ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳାଙ୍କୁ ମଘବନ୍ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଏକ ରାଣୀ ପ୍ରଭାବତୀ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଙ୍ଗଭାଗ ବିଛିନ୍ନ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କେଶ ବିକଳ, ଅନ୍ତଃପ୍ରଭା ଭରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିବା ଲାଗିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହାୟ, ପ୍ରଭୁ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ପ୍ରବଳ, ସାରିରିକ ଶକ୍ତିର ମାଳିକ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ! କିପରି ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡି ଏହି ଏକାନ୍ତତାକୁ ଅଳିଅଛ?” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ଅନ୍ୟମାନେ ଜଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶରୀର ବୃଦ୍ଧା, କୁଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ରୋଗରେ ପୀଡିତ, ଏହି ଶରୀରକୁ ଛାଡି ଦେଇନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ପ୍ରିୟ, ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବରେ ଏହି ଶରୀରକୁ ବିଦାୟ ଦେଲା।” ପ୍ରଭାବତୀ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି କହିଲେ, “ତୁମର ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ମୋ ମାଳା ଶୋଭା ପାଉଛି; ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ମୋ ପାଇଁ ଗୁଁଥିଥିବା କେଶ ଚୁଡି—” “ମୋ ଉପରେ ଏହି ବିଧବା ଦୁଃଖ ପଡିଛି, ତୁମେ ନିଜେ ଏହାକୁ ଖୋଲିଦେବା।” ବଳାଙ୍କର ରାଣୀ ପ୍ରଭାବତୀଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସମୁଦ୍ରଜନ୍ମା, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଭାର୍ଗବ, ବଳାଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କର।” ଶୁକ୍ର କହିଲେ: “ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଛନ୍ତି—ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିପାରିବି? ତଥାପି, ମୋ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ସେ କିଛି କଥା କହିବେ।” ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ: “ଭାର୍ଗବ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ରୂପ, ଶକ୍ତି ଓ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏପରି କହିବା ପରେ ଶୁକ୍ର କିଛି ସମୟ ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଁହୁଁରୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦ ଉପଜା, ଯାହା ଶୁଣିବାକୁ ମନ ଲାଗିଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରଭାବତୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେବମାନ୍ୟ ଭଳି ସଙ୍ଗୀତ ବାଜିଲା। ବଳାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଏହି ଶବ୍ଦ ଆସିଲା: “ପ୍ରଭାବତୀ, ତୁମ ଶରୀରକୁ ମୋ ଅଙ୍ଗରେ ଲିନ କର।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ପ୍ରଭାବତୀ ଏକ ନଦୀରୂପ ନେଲେ। ସେ ବଳାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଲିନ ହୋଇ, ସୁମେରୁ ପର୍ବତରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଲେ; ତାଙ୍କର ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ରତ୍ନମାଳାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା। ଏହା ପରେ ନାରଦ କହିଲେ: “ମୁଁ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲି, କହିଲି—‘ଶମ୍ଭୁ ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି, ମହାବୀରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।’” ମୋ କଥା ଶୁଣି, ଦେତା ରାଜା ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ: “ମହାମୁନି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଘରରେ କି ରତ୍ନର ଧନ ଅଛି? ସବୁ କଥା କହ; ଉପହାର ନଥିଲେ ଯୁଦ୍ଧ ନଥାଏ।” ନାରଦ କହିଲେ: “ତାଙ୍କର ଧନ ହେଉଛି ଦେହରେ ଅଙ୍ଗାର, ପୁରୁଣା ବୃଷ, ଗଳାରେ ସର୍ପ, କଣ୍ଠରେ ବିଷ, ହାତରେ ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛି ହାତୀମୁଖ ଓ ଛଅମୁଖ ଅଛି।” “ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ; ଆଉ ଏକ କଥା ଶୁଣ। ତାଙ୍କର ଜନନୀ ହେଉଛି ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଚୌଡ଼ା କଟି ଓ ଉଚ୍ଚ ଉରୁ। ମଦନ ତାଙ୍କୁ ଜଳାଇଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କର ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ। ମହେଶ୍ୱର ନିଜ ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ସମୟ ସମୟରେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଶମ୍ଭୁ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ହସାଇବା ପାଇଁ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗାନ କରନ୍ତି। ସେ ପାର୍ବତୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେବୀମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଶୀର୍ଷ। ବୃନ୍ଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ, ଏହି ଦେବଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର, କିନ୍ତୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଏକ ଷୋଡ଼ାଂଶ ମଧ୍ୟ ପାଇନାହାନ୍ତି।” ଏପରି କହି, ମୁଁ ନାରଦ, ଦେତାମାନ୍ୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲି, ଜାଲନ୍ଧର ଅବିଚଳ ରହିଲେ। ପରେ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ଏକ ଦୂତକୁ, ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପଠାଇଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ କୈଳାସକୁ ପହଞ୍ଚି ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ହରି, ଭୀମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରକୁ ଗଲେ, କିଛି ଅନୁମାନ କରି। ରାହୁ ଶିବଙ୍କ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହଳ ଦେଖିଲେ; ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି କ’ଣ?” ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ନିବାରଣ କଲେ। ନନ୍ଦୀ, ଦୂତକୁ ରୋକି, କହିଲେ: “ତୁମେ କିଏ? କିପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କଣ କାମ ଅଛି, ମୁଣ୍ଡା ଲୋକ? ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହ, ନହେଲେ ଦେବପାଳମାନେ ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରିବେ।” ରାହୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦୂତ; ଶିବଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଅ। ଆଉ କିଛି କହନାହିଁ, ଦ୍ୱାରପାଳ—ମହାରାଜଙ୍କ କାମ ଆସିଛି।” ଦୂତର କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦୀ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ, ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ: “ମହାରାଜ, ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରରେ ନିଜ କାମରେ ଆସିଛି; ଯାଉ କି ଆସୁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ।” ନନ୍ଦୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହେଶ୍ୱର, ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ତରମହଳରେ ଶୁଯିଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ସହ ସଙ୍ଗୀନୀମାନେ ସହିତ ପଠାଇଦେଲେ। ତାପରେ ଦ୍ୱାରପାଳକୁ କହିଲେ: “ନନ୍ଦୀ, ଦୂତକୁ ଭିତରକୁ ନେଇ ଆସ।” ତେଣୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନନ୍ଦୀ ଦୂତର ହାତ ଧରି ନେଇଗଲେ। ସେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂତକୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ରାହୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଜଟାଧାରୀ, କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ପାଞ୍ଚ ମୁଖ, ଦଶ ଭୁଜ, ସର୍ପ ଜନ୍ୟ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେବୀ ବିନା, ଚନ୍ଦ୍ର ଶିରେ। ଶମ୍ଭୁ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନିଅଛନ୍ତି, ପ୍ରମଥ ଦଳ ଉପସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନ୍ୟ ଆଶ୍ରିତ, ଅନେକ ଉପାସକ ଉପସ୍ଥିତ। ଦୂତକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ: “କହ।” ରାହୁ କଥା କହିଲେ: “ଦେବ, ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ ଆସିଛି। ତାଙ୍କର ନିମିତ୍ତ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର। “ପର୍ବତପତି, ତୁମେ ତପସ୍ୱୀ, ଗୁଣହୀନ, ଧର୍ମହୀନ; ତୁମର କି ଜନ୍ମ, କି ବଂଶ, କି ପିତା, କି ମାତା ନାହିଁ। ଜାଲନ୍ଧର, ପ୍ରବଳ ଭୁଜ, ତିନି ଲୋକକୁ ଉପଭୋଗ କରୁଛି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଧୀନ, ଏହିପରି ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କର। “ତୁମେ କିପରି ପୁରାତନ, ରାଗୀ, ବୃଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ପୁଅ—ସ୍କନ୍ଦ ଓ ବିନାୟକ—ପ୍ରକଟ କରିଛ?” ଏହି ସମୟରେ, ଦେବାଦିଦେବ, ନିର୍ବିକାର ରହି, ହାତରେ ଇଙ୍ଗିତ କଲେ, ତେଣୁ ଵାସୁକି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ପରେ ହେରମ୍ବଙ୍କ ମସ ଭାଗର ପୁଛ ସର୍ପ ଧରିଲା; ନିଜ ପୁଛ ଧରା ଦେଖି, ମସ ଚିତକାର କଲା: “ଛାଡ଼! ଛାଡ଼!