ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ଏକ ଚିଟିଆ ଗୁହା ଦେଖିଲେ । ସେଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଲୋକ ଅଚଳ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା । ଆଗକୁ ଯାଇ ସେ ତାହାକୁ କଠିରେ ମାରିଲେ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ରକ୍ତ ବେହିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା । ଏହା ଦେଖି ରାଜକୁମାରୀ ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ଭାସିଗଲେ । ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ମା ବାପାଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ଏକା ଏକା ଦୁଃଖରେ ମୁଗ୍ଧ ଓ ଭୟଭୀତ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ ପୃଥିବୀ କଂପିଗଲା, ଆକାଶରୁ ଉଲ୍କା ପଡିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଧୂଆଁରେ ଢାକିଗଲା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ହାଲୋ ହେଲା । ଏହି ବେଳେ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ହରାଇଗଲା, ଅନେକ ହାତୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା, ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ଧନ ହରାଇଲା ଓ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଭୟଭୀତ ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ପଚାରିଲେ—'କିଏ ଏକ ଋଷିଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିଛି?' ଅନ୍ତର୍ବର୍ତ୍ତୀମାନେ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଥିବା ଜାଣି, ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କ ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ମହାତପସ୍ବୀ ଏକ ତପୋଧନୀ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ପ୍ରଶଂସା କରି କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—'ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟା କରନ୍ତୁ ।' ତେଣୁ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ—'ରାଜା, ତୁମ ଝିଅଙ୍କ କାରଣରେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିପଦ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି । ତୁମର କନ୍ୟା ମୋ ଚକ୍ଷୁ ଫାଟିବାର କାରଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯାହାରୁ ଅଧିକ ରକ୍ତ ବେହିଛି; ତୁମକୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଘଟଣା କେହିକୁ କହିନଥିଲେ । ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୋତେ ଦେବାକୁ ପଡିବ; ଏଭଳି କଲେ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଶାନ୍ତ ହେବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।' ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ, ନିଜ କୁଳ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଝିଅକୁ ସେଇ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ରାଜା ତାଙ୍କ ଗୋଲୋକନୟନୀ କନ୍ୟାକୁ ଦେଇଦେବା ସହିତ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ଋଷି ଉଠି ଚାଲିଗଲେ । ଝିଅକୁ ଦେଇ ଦୟାସିନ୍ଧୁ ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ପୁଣି ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ । ଏହି କଥା ପରେ, ଶେଷ ନାଗ କହୁଛନ୍ତି—ସେଇ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ତପୋବଳ ଦେଖି ଶତୃଘ୍ନ ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମତେଜସ୍ୱିତାକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ସେ କହିଲେ—'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯୋଗସିଦ୍ଧି ଦେଖ, ଯିଏ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୁର୍ଲଭ ଦିବ୍ୟ ରଥ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଲେ । ତପୋବଳ ନଥିବା ମାନବମାନେ ଯେଉଁ ଭୋଗ ଆଶା କରନ୍ତି, ତାହା ସ୍ୱଚ୍ଛ ଆତ୍ମା ଋଷିମାନେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ।' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଶତୃଘ୍ନ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଠିଆ ହେଇ, ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଇ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ । ପରେ ତିନି ବାୟୁବେଗରେ ନିଜ ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ । ତାଙ୍କ ପଛରେ ସେନାମାନେ ହାତୀ, ପଦାତି, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହ ଅନୁସରଣ କଲେ । ଶତୃଘ୍ନ, ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତିଙ୍କ ସହ ଶୁଭ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଚାଲିଲେ । ଏଭଳି ଯାଞ୍ଚି ଶତୃଘ୍ନ ବଜିନାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ବିମଳ ନାମକ ରାଜା ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ରତ୍ନତଟ ନାମକ ଏକ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖିଲେ । ସେଠାରେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ନଗର ଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶତୃଘ୍ନ ତାଙ୍କ ସେବକମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଲେ । ତାପରେ, ଚାନ୍ଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣୀ ସପ୍ତତି ହାତୀ, ଦଶ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଓ ସୁନାରେ ଚମକୁଥିବା ରଥ ସହ ଏକ ହଜାର ସେନା ସାଥିରେ ରାଜା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ମିଳିଲେ । ସେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ । ତାପରେ ସେ ଭଣ୍ଡାରର ଧନ, ରାଜ୍ୟ ଓ ବସୁକୋଷ ଦାନ କରି, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦୁଇ ହାତରେ ଭାଲି ଧରି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅନେକ ଧନୀମାନେ ଓ ପୁଅ ସହ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ । ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନାମ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ । ଏହିପରି ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଶତୃଘ୍ନ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲୁଥିଲା । ଏହିପରି ଯାଞ୍ଚି ଏକ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଦେଖିଲେ, ଯାହା କ୍ରିଷ୍ଟାଲ, ସୁନା ଓ ଚାଁଦିରେ ଶୋଭିତ ଓ ଚମକୁଥିବା ପଥର ଛତିରେ ଆଛି । ଏହାର ଭୂମି ଝରଣାର ଗଞ୍ଜନରେ ମୁଖରିତ, ବିଭିନ୍ନ ଖଣିଜ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିଲା । ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧ ନାରୀମାନେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳୁଥିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ମନୋରଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ । ଗଙ୍ଗାର ତରଙ୍ଗ ସ୍ପର୍ଶ ଏହି ପର୍ବତକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଥିଲା, ଶିତଳ ପବନ ଏହାକୁ ଶିତଳ କରୁଥିଲା, ବୀଣା, ହଂସ ଓ ଶୁକର ମଧୁର ସ୍ୱର ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲା । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପର୍ବତ ଦେଖି ଶତୃଘ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସୁମତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—'ଏହି ମହାନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ କ'ଣ? ଏହାର ଚାନ୍ଦିର ମହାପ୍ରସ୍ଥର ମନକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଏ । ଏହା କି ଦେବତାମାନେ ବାସ କରୁଥିବା ସ୍ଥାନ? କିମ୍ବା ଦେବମାନେ ଖେଳୁଥିବା ଅଙ୍ଗନା? ଏହି ଅପାର ଶୋଭା ମୋର ମନକୁ ଚଞ୍ଚଳ କରୁଛି ।' ଏହିପରି ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସୁମତି ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଧ୍ୟାନ ଧରି କହିଲେ—'ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ନୀଳ ପର୍ବତ, ଯାହା ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ଚାରିପାଖରେ ମହାନ ଶିଖର ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲରେ ଶୋଭିତ । ଯେମାନେ ଅନ୍ୟର ଜଣେ ଜନାନୀରେ ଆସକ୍ତ, ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୁଣରେ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପର୍ବତ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ତର୍କ ଓ ଯୁକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରମ୍ପରାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପର୍ବତ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ ।