ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଦେବତାମାନେ କିଛିକ୍ଷଣ ଧ୍ୟାନ କରି, କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ପହଁଚି, ପର୍ବତର ଚମତ୍କାର ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କହିଲେ, “ଭବ, ଶର୍ବ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆକୃତିର ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣକାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମନ।” ସମସ୍ତଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶଙ୍କର ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ସମସ୍ତ ଦେବତା ମୋ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସନ୍ତୁ।” ଏହାପରେ ନନ୍ଦି ଦେବତାମାନୋଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଭିତର ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଆସି, ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଗଣମଣ୍ଡଳୀ ଘେରି ରହିଥିଲେ, କେହି ନଗ୍ନ, ବିକୃତ, ବଙ୍କା, ଧୂସର ଓ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ, ଦେବାଦିଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖନ୍ତୁ। ମହାଦେବ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଆପଣ, ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ କୃପା କରନ୍ତୁ।” ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ନମ୍ରତାଭରା କଥା ଶୁଣି, ଶଙ୍କର ଦେବତାମାନେ ସହିତ ହରିଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷି, ଦେବ, ନାଗ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କହିଲେ, “ଜୟ ହେଉ, ମାଧବ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶକ!” ଶର୍ବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ମହାଦେବ, ଆମ ପାଖକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରନ୍ତୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ସେବକ।” ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରେ କହିଲେ, “ବ୍ରହ୍ମା, ଶର୍ବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସଂଯମୀ ଅମରମାନେ, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟ ମୁଁ ଜାଣିଛି, ମୁଁ ଅବତାର ନେଇ ଆଜି ତାଙ୍କୁ ନାଶ କରିବି।” ତା'ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଭାବେ କହିଲେ, “ସୂର୍ୟବଂଶୀ ରାଜାମାନେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭୂଷିତ ଅଛି। ଏଠାରେ ପୁତ୍ରହୀନ ହେଉଥିବା ଦଶରଥ, ସମ୍ପତିରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଏବେ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ରେ ବିଜୟୀ ରାଜ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ସେ, ପୁତ୍ର ପ୍ରାର୍ଥନାରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତିନି ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଅବତାର ନେଇଛି। ମୁଁ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ ସହିତ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଧ୍ୱଂସ କରିବି। ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଅଂଶରେ ଭୂମିରେ ଭାଲୁକା ଓ ବନର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ। ଏହିପରି କହି, ଆକାଶରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା ମୁନି ସ୍ଥିର ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ମହାଘୋଷଣା ଶୁଣି ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥାଅନୁସାରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ଅଂଶରେ ଭୂମିରେ ବନର ଓ ଭାଲୁକା ଆକୃତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେହି ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶକ, ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତୁମ ଅଂଶ ରୂପେ ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି; ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦୁଃଖଦାୟକ, ମଧ୍ୟ ତୁମ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ ଶତ୍ରୁତାରୁ, ସେ ପୁନି ଜାନକୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲେ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଣୀର ଦାନବ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଲୋକର କଣ୍ଟକ ରାବଣ ବିନାଶ ହେଲେ ଓ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁସି, ତପସ୍ବୀମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଶୁଭ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ। ତୁମେ ରାଜା ଥିବାବେଳେ, ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମାନବମାନେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ହେ ବିଶ୍ୱ ଆତ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା, ହେ ପାପରହିତ, ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନାନୁସାରେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି—ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶ ଉପରେ। ଦେମନ ରାଜାଙ୍କ ବଂଶ ଓ କୌତୁକ ଶୁଣି, ସେ ମହାପୁରୁଷ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଅଶ୍ରୁଭରା ମୁହଁରେ, ସଭାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଯଶ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ଉତ୍ତରପରେ, ଶେଷ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—ତାପରେ ରାଜା, ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗାଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କଲେ। ସୁମଦା କହିଲେ, “ରାମ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୁକୁଟମଣି, କୁଶଳେ ଅଛନ୍ତି? ସେ ଭକ୍ତପାଳକ ଓ ମୋ ଦୟା ପ୍ରଦାତା। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ମୁଖକୁ ନେତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିରନ୍ତର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। ମୋ ସମ୍ପତ୍ତି, ଭୂମି ଓ ବଂଶର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ନିର୍ମୋହ ଓ ଦୟାଭାବରୁ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଥିଲି, ଯାହାର ଫଳରେ ଆଜି ସେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ ମୋ ପଦ୍ମମୁଖ ଦର୍ଶନ କରୁଛନ୍ତି।” ସୁମଦାଙ୍କ ଏହି ଶୂରବୀର ଓ ମୁଖ୍ୟ ରାଜା କଥା କହିସାରି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ସମସ୍ତ ମହିମା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ତିନି ରାତି ସେଠାରେ ବସି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଅନୁଜ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାଜା ସହିତ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଠିକ କଲେ। ଏହି ଜାଣି, ସୁମଦା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଅନୁମତିରେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସେବକମାନେ ପାଇଁ ବହୁ ଦ୍ରବ୍ୟ, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ଓ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଲେ। ତାପରେ, ରତ୍ନରେ ଧନୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ପଦାତି, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଉତ୍ତମ ରଥ ସହିତ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଧନୁଧାରୀ ସୁମଦାଙ୍କ ସହିତ ହସି ହସି ରାସ୍ତା ଦେଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ରଘୁନାଥଙ୍କ ମହିମାକୁ ଉଜାଗର କରି।