ଏହି ଗଳ୍ପରେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଅପରାଧ ଫଳରେ, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କଳା ସାପ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେହି ସାପ, କୁନ୍ଦା, ଥିଲେ ଶ୍ରବଣଙ୍କର ଜୀବନ୍ ସଂଗିନୀ, ଦୁହେଁ ଅପରାଧରେ ସାମିଲ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୁଇ ଜନ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱଭାବ ରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହେଲେ। ଏହି ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମ କଥା, ରାଜନ୍। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେମାନଙ୍କର ଏକ ମହତ୍ କୃତ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତିନିଜଣେ କାଶୀ ନଗରକୁ, ଅତି ଆନନ୍ଦମୟ ଏବଂ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏକଦିନ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମରୁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଦୁହା ଦେଉଥିବା ଗାଈକୁ ଏକ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ଖୁଆଁରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ କାହାର ପ୍ରେରଣା ଛଡ଼ା, ନିଜେ ଗାଈକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୁନ୍ଦା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଏହି କୃତ୍ୟର ଫଳରେ, ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରି, କାଶୀ ନଗର, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତୀରେ ଥିବା ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଉଦ୍ଧାରିତ ହେଲେ। ଏହି କାଶୀ ମହେଶଙ୍କ ନଗର, ଏଠାରେ ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରାପ୍ତି କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଭ ଅନୁଭବ କରେ। ଏପରି ଭାବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କାଶୀର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମା କହିଲି, ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହଁ? କିଛି ଅଛି କି? ତେବେ, ଶିବିରୁ କହିଲେ, “ମୁନି, ଆପଣ ମହେଶଙ୍କ ତିନି କ୍ଷେତ୍ର—କାଶୀ, ଶିବକାଞ୍ଚୀ ଓ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲେ। ଆପଣ କାଶୀର ମହିମା ଦେଖାଇଲେ, ଏବେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶିବକାଞ୍ଚୀ ବିଷୟରେ କିଛି ଅଛି କି?” ନାରଦ କହିଲେ, “ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ଶୈବ କ୍ଷେତ୍ର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ଏଠାରେ ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଶିବ ହୁଏ। ଜୀବ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କର, ମାଟି, ଜଳ କିମ୍ବା ଆକାଶ, ଶିବ, କୈଳାସ ଶିରୋପରି ଥିବା, ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ ଏବଂ ଅନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ଶିବ ସହ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଗୋକର୍ଣ୍ଣର ମହିମା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି। ପ୍ରୟାଗ ସମୀପରେ, ଏକ ଗାଈର ଲମ୍ବରେ, ମହାତୀର୍ଥ ନିକଟରେ ଏକ ପବିତ୍ର ପର୍ବତ ଦେଖାଯାଏ। ସେଠାରେ କର୍କଟ ନାମକ ଏକ ଭିଲ୍ଲ ରହୁଥିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁର। ତାଙ୍କ ଜାରା ନାମକ ଜୀବନ୍ ସଂଗିନୀ, ପଞ୍ଚ ସ୍ୱାମୀକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେହି ବୃଦ୍ଧା ଜନାନୀ ଏକ ଦିନ ବିଷ ମିଶାଇ, ସଠି ମିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଛଅଥ ସ୍ୱାମୀକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏହି କଥା ତାଙ୍କ ଭଉଣୀଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାତ୍ମା ଭିଲ୍ଲ, ନିଜ ଜୀବନ୍ ସଂଗିନୀ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖି, ସେହି ଝିଅକୁ ମାରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ; କର୍କଟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ। ଭିଲ୍ଲ ତଳୱାର ନେଇ ଝିଅକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଲେ, ଝିଅ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲେ। ଭୟଭୀତ ଏବଂ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ, କର୍କଟ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଥିଲେ। ସେଠାରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥରେ, ତଳୱାରଧାରୀ ଭିଲ୍ଲ ସେଉଁଠି ଝିଅକୁ ଧରି, ତଳୱାରରେ ମୁଣ୍ଡ କାଟି, ଦେହକୁ ପାଣିରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ। ତା’ପରେ ସେ ନିଜ ଠାରୁ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥକୁ ଫେରିଗଲେ; ସେହି ବୃଦ୍ଧା ମହିଳା, ଅପରାଧି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କଲେ। ରାଜନ୍, କୈଳାସ ଶିଖରରେ ମୁଁ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହ ଅନୁଚର ହେଲି; ଏହି ଗୋକର୍ଣ୍ଣର ମହିମା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶିବକାଞ୍ଚୀର ପବିତ୍ର ମହିମା କହିବି, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତୀରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି, ଏଠି ମହାଦେବ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ପୂଜା କରି, ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଓ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ; ଏହିକାରଣରୁ, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରମାନେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ। ଆମେ ସଦା ଏଠି ସେଉଁଠି ପୂଜା କରୁ, ଭକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଆଶା କରୁ। ଏଠି, ବାଣ ନାମକ ଦାନବ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଶତ ବର୍ଷ ଉପବାସ କରି, ତାଙ୍କ ଅନୁଚର ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଚରତ୍ୱ ଦାନ କରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏବଂ ସଦା, ମୁଁ ନିଜେ ତାଙ୍କ ନଗରର ରକ୍ଷକ ହେଲି। ଏହି ନଗର ଏକ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସ ଥିଲା। ଏହି ନଗର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ଏଠି କିପରି ଏକ ଶିବଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ—ହେରମ୍ବ ନାମକ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ସେ ଶରୀର, ମନ ଓ ବାଣୀରେ ସଦା ଶିବ ପୂଜାରେ ଲୀନ ଥିଲେ। ସେ ଏକଦିନ ଶିବତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ଶିବକାଞ୍ଚୀକୁ ଆସି, ଏହି ମନୋହର ସ୍ଥଳ ତ୍ୟାଗ କଲେନି। ପରେ, ସେଉଁଠି ଜଳରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଏଠି, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗଣମାନେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେମାନେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଆଣି, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଚଳାଇଲେ; ଏଠି, ହରିଙ୍କ ବୈକୁଣ୍ଠର ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଶିବଗଣଙ୍କୁ ଶକ୍ତିପୂର୍ବକ ଦୂଇ ଭାଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଦୁଇ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଳ ଓ ଶିବଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ନ କିଛି ବିଜୟ ହେଲା, ନ କିଛି ପରାଜୟ। ତେବେ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ାରେ ବସି ଆସିଲେ, ଏଉଁଠି କୈଳାସରୁ ମହେଶ, ତିନି ଲୋକର ଧାରକ, ବୃଷଭ ଉପରେ ଆସିଲେ। ଦୁଇ ଜଗତ୍ପତି ମୁହଁମୁହଁ ହେବାରେ ହସିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଁଠି ଦଳର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଦଳ ଓ ଶିବ ଦଳ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ସେ ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେ ଗରୁଡ଼ାରେ ବସେଇ, ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରି, ଶିବଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ; ଶିବ ତାଙ୍କ ଗଣମାନେ ସହ, ଏବଂ ମାଧବ ନିଜ ଦଳ ସହିତ ସେଉଁଠି ଯାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଏହି ସଂସାରର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମହିମା ଉଦ୍ବୋଧିତ ହୁଏ।