ସୁମଦା କହିଲେ, "ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୁକୁଟମଣି ରାମ ଭଲ ଅଛନ୍ତି ତୋ? ସେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିବା ଅବତାର, ଯିଏ ମୋ ଦୟାକୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସହରରେ ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଦର୍ଶନ କରୁଛନ୍ତି। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନବ, ମୋର ସମ୍ପଦ, ମୋ ବଂଶର ଜମିଦାରୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ ଏବେ ସାର୍ଥକ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ନିର୍ମୋହ ଓ ଦୟାବାନ୍ ହୋଇ, ପୂର୍ବରୁ ଦୟା କରିଥିଲି, ଯାହାର ଫଳରେ ଆଜି ସେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହ ରଘୁନାଥଙ୍କର ମୁଖ ଦର୍ଶନ କରିପାରିଛନ୍ତି।" ଏପରି କହି, ସୁମଦା ରଘୁନାଥଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତୃତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତିନି ରାତି ସେଠାରେ ରହି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଅନୁଜ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାଜା ସହିତ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ସୁମଦା ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ, ଏହି କାମରେ ମହାରାଜ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ସମ୍ମତି ଥିଲା। ସେ ପ୍ରଚୁର ବସ୍ତ୍ର, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସେବକମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଲେ। ତାପରେ, ଧନି ମନ୍ତ୍ରୀ, ପଦାତି, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଏବଂ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ସହିତ ସେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଧନୁର୍ଧାରୀ ସୁମଦାଙ୍କ ସହ ହସି ହସି ରଘୁନାଥଙ୍କର ଯଶ ଉତ୍କଳନ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଚାଲେ। ସେମାନେ ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା, ଅଶ୍ୱପାଳ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ପଥରେ ଏହି ଦଳ ବିଭିନ୍ନ ମହାମୁନିଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଏଉଁଠାରେ ସବୁଠି ରଘୁନାଥଙ୍କର ଗୁଣଗାନ ଶୁଣିଲେ। ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ହରି ହରିଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ, ମନ୍ଦିର, ଭକ୍ତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁୟାୟୀଙ୍କ ସହ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛନ୍ତି। ଏପରି ମୁନିମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳମୟ ବାଣୀ ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହୃଦୟ ଭକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ସେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକ ଓ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଭରିଥିଲେ, ଏଠାରେ ବେଦ ଧ୍ୱନି ଶ୍ରବଣକୁ ଅମଙ୍ଗଳ ଦୂର କରୁଥିଲା। ସମଗ୍ର ଆକାଶ ଯଜ୍ଞ ଧୂପରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ ରଖିଥିଲେ। ଏଠାରେ ବାନର ଗାଈମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି, ଏଠି ଉନ୍ଡା ଭୟରେ ତାଙ୍କର ଗୋହଳି ଖୋଦନ୍ତି ନାହିଁ। ମୟୂର ଓ ନେଉଲ ଏଠି ଏକାସাথে ଖେଳିଥାନ୍ତି, ସାପ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଦିନ ରାତି ଖେଳନ୍ତି; ହାତୀ ଓ ସିଂହ ସଦା ମିତ୍ରତାରେ ରହନ୍ତି। ଏଠାର ମୃଗମାନେ ଜଙ୍ଗଳ ଧାନ ଖାଇବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ସେମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ କୌଣସି ଭୟ ମାନନ୍ତି ନାହିଁ। ଗାଈମାନେ ଦୁଧରେ ପାତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ଦେହ ନନ୍ଦିନୀ ପରି, ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୂଳି ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ହସ୍ତେ ସମିଧା ଧରି ଏବଂ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ସର୍ବଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତିଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ସୁମତି, ଏହି ଆଗରେ ଯେଉଁ ଆଶ୍ରମ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ମୁନି, ନିର୍ବିରୋଧ ଦେବତା ଓ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ସେ କେଉଁ ମୁନିଙ୍କର ଆଶ୍ରମ?" "ମୁଁ ଏହି ମୁନିଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କାମ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ତାଙ୍କ କଥା ମାଧ୍ୟମରେ ମୋ କଥା ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବି।" ଏପରି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କର ମହତ୍ କଥା ଶୁଣି, ସୁମତି କହିଲେ, "ଏହା ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଯେଉଁଠି ସେ ମହାତ୍ମା ତପୋବଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶାନ୍ତ ଜନେ ଏଠି ରହନ୍ତି ଓ ମୁନିପତ୍ନୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଅଛନ୍ତି।" "ସେଇ ମହାମୁନି, ଯିଏ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଔଷଧିମାନେ ଦେବଲୋକର ଅଂଶ ବଣ୍ଟିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କ ଶକ୍ତି କେହି ସମ୍ପର୍ଯ୍ୟା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବେଦମୟ।" ଏହି ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କ ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସୁମତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "କେଉଁ ସମୟରେ ସେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ଅଂଶ ଦେଇଥିଲେ? ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର କଣ କରିଥିଲେ?" ସୁମତି କହିଲେ, "ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଂଶରେ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ମୁନି ଭୃଗୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଏକ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସେ ସମିଧା ଆଣିବାକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଦମନ ନାମେ ଯଜ୍ଞ ନାଶ ପାଇଁ ଆସି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ କହିଲା—'କେଉଁଠି ମୁନିଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ? କେଉଁଠି ତାଙ୍କ ନିଷ୍ପାପ ପତ୍ନୀ?'" ଏପରି କ୍ରୋଧରେ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଅଗ୍ନି ଦେବ ଦାନବଙ୍କ ଭୟ ଦେଖି ମୁନିଙ୍କ ନିଷ୍ପାପ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରୁ ଦେଖାଇଦେଲେ। ଦାନବ ସେ ଅସହାୟ ନାରୀକୁ ଧରି, କପିତା ପକ୍ଷୀ ପରି ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସମୟରେ କହିଲେ—'ହେ ଭୃଗୁ, ତପୋଧନ, ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର!' ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସମୟରେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ଶିଶୁ ପଡ଼ିଗଲା, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ସେ ଦାନବକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଦୃତ ଯାଉନାହ, ତୁମେ ଭସ୍ମ ହେଉ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ନାରୀକୁ ଛୁଇଁଥିବା ପାଇଁ ତୁମେ କେବେ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।' ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦାନବ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଇଗଲା। ତାପରେ ମାଆ ତାଙ୍କ ଶିଶୁକୁ ନେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ, ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର। ଭୃଗୁ ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ଅଗ୍ନିଙ୍କ କାରଣ ଜାଣି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶାପ ଦେଲେ—'ତୁମେ ସବୁକିଛି ଭକ୍ଷଣକାରୀ ହେବ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷର ଚିହ୍ନ ହେବ।' ଏହି ଶାପରେ ଅଗ୍ନି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଭୃଗୁଙ୍କ ପାଦ ଧରି କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାମୟ, ମହାମନା, ମୋପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ।