ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ରାମ ମିଥିଳାକୁ ପହଞ୍ଚିବେ। ସେଠାରେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜା ଯେଉଁ ଧନୁଷକୁ ଉଠାଇ ପାରିନଥିଲେ, ତାହାକୁ ରାମ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦେଖିବେ। ସେ ଧନୁଷକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବେ ଏବଂ ଜନକଙ୍କ ଅତି ଆକର୍ଷକ କନ୍ୟାକୁ ଜିତିବେ। ତାଙ୍କ ସହ ଏକ ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ କରିବେ, ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଏହି କଥା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘଟଣା, ଏଠି ଗୀତରେ ଯେମିତି ଗାଇଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ଆମେ ତୁମକୁ କୁହିଦେଲୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏବେ ଆମେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏହି ମଧୁର କଥାଗୁଡ଼ିକୁ କାନରେ ଧରି, ଶିତା ପୁଣିଥରେ ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ସେ ରାମ କଉଁଠି ବସୁଛନ୍ତି? ସେ କାହାର ପୁଅ? ସେ କିପରି ମୋତେ ବରଣ କରିବେ? ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷ କେମିତି ରୂପ ଧାରଣ କରିବେ?" ମୁଁ ଏସବୁ ପଚାରିଛି—ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କୁହ, ପରେ ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ସବୁ କରିବି। ଏପରି ସେ କହିବାକୁ, ତାଙ୍କ ଅତିରେକ ଆକାଂକ୍ଷା ଦେଖି, ସେଇ ମହିଳା ପକ୍ଷୀ, ମନରେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ—"ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପ୍ରଭଳ ରାଜା, ସୂର୍ୟବଂଶର ପତାକା ପଙ୍କ୍ତିରଥ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯାହା ଉପରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇବା ପାଇଁ ଭରସା କରିବେ। ସେ ତିନି ଜଣ ସୁନ୍ଦରୀ ରାଣୀ ଥିବେ, ଯାଁଠାରେ ଚାରିଜଣ ପ୍ରଭଳ ପୁଅ ଜନ୍ମିବେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ପ୍ରଥମ, ତାପରେ ଭରତ, ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନ। ଏହି ମହାମନା ରଘୁନାଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ। ଏହି ରାମଙ୍କ ଅନେକ ନାମ ଅଛି। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଗୋଲାପ ଅଂକୁର ଭଳି ସୁନ୍ଦର, ତାଙ୍କ ଆଖି ଦୀର୍ଘ ଓ ପଦ୍ମ ଭଳି, ତାଙ୍କ ନାକ ଉଚ୍ଚ, ଚୌଡ଼ା ଓ ଆକର୍ଷକ, ଭୌହ ମିଶିଥିବା ଓ ମନୋହର। ତାଙ୍କ ହାତ ଦୀର୍ଘ, ହାଠରୁ ଘୁଞ୍ଚି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥିବା, ଗଳ ଶଂଖ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଛାତି ବିସ୍ତୃତ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ। ତାଙ୍କ ଉରୁ ଓ କଟି ରୂପରେ ଅତି ଆକର୍ଷକ, ଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର, ପଦ୍ମ ଭଳି ପାଦ ସଦା ନିଜ ପରିଚାରକମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ। ଏହି ଭଳି ରଘୁପତିଙ୍କ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆମେ କିପରି ସମର୍ଥ? ସହସ୍ରମୁଖୀ ଅନନ୍ତ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଝିପାରିନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ଆମେ ପକ୍ଷୀମାନେ କିପରି କହିପାରିବୁ? ତାଙ୍କ ଏହି ରୂପକୁ ଦେଖି, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଉଥିଲେ, ଯିଏ ପୃଥିବୀରେ କେବେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ରାମ ଅତି ପ୍ରଭଳ, ଶୌର୍ୟଶାଳୀ ଓ ଆକର୍ଷକ ରୂପର ଧାରକ—ତାଙ୍କ ଦେବତାସମ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ? ଶ୍ରୀ ଜାନକୀ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ସେ ଏହି ଆକର୍ଷକ ରୂପଧାରୀ ରାମଙ୍କ ସହ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ଅତିବାହିତ କରିବେ। "ତୁମେ କିଏ? ତୁମର ନାମ କଣ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ? ଏପରି କୌଶଳରେ ଏବଂ ଆଗ୍ରହରେ ରାମଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ପଚାରୁଛ?"—ପକ୍ଷୀ ଏପରି ପଚାରିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାନକୀ ନିଜ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନିଜ ମନର ଆକର୍ଷଣର କାରଣ କହିଲେ—"ମୁଁ ସେଇ ଜାନକୀ, ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା, ଯାହାକୁ ତୁମେ କହିଥିଲ। ସେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ରାମ ଆସି ମୋତେ ପାଇବେ। ତାପରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବି, କିମ୍ବା ତୁମ କଥାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଘରେ ରଖି ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରିବି, ହେ ମଧୁର ସ୍ୱରଧାରୀମାନେ।" ଏପରି କହି ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ଦୁଇଜଣେ ଏକାସାଥିରେ ଜାନକୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏକ ପକ୍ଷୀ, ହେ ଧର୍ମିକା, ବନରେ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଛି, ସବୁଠାରେ ଘୁରୁଛି—ଘରେ ଆମ ପାଇଁ ସୁଖ ନାହିଁ। ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହି ଛୁଆଁ ଦେଖିବ, ତାପରେ ମୁଁ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି—ମୋ କଥା ସତ୍ୟ।" ଏପରି କହାଯିବା ସତ୍ୱେ, ଜାନକୀ ସେଇ ମହିଳା ପକ୍ଷୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଆଶା କିନ୍ତୁ ନମ୍ରତାରେ, ଜାନକୀଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ—"ହେ ସୀତା, ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ—ତୁମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧି ରଖିପାରିବ? ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ବନରେ ଖୁସିରେ ଘୁରୁଅ। ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ଛୁଆଁ ହେଲେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବି।" ଏପରି କହିଲେ, ଜାନକୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଯାଅ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଖୁସିରେ ରୁହ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଖୁସିରେ ରଖିବି।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ପକ୍ଷୀ କରୁଣାରେ କହିଲେ—"ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁ କଥା କହନ୍ତି, ସେଠି ସତ୍ୟ ଅଛି। କିଛି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମୌନ ରହିବା ଉଚିତ; ନାହିଁ ହେଲେ, କଥାର ଦୋଷରେ ପାଗଳ ମନୁଷ୍ୟ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼େ।" "ଏଠି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଆମେ ଏହି କଥା ନ କହିଥାନ୍ତୁ, ଏହି ବନ୍ଧନ କିପରି ଆସିଥାନ୍ତା? ତେଣୁ ମୌନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।" ଏହିପରି କହି, ସେ ଆଉ କହିଲେ—"ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ହେ ସୀତା, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।" ଅନେକ ପ୍ରକାର କଥା କୁହାଯିବା ସତ୍ୱେ, ଜାନକୀ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ରୋଷ ଓ ବିୟୋଗରେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—"ଯେପରି ତୁମେ ଏଠି ମୋତେ ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ଅଲଗା କରୁଛ, ସେପରି ତୁମେ ଗର୍ଭବତୀ ଥିବାବେଳେ ରାମଠାରୁ ବିୟୋଗ ପାଇବ।" ଏହିପରି କହି, ଦୁଃଖ ଅତିରେକରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସ୍ୱାମୀ ବିୟୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ରାମଙ୍କୁ ମନେ କରିବା ଓ ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସମୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବିମାନ ଆସିଲା, ଏବଂ ସେଇ ପକ୍ଷୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯିଲେ। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ଦୁଃଖ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ। "ଏହିପରି ହେବ ରାମଙ୍କ ନଗରୀରେ, ଜନମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ମୋ କଥାରେ, ସେ ବିୟୋଗରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେବେ," ଏପରି କହି ସେ ଶୋଭାମୟ ଜାହ୍ନବୀରେ ତାଳିଗଲେ, ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ବିୟୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ।