କ୍ରୋଧ, ଦୁଃଖ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଅପମାନରେ, ଏକ ଧୋବୀ—ନାମ କ୍ରୋଧନ—ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷରେ ଅପସଦ୍ର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଁଚିଲେ। ଯେଉଁ ଲୋକ କ୍ରୋଧରେ ଏକ ବଡ଼ ଅନ୍ୟାୟ କରି, ନିଜ ଜୀବନକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅପସଦ୍ର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଁଚିଥାଏ। ଧୋବୀଙ୍କ କଥାରେ, ସୀତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଇଥିଲା ଓ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିଲା; ଧୋବୀଙ୍କ ଶାପରେ, ସୀତା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ଏହିପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ, କଥାକୁ ଆଗକୁ ଆଣିବାକୁ ଆମି ଆରମ୍ଭ କରୁଛି। ଶେଷ ନାଗ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: ସାଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ମାନ ଭାବରେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଭଲପାଇବାରେ କଣ୍ଠ ଅଟକି ଆସି, ରାମଙ୍କ ଦେଇଥିବା ସନ୍ଦେଶ ଭଳି ଭଳି କହିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ନମ୍ରତା ଦେଖି, ସୀତା ରାମଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣି ଲଜ୍ଜିତ ହେଇ କହିଲେ: "ଓ ସାଉମିତ୍ରି, ରାମଙ୍କ ତ୍ୟାଗରେ ମୁଁ କିପରି ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି? ମୁଁ ଏଠି ରହିବି, ରାମଙ୍କୁ ମନେ କରି, ବାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମରେ।" ସୀତାଙ୍କ ମୁଁ ଥିରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, "ମା, ରାମ ତୁମେ ଉପରେ ଅତି ଆଶ୍ରୟୀ, ତୁମକୁ ବାରମ୍ବାର ଡାକୁଛନ୍ତି।" ଏକ ଆଶ୍ରୟୀ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ପତି କରିଥିବା ଅପରାଧକୁ ମନରେ ଧରିନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ମୋ ସହିତ ଆସ, ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ଚଢ଼। ସୀତା, ପତିପ୍ରତି ଆଶ୍ରୟୀ, ଏହି କଥା ଶୁଣି ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ। ତିନି, ବେଦରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଋଷି ଓ ଆଶ୍ରମର ତପୋଧନ ମହିଳାମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରଣାମ କରି, ଅନ୍ତଃକରଣରେ ରାମଙ୍କୁ ମନେ କରି, ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ନଗରକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। କ୍ରମେ, ତିନି ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ନଗରକୁ ପହଁଚିଲେ; ସରୟୂ ନଦୀ ତିରେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ରଥରୁ ଉତରି, ପତିପ୍ରତି ଆଶ୍ରୟୀ ହୋଇ, ସୀତା ରାମଙ୍କ ପାଦରେ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଧରି ରହିଲେ। ଜାନକୀଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ସ୍ନେହରେ ଅଭिभୂତ ହୋଇ କହିଲେ: "ଓ ସତୀ, ତୁମେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାରେ, ଏବେ ମୁଁ ବଲିଦାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବି।" ସୀତା ବାଲ୍ମୀକି ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରଣାମ କରି, ଆତୁର ଭାବରେ ତାଙ୍କ ମାନେଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଗଲେ। କୌଶଳ୍ୟା, ନିଜ ପ୍ରିୟ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। କୈକେୟୀ, ଭିଦେହର ଝିଅ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: "ପତି ଓ ପୁଅମାନେ ସହ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ରୁହ।" ସୁମିତ୍ରା ମଧ୍ୟ, ଭିଦେହର ଝିଅ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ଦେଖି, ପୁଅ ଓ ପୁଅପୁଅ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ସୀତା, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତି ଆଶ୍ରୟୀ, ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରଣାମ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମା ପତ୍ନୀକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି, ଧର୍ମପରାୟଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏପରି, ବଲିଦାନ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ସୀତା ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ଯେପରି ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାମାନେ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଯଥା ଶୁଭ ସମୟରେ, ରାମ ସୀତା ସହ ଏଠି ଏମିତି ଏକ କ୍ରିୟା କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ରାମ ଓ ସୀତା ବଲିଦାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ଏଠି, ବଡ଼ ବଲିଦାନରେ, ରାମ ବିବେକୀ ଵସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଗୁରୁ, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି?" ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ କହିଲେ: "ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ତାଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଦାନ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।" ପୂର୍ବେ, ମାରୁତ୍ତ ଏକ ବଲିଦାନ କରିଥିଲେ, ଯାଁଠି ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅପାର ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏତେ ଧନ ଉଠାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଭାର ବହିପାରି ନଥିବାରୁ, ସେମାନେ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ତାହା ଫେଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ। ତେଣୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଓ ଦୟା ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ଆସିପାରିବ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଘଟୋଦ୍ଭବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବି, ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ତପସ୍ୱୀ ଘଟୋଦ୍ଭବଙ୍କୁ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ସୁନା ଦେଇ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ରମଣୀୟ ପତ୍ନୀକୁ ମଧ୍ୟ, ଏହିପରି ରତ୍ନ, ସୁନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଉପହାର ଦେଲେ। ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟାସ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ରତ୍ନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଋଷି, ବିଧିପାଳନ କରୁଥିବା ପୁଜାରୀ, ତପସ୍ୱୀମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଓ ସୁନାର ବହାର ଦେଇ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହି ବଲିଦାନରେ, ରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସେମାନଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରତି ଜଣକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ସୁନା ଦେଇ ବଡ଼ ଦାନ କଲେ। ଗରିବ, ଅନ୍ଧ, ଦୁଃଖୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଧନ, ରତ୍ନ ଦେଇ ଉପହାର କଲେ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୋଷାକ ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ, ମୃଦୁ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ନଗର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଜନ ଉଲ୍ଲାସ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଭରିଗଲେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ଲୋକେ ଲୋକେ ତଳିଗଲା। ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ଘଟୋଦ୍ଭବ ଋଷି ବଡ଼ ବଲିଦାନରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ବିଧିବାହ ନିମିତ୍ତରେ, ସେ ଚଷୁଷ୍ଟି ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେକୁ ନେମ୍ତା କଲେ, ମଧୁ ଭଳି ଜଳ ଆଣିବା ପାଇଁ। ରାମ ଓ ସୀତା, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା ନେଇ, ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଗଲେ। ଏପରି ହେଲା ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଏହି ପବିତ୍ର ବଲିଦାନ, ଦୟା, ଦାନ ଓ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସବ।