ଏକ ଶିବଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ତାଙ୍କ ନାମ ହେରମ୍ବ, ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ପୂଜାରେ ଶରୀର, ମନ ଓ ବାଣୀରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲେ। ଏହି ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକଦିନ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳକୁ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତି କଲେ। ଏହିପରି ଭକ୍ତିରେ ଶିବକାଞ୍ଚି ତିର୍ଥକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ରହିଲେ। ପରେ, ଏହି ଶିବକାଞ୍ଚିର ଜଳରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାଙ୍କର ଶରୀର ପରିତ୍ୟାଗ ସମୟରେ ଶିବଙ୍କ ଦେବସେନା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଗମନରେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆଣି ଦେବସେନା ଚଳାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ଦେବସେନା ଆସିଲେ। ଦୁଇ ଦେବସେନା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ଦଳରେ ନେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ଏବଂ ଏହାରୁ ଦୁଇ ଦଳରେ ଉତ୍କଟ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଳ ନ ଜିତିଲେ, ନ ହାରିଲେ। ଏହିପରି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ା ଉପରେ ବସି ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ଆସିଲେ। କୈଳାସରୁ ମହେଶ୍ୱର ତିନି ଜଗତର ଧାରଣକାରୀ ନନ୍ଦୀ ଉପରେ ଆସିଲେ। ଦୁଇ ଦେବତା ଏକାଉଁ ଦୁଇଁ ମୁହଁ ଦେଖି ହସିଲେ। ତାଙ୍କ ଦେବସେନା ଆକାଶରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଦଳ ଓ ଶିବ ଦଳକୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ବିରତ କରିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗରୁଡ଼ା ଉପରେ ବସାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ଶିବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଶିବ ତାଙ୍କ ଦଳ ସହିତ, ମାଧବ ତାଙ୍କ ଦଳ ସହିତ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ସାଥ ଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ପଥରେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ତୁତି କରିଲେ। ମହାଦେବ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମହାଦେବ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଆଶ୍ରମର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ, ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୈଳାସରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ମାଧବ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ସହିତ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିବକାଞ୍ଚିର ଦୟାରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରି, ହରଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହିପରି ଶିବକାଞ୍ଚିର ମହିମା ବିଷୟରେ କଥା କହାଯାଇଛି। ଏବେ ମହାରାଜ, ସପ୍ତବାହିନୀ ନାମକ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଚାରି ପ୍ରମୁଖ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହାକୁ ଦେଖିବା, ଛୁଇଁବା, ଧ୍ୟାନ କରିବା କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏଠାରେ ସାଧନା କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ବିଶିଷ୍ଟ ମୁନିମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍କଟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ମରୀଚି ଧର୍ମପରାୟଣ ହୋଇ ଏଠାରେ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ସ୍ନାନ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ। ଏହାର ଫଳରେ ସେ କଶ୍ୟପ ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଲାଭ କଲେ। ଅତ୍ରି ମହାର୍ଷି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଇ ତିନି ପୁତ୍ର—ସୋମ, ଦୁର୍ବାସା, ଦତ୍ତ—ଦେଲେ। ଅଙ୍ଗିରାସ ମୁନି ଏହି ତୀର୍ଥର ଦୟାରେ ପୁତ୍ର ଲାଭ କଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ। ପୁଲହା ଏଠାରେ ଦମ୍ଭୋଲି ନାମକ ଗୁଣବତୀ ପୁତ୍ର ଲାଭ କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏଠାରେ ଏହି ତୀର୍ଥର ଜଳସ୍ନାନରୁ ଜନ୍ମିଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ପୁତ୍ର ଲାଭ କଲେ। କୁବେର, ଉମାପତିଙ୍କ ମିତ୍ର ଏଠାରେ ଜନ୍ମିଲେ; କ୍ରତୁଙ୍କୁ ହଜାର ଭାଲଖିଲ୍ୟ ପୁତ୍ର ଏଠାରେ ଲାଭ ହେଲା। ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଦୟାରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍କାମ ଥିଲେ ସେମାନେ ପୁତ୍ର ଲାଭ କଲେ, ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ରଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁତ୍ର ଲାଭ କଲେ। ଏହିପରି ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ନ କରାଯାଇଛି, ଏଉଁଠାରେ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି—କପିଳା ଆଶ୍ରମ, କେଦାର, ପ୍ରଭାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ଏମିତି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହିମା କହିପାରିବେ ନାହିଁ। ସଉଭରୀ କହିଲେ: ଏହିପରି କଥା କହି, ମହାମୁନି ନାରଦ ଆକାଶପଥରେ ଚାଲିଗଲେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି। ଉଶୀନର ବଂଶର ରାଜା ଶିବି ମୁନିମାନଙ୍କଠୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ମହିମା ଶୁଣି ସଂତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଉଚିତ ବିଧିରେ ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରି, ତାଙ୍କ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ମହାରାଜ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତୀର୍ଥର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ନ କରିଛି, ଯାହା ଲୋକମାନେ ପବିତ୍ର କରେ, ଏହା ଯମୁନା ତୀରରେ ଅଛି। କଳି ଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ, ସେମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ମାନ୍ୟତା ଦେବେ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଦ୍ୱାରା ଅଠାର ପୁରାଣ ଓ ମହାଭାରତ ଶୁଣିବାର ଫଳ ମିଳେ। ମାଘ ମାସର ଉତ୍କଟ ସ୍ନାନର ଫଳ ଏହି ମହିମା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣିବାରେ ମିଳେ। ଯେଉଁ ରାଜା ଏହି ମହିମା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣିବେ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ। କ୍ରିଚ୍ଛ୍ର, ଅତିକ୍ରିଚ୍ଛ୍ର, ପାରାକ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଭଳି କଠିନ ବ୍ରତର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହିମା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣିଲେ ମିଳେ। ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହିମା ଶୁଣିଲେ ମିଳେ। ସୂତ କହିଲେ: ଏହିପରି, ଶୌନକ, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସଉଭରୀଙ୍କଠୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ମହିମା ଶୁଣି, ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେକୁ ବିଦା କରି, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଗଲେ। ଦ୍ୱାରକାରୁ ଆସି, ରାଜା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜା କଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାର ହୁଏ। ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା ଜାଣି, ହରି ଏଠାରେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଶିଶୁପାଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ଲାଭ କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭଲ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।