ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ରୂପ ଓ ଗୁଣର ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଛି । ସେ ମହାମନା, ରଘୁନାଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ତାଙ୍କର ଅନେକ ନାମ ଅଛି, ଓ ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପଦ୍ମକୁଡ଼ି ଭଳି ସୁନ୍ଦର, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଲମ୍ବା ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ, ନାକ ଉଚ୍ଚ, ପ୍ରସସ୍ତ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଭୂରୁ ମନୋହର ଭାବେ ଯୋଡ଼ା ଓ ଦୃଢ଼ । ତାଙ୍କର ବାହୁ ଦୀର୍ଘ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଗୋଡ଼କୁ ଛୁଏ, ଗଳ ଶଂଖ ସଦୃଶ ଓ ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଚଉଡ଼ା, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ତାଙ୍କର ଉରୁ ଓ କଟି ମନୋହର, ଦୁଇ ଘୁଁଡ଼ି ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଭ୍ର, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ପାଦ ସଦା ସେବିତ । ଏପରି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଦେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା କଷ୍ଟକର; ଏହି ରୂପକୁ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ । ଶ୍ରୀରାମ ଅତିଶୟ ବଳଶାଳୀ, ପ୍ରତାପୀ, ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ଦେହଧାରୀ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ । ଏପରି ମହାପୁରୁଷ ସହ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଆନନ୍ଦରେ ରହିବେ ଶୁଭ ଜାନକୀ, ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ଧନ୍ୟ । ଏହି ଉପରେ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ନାରୀ, ଯିଏ ରାମଙ୍କର ଗୁଣଗାନ ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପକ୍ଷୀଦ୍ୱୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ତୁମେ କିଏ? କଣ ନାମ?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାନକୀ ନିଜ ଜନ୍ମ ଓ ଆତ୍ମଚରିତ୍ର କଥା କହିଲେ: "ମୁଁ ଜନକୀ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ; ସେ ଶ୍ରୀରାମ ଆସି ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ । ତାପରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମ୍ଭମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି, କିମ୍ବା ତୁମ୍ଭମାନେର ମିଠା କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଲାଗି ତୁମ୍ଭମାନେକୁ ଘରେ ରଖି ଦେଖିବି ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଜାନକୀଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଓ ମୋ ଜନୀ, ଅଟବୀରେ ଥାଉଛୁ, ଘରେ ଆମ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ । ମୋ ସାଥି ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ରହି ଚୁଉଆ ଦେଖିବେ, ଏପରେ ମୁଁ ଆସିବି ।" ତଥାପି, ଜାନକୀ ମହିଳା ପକ୍ଷୀକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ । ତେଣୁ, ପୁରୁଷ ପକ୍ଷୀ ଭାବୁକ ହୋଇ ପୁନି କହିଲେ: "ହେ ସୀତା, ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଛାଡ଼; ଆମେ ଦୁଇଁଝଣ ଅଟବୀରେ ସୁଖରେ ହେଉ ।" ଏପରି ଅନୁରୋଧ ପରେ ମଧ୍ୟ, ଜାନକୀ ମହିଳା ପକ୍ଷୀକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ । ଏଥିରେ, ପୁରୁଷ ପକ୍ଷୀ ପୁନି କହିଲେ: "ମୋ ସାଥି ଚୁଉଆ ଦେଇ ପରେ ମୁଁ ତୁମଠାରେ ଆସିବି ।" ଜାନକୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ସୁଖରେ ଯାଅ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଖୁସିରେ ରଖିବି ।" ଏହି କଥାରେ ବିଷାଦରେ ପକ୍ଷୀ କହିଲେ: "ଯୋଗୀମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସତ୍ୟ; ଅଧିକ କଥା କହିବା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ ଆସିଥାଏ । ଯଦି ଆମେ ଏଠି କଥା କହିନଥାନ୍ତୁ, ବନ୍ଧନ ନ ହୋଇଥାନ୍ତା । ତେଣୁ ମୌନ ରହିବା ଉଚିତ ।" ଏହିପରି କହି, ସେ ଅନୁରୋଧ କଲେ: "ମୁଁ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀ ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ଦୟାକରି ଛାଡ଼ିଦିଅ ।" ତଥାପି, ଜାନକୀ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ଏଥିରେ ଦୁଃଖିତ ପକ୍ଷୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: "ଯେପରି ତୁମେ ମୋତେ ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଛ, ସେପରି ଗର୍ଭବତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ରାମଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବ ।" ଏହି କଥା କହିକି, ସେ ଦୁଃଖରେ ଆତ୍ମା ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ରାମନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ତାଙ୍କ ପରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଆସି, ମହିଳା ପକ୍ଷୀକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଗଲା । ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ପକ୍ଷୀରାଜ, ଦୁଃଖରେ ଜହ୍ନବୀ ନଦୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ସେ କହିଲେ, "ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା ରାମନଗରୀରେ ଜନକୀ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ହେବେ ।" ଏହିପରି କହି, ସେ ଦୁଃଖ, କ୍ରୋଧ ଓ ଭୟରେ ଜହ୍ନବୀରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ । ଏହି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ, ଯେପରି ଧୋବୀ କ୍ରୋଧନ ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେ ଅନ୍ତେ ଚଣ୍ଡାଳ ଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ଏଭଳି ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଚଣ୍ଡାଳ ଯୋନି ମିଳେ । ଏଭଳି ଧୋବୀଙ୍କ ଶାପରେ ଜାନକୀ ନିନ୍ଦିତ ଓ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇବେ, ଓ ଶାପଦ୍ୱାରା ଅଟବୀକୁ ଯିବେ । ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାନକୀଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ଆଗର କଥା ଶୁଣ । ଏହିପରେ, ଶେଷଦେବ କହନ୍ତି—ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାନକୀଙ୍କୁ ନମ୍ରତାରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଦେଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଓ ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଜାନକୀ ଲଜ୍ଜାୟିତ ହୋଇ କହିଲେ: "ହେ ସୌମିତ୍ରି, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ କିପରି ଅଟବୀକୁ ଯିବି? ମୁଁ ଏଠି ରହି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବି ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ: "ମା, ରାମ ତୁମ୍ଭପ୍ରତି ଅତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ପୁନିପୁନି ଡାକୁଛନ୍ତି । ସତୀ ନାରୀ ସ୍୵ାମୀଙ୍କ ଦୋଷ ମନରେ ଧରିନଥାଏ; ତେଣୁ ଆସି ରଥରେ ବସ ।" ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପତିନିଷ୍ଠା ଜାନକୀ ରୋଷ ତ୍ୟାଗ କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ରଥରେ ଚଢ଼ିବାକୁ ଦ୍ରଢ଼ ହେଲେ ।