ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡା ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏବଂ ଘୋଡାର ରକ୍ଷକମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଗୁଣଗାନ ଶୁଣିଲେ। ଜ୍ଞାନୀ ହରି, ହରିଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଏବଂ ସଦା ମକର୍ମ, ହରିଭକ୍ତମାନେ ଏବଂ ହରିଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ମହାପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଭକ୍ତିରେ ଆପ୍ଲୁତ ମନମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ସେ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଏଠାରେ ବେଦର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ଶୁଣିବାରେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଦୂର ହୁଏ। ସମଗ୍ର ଆକାଶ ହୋମର ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀମାନେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ ସଜାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ, ମକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଗାଁମାନେ ରକ୍ଷିତ, ବିଲେଇର ଭୟରେ ଉନ୍ଦୁମାନେ ତାଙ୍କର ଗହ୍ଵର ଖୋଦିନାହିଁ। ମୟୂର ଏଠାରେ ନେଉଳ ସହିତ ଖେଳିଥିଲେ, ଏବଂ ସାପ ମଧ୍ୟ ଦିନ ରାତି ଏଠାରେ ଖେଳିଥିଲେ; ହାତୀ ଏବଂ ସିଂହ ସଦା ଏଠାରେ ମିତ୍ରତାରେ ରହୁଥିଲେ। ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣସାର ନିଜେ ବନ ଚାଉଳ ଖାଇବାରେ ଲିନ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ଦଳ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିବାରୁ କାଳର ଭୟ ନାହିଁ। ଗାଁମାନେ, ମଣ୍ଡା ଭରି ଏବଂ ନନ୍ଦିନୀ ପରି ଶରୀରରେ, ତାଙ୍କ ପାଦର ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀମାନେ, ହାତରେ ହୋମ କାଣ୍ଡ ଧରି, ପଦ୍ମରେ ଭୂଷିତ, ଧର୍ମ ନିୟମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତିଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଜିଗ୍ଗାସା କଲେ: "ସୁମତି, ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହାର? ଏହି ଆଶ୍ରମ ଏତେ ତପସ୍ବୀ, ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ, ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଭରିତ?" ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ତପସ୍ବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ତାଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ମୋର କଥା ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବି।" ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କର ଏହି ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତି କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସୁମତି କହିଲେ: "ଏହା ଚ୍ୟୱନଙ୍କର ଆଶ୍ରମ, ମହାତପସ୍ବୀ ଦ୍ୱାରା ଚମକିଉଛି, ଶାନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଭରିତ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ। ସେ ମହାତପସ୍ବୀ, ଯିଏ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦ୍ୱାଇତ ଭଙ୍ଗ କରି ଆଶ୍ୱିନମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପରିମିତ, କେହି ସମତୁଳ ନୁହେଁ, ତିନି ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଭରିତ ଏବଂ ବେଦର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।" ଚ୍ୟୱନ ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସୁମତିଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ଦ୍ୱାଇତ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଏହି ଋଷି ବିଷୟରେ ଆଉ ଅଧିକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ସେ କେବେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ୱିନମାନେ ଉପରେ ଅଂଶ ଦେଲେ? ସ୍ୱୟମ୍ଭୁଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଦେବତାମାନେ କଣ କରିଥିଲେ?" ସୁମତି କହିଲେ: "ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ତରପୁତ୍ର ଏକ ଋଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଭୃଗୁ; ଏକ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ସେ ହୋମ କାଣ୍ଡ ଆଣିବାକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରିବାକୁ ଦମନ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଆସିଲା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କଲା।" "ଏଠାରେ ଋଷିଙ୍କ ସାଜାତୀୟ କେଉଁଠି? ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପତ୍ନୀ କେଉଁଠି?"—ଏଭଳି ଦାନବ କ୍ରୋଧରେ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲା। ଏବେ ଅଗ୍ନି, ଦାନବର ଭୟ ଆସିଥିବା ଜାଣି, ଋଷିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପତ୍ନୀକୁ ଦାନବକୁ ଦେଖାଇଲେ, ସେ ଗୃହ ଭିତରେ ଥିଲେ। ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ, ସେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଭୃଗୁ ଋଷିଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲେ: "ଓ ଭୃଗୁ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ନାଥ, ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ତପସ୍ୟାର ଧନ!" ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଧରି, ଦୁଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଲେ। ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ଶିଶୁ ପଡ଼ିଗଲା, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା। ସେ ଦାନବକୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯିଅନାହିଁ, ଭସ୍ମ ହେଉ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ଥି! ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ନାରୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରୁ, ତୁମେ କୌଣସି ଭଲ ଫଳ ପାଇବନାହିଁ।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଦାନବ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଇପଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ମା, ନିଜ ଶିଶୁକୁ ନେଇ, ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ, ମନ ଅସ୍ଥିର। ଭୃଗୁ ଋଷି ଅଗ୍ନି କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାପ ଦେଲେ: "ତୁମେ ସମସ୍ତ କୁ ଭସ୍ମ କରିବା ଶକ୍ତି ପାଇବା, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁତାର ଚିହ୍ନ ହେବା।" ଏହି ଶାପରେ ଦୁଃଖିତ ଅଗ୍ନି ଭୃଗୁଙ୍କ ପାଦ ଧରି, କହିଲେ: "ମହାତ୍ମନ, ଦୟାର ସାଗର, ଦୟା କର; ମୁଁ ଭୟରେ ଅସତ୍ୟ କହିଥିଲି, ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରତି କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ନଥିଲା। ଆତ୍ମାଧିକାରୀ, ଦୟା କର।" ଭୃଗୁ ଋଷି ଦୟାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦୟାଦେଇ କହିଲେ: "ତୁମେ ସମସ୍ତ କୁ ଭସ୍ମ କରିବା ସମ୍ଭବ, ତଥାପି ତୁମେ ସଦା ପବିତ୍ର ରହିବା।" ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦର୍ଭା ଧରି, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଗର୍ଭରୁ ପଡ଼ିଥିବା ପୁଅଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଜନ୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏହିପରି ଗର୍ଭରୁ ପଡ଼ିଥିବାରୁ (ଚ୍ୟୱନ), ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କୁ ଚ୍ୟୱନ ବୋଲି କହିଲେ; ସେ ଦିନେଦିନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି। ଚ୍ୟୱନ ରେବା ନଦୀକୁ ଯାଇ, ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଭରିତ। ଏଠାରେ, ମହାତ୍ମା ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ; ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଦୁଇଟି କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ଏଣ୍ଟିହିଳ ଉପରେ ଫୁଟିଗଲା। ଉତ୍ସୁକ କୃଷ୍ଣସାର ତାଙ୍କ ଦେହ ଖୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କିଛି ଜାଣିଲେନାହିଁ, ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ। ଏକ ଦିନ, ମନୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ରେବାକୁ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମ୍ୱିତ୍ତ ଦଳ ସହିତ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ, ମହାନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଏବଂ ଦେବତାମାନେକୁ ତୃପ୍ତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।