼ା ଦେବତା ଦିବ୍ୟ ଆବାସକୁ ଯାଇଥିବା ପରେ, ରାମ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତପସ୍ଵୀମାନେ ପ୍ରତି କହିଲେ— "ମୁଁ କଣ କରିବି, ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଘୋଡ଼ା ନାସ୍ତ ହୋଇ ଖୁସି ହୋଇ ଚାଲିଗଲା। ଯଜ୍ଞ କିପରି ଦେବମାନେ ମନପସନ୍ଦ ହେବ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ?" "ଋଷିମାନେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ ଓ ମୋର ଯଜ୍ଞ ବେଦ ନିୟମାନୁସାରେ ଉତ୍ତମ ହେବ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଉତ୍ତମ ଋଷି ଵଶିଷ୍ଠ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେଙ୍କ ମନ ଜାଣିଥାନ୍ତି, କହିଲେ— "ଶୀଘ୍ର କଞ୍ଚନ ଆଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଦେବମାନେ ନିଜେ ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ଏବେ ମୋର ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ଶୀଘ୍ର ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କଞ୍ଚନ ଆଣିଲେ।