ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ପ୍ରଭୁ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ସମ୍ମୋଧିତ କରି କହାଯାଉଛି—ଏମିତି ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ନୀଳ ରଙ୍ଗ ବା ଲାଖ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସାୟ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘିଅ ଓ ଏହା ଭଳି ଜିନିଷ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ମଦ୍ୟ ପାକାନ୍ତି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣୀୟ। କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି, ଯଦି ତାଙ୍କର ଅପରାଧ ଓ ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟାକୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ପରିବାରକୁ ବିବାହ କରାଇବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ମୂଲ୍ୟରେ ବିକ୍ରୟ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମୀ। ଯିଏ ଏକ ଉତ୍ତମ ପରିବାରର ସଦ୍ଗୁଣବାନ୍ ବଧୂକୁ ଅପବିତ୍ର କରେ, କିମ୍ବା ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ଖାଇ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଦେଉନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଅଧିକାରୀ। ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ରନ୍ଧା କରିବାରେ ଭେଦ କରେ, କିମ୍ବା ଦୁଧରେ ରନ୍ଧା ଚାଉଳ ବା ଖିର ଥିଲେ ମାଗିଥିବାକୁ ନାଦେଇ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ମନର ଲୋକ। ଯିଏ ତାପିତ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଆଦର ଦେଉନାହିଁ, କିମ୍ବା ଯିଏ ବିଶ୍ୱାସଘାତ କରେ, ସେମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ—ଏହି ପର୍ବତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏହି ପର୍ବତ ଦର୍ଶନକୁ ମାତ୍ର ମଣିଷ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଏମିତି ଜଣେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଚରଣ ଦେବମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି ପୂଜନ୍ତି। ଏହି ପର୍ବତ ସଦ୍ଗୁଣବାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦର୍ଶନଯୋଗ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଦାତା ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ—ଯାହାକୁ ବେଦମାନେ “ଏହି ନୁହେଁ, ସେହି ନୁହେଁ” ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜାଣିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଯାହାଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଯାହାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଉପନିଷଦ ଓ ଅନ୍ୟ ନିର୍ମଳ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ଶୋଭାମୟ ନୀଳାଚଳ ପର୍ବତରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ ବାସ କରନ୍ତି; ଏଠିକୁ ଉଦ୍ଧାରି, ସମ୍ମାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କଲେ—ପବିତ୍ର ନୈବେଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଦେହ ଲାଭ କରାଯାଏ। ଏଠି ଏକ ପୁରାତନ କଥା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏବେ, ରାଜା ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ଓ ତାଙ୍କର ପରିବାର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ଶୁଣ, ରାଜା ଚତୁର୍ଭୁଜ ଦେହ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଏକ ସITI ଥିଲା, ନାମ କାଞ୍ଚୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା, ରଥ ଓ ଯାନ ଥିଲା; ଏଠି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବାସ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଛଉ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ, ରାମଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲେ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟକୁ ଜାଣୁନଥିଲେ, ଅନ୍ୟଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ, ଧନ ବା କଷ୍ଟ ଦେବାରୁ ଦୂରେ ରହୁଥିଲେ। ବୈଶ୍ୟମାନେ ଧନ ଦେବା-ନେବା, କୃଷି, ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲିନ୍। ସେମାନେ ସଦା ରଘୁନାଥଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ପ୍ରେମ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବା କରି, ଦିନ ଓ ରାତି ଅବିରତ ବିତାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଜିଭାର ଟିପରେ 'ରାମ, ରାମ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ; ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ପାପ କରୁନଥିଲେ। ଦାନ, ଦୟା, ଦମ, ଓ ସତ୍ୟ ସେଠି ସଦା ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା; କେହି କେବେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଃଖଦାୟକ ଶବ୍ଦ କହୁନଥିଲେ। କେହି ଅନ୍ୟଙ୍କର ଧନ ଉପରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନଥିଲେ, କିମ୍ବା କେହି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁନଥିଲେ। ଏପରି ଲୋକମାନେ ରାଜା ରତ୍ନଗ୍ରୀବଙ୍କ ରକ୍ଷଣାରେ ଥିଲେ। ସେଠି ରାଜା ଅନ୍ୟ କିଛି ନେଉନଥିଲେ, ମାତ୍ର ଏକ ଷଷ୍ଠାଂଶ ନିଅନ୍ତି, ଲୋଭ ରହିତ ଭାବେ; ଏପରି ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ବର୍ଷ ଉପରେ ବର୍ଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖ ଓ ଭୋଗରେ ବିତିଗଲା; ଏହିପରେ ଏକ ଦିନ ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ: "ପ୍ରିୟେ, ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ସତୀ, ପତିବ୍ରତା ଓ ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ମୋ ପାଖରେ ବଡ଼ ଚେଲାଚାଟି ଅଛି, କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ; ମୋ ହାତୀମାନେ ପର୍ବତ ସମ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ବାୟୁ ସମ ତୀବ୍ର। ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ସଦା ମୋ ପାଖରେ; ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର କିଛି ଅଭାବ ନାହିଁ। "ତଥାପି, ମୋ ମନରେ ଏକ ଆଶା ଅଛି—ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିନାହିଁ। ଜନ୍ମବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଗୋବିନ୍ଦ ଶୋଭିତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଉପଯୁକ୍ତ; ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇସାରିଛି, ଶରୀରରେ ଚୁଲି ଓ ଚୁଲ ଧଳା ହୋଇଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୀର୍ଥସେବା କରିବି; ଯିଏ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ସମୟ ମାତ୍ର ନିଜ ପେଟ ଭରେ, ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେନାହିଁ, ସେ ଗୋରୁ ସମାନ। ତେଣୁ, ମୋ ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯିବି।" "ମୁଁ ରାଜ୍ୟର ଭାର ମୋ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଓ ପରିବାରକୁ ଦେଇ, ଏହି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ରାତିଟିଏ କାଟିଲେ। ଏହି ରାତିରେ ସ୍୵ପ୍ନରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଖିଲେ—ଏକ ମହାତ୍ମା, ତପସ୍ୱୀ। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ରାଜା ନିଜ ପୂଜା-ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।" "ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ବସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଲେ—କ୍ଷୀଣ ଦେହ, ଜଟା, ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର, କଉପୀନ, ଦଣ୍ଡ ହାତରେ; ଶରୀର ଅନେକ ତୀର୍ଥସେବାର ପୁଣ୍ୟରେ ପବିତ୍ର। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, ମହାବାହୁ ରାଜା ପାଦ୍ୟାଦି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସି ବିଶ୍ରାମ କଲେ, ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ ପାପ ଦୂର ହେଲା।' "ମହାପୁରୁଷମାନେ ଦୟାବଶତଃ ଦୁଃଖୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଦେବ, ଏହି ବୟସରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ—କେଉଁ ଦେବତା ଜନ୍ମବନ୍ଧନ ନାଶ କରନ୍ତି? କେଉଁ ତୀର୍ଥ ଉପଯୁକ୍ତ? ଆପଣ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ପରିଚୟ ରଖନ୍ତି, ଧ୍ୟାନ-ଧାରଣାରେ ଏକାଗ୍ର। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟରେ ପବିତ୍ର, ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା—ତେଣୁ, ମୋର ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣନ୍ତୁ।" "ଦୟାକରି, ଏ ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ବିଦ୍ୱାନ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।" ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: "ରାଜା, ଆପଣ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥାଚରଣ ବିଷୟରେ କହିବି। ଯାହାଙ୍କ ଦୟାରେ ଜନ୍ମମୂକ୍ତି ମିଳେ, ସେଇ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାମ, ସଂସାର ତାପ ନାଶକ, ସେଇଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।