ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଏକ ସଭାରେ ଶୌନକ ମୁନି ସୂତ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ପୂର୍ବକାଳରେ କିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ? ମୁଁ ଏହି କଥା ବଡ଼ ଆଦର ସହିତ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ମୋତେ କୃପା କରି କହନ୍ତୁ।” ତେବେ ସୂତ ମହାମୁନି କହିଲେ—ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏକ ନଗରରେ ବୀରବିକ୍ରମ ନାମକ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ। ସେ ବହୁତ ଖାଇଥିବା, ମଜବୁତ ଶରୀରର, ବହୁତ କଥା କହୁଥିବା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ। ସେ ଧନୀ ଥିଲେ, ସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଦରିତ ଏବଂ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ସେ ସବୁବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କରୁଥିଲେ। ବୀରବିକ୍ରମ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କର କଥା ମାନୁଥିଲେ, ଏବଂ ହରିଙ୍କର ଦାସ ଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସୁନ୍ଦର ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୁବକ ରୂପେ ଏହି ଶୂଦ୍ର ଘରକୁ ବେଶ ବଦଳି ଆସିଲେ। ସେ ବୀରବିକ୍ରମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଜୀବନସଂଗିନୀ ଚଳିଗଲେ, ମୁଁ ଏବେ କ’ଉଁଠି ଯିବି? ମୋତେ କୃପା କରି କୁହନ୍ତୁ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ସେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—“ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ବିବାହ ଯେଉଁଠି ହୁଏ, ସେଠି ଦାନ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଅନେକ ବ୍ରତର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।” ଏତେ ଶୁଣି ବୀରବିକ୍ରମ କହିଲେ—“ମୋ ପାଖରେ ଏକ ଅପରିପକ୍ୱ କନ୍ୟା ଅଛି, ଆପଣ ଚାହାଁଥିଲେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାକୁ ଦେଉଛି। ଆପଣ ମୋ ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ଧରନ୍ତୁ, ନହେଲେ ମୁଁ ତାକୁ ଦେଇପାରିବିନାହିଁ।” ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି କଥା ଶୁଣି ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ଧରିଲେ। ବୀରବିକ୍ରମ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—“ଏହି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋତେ ଏହି ଶିଳ୍ପା କନ୍ୟାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ବିଳମ୍ବ କଲେ ବହୁତ ବାଧା ଆସେ, ଏହି କଥା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲିଖାଯାଇଛି।” ବୀରବିକ୍ରମ କହିଲେ—“ଆସନ୍ତାକାଲି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଉଛି, ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ଦେଇଛି, ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବିନାହିଁ।” ତା’ପରେ ବୀରବିକ୍ରମ ତାଙ୍କ ପରିବାର ପୁରୋହିତ କୃଷ୍ଣଶର୍ମନ୍କୁ ଡାକି ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ତେବେ ପୁରୋହିତ ଓ ପରିବାରର ସମସ୍ତେ କହିଲେ—“ତୁମେ ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ଲିନ୍ଗ, ଅଞ୍ଚଳ, କୁଳ, ଧନ, ଚରିତ୍ର ଓ ବୟସଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କିପରି ଝିଅ ଦେଉଛ? ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଝିଅ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ବୀରବିକ୍ରମ ଦୃଢ଼ତାରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ଦେଇଛି, ଏବେ କେବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବିନାହିଁ।” ଏହିପରି କହି ବୀରବିକ୍ରମ ଝିଅକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ପରିବାର ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିଥିଲେ, ତେଵେ ସଂଖ ଚକ୍ର ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଆସି ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଭଗବାନ କହିଲେ—“ଧନ୍ୟ ହେଉଛି ତୁମର କୁଳ, ଧନ୍ୟ ତୁମ ପିତା ମାତା, ଧନ୍ୟ ତୁମ ସତ୍ୟ କଥା, ଧନ୍ୟ ତୁମ ଦକ୍ଷିଣ ହାତ। ଧନ୍ୟ ହେଉଛି ତୁମ କର୍ମ ଓ ଜନ୍ମ, ଏପରି କର୍ମ ତିନି ଲୋକରେ ମିଳେନାହିଁ। ତୁମେ ଏହି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତୁମ କୁଳକୁ ଉନ୍ନତ କରିଛ।" ଏହିପରି କହିବା ସହିତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଦିବ୍ୟ ରଥ ଆସିଗଲା, ଯାହା ସମସ୍ତଠାରେ ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜ ଲାଗିଥିଲା ଏବଂ ହରିଙ୍କ ପରିକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏହି ରଥରେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ସେଇ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରିବାରକୁ ବସାଇଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଏକ ଚଣ୍ଡାଳ ପୁରୋହିତକୁ ରଖିଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ହରି ବୈକୁଣ୍ଠ ଧାମକୁ ଗଲେ, ସେଠି ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁର୍ଲଭ ସୁଖ ଭୋଗ କଲେ। ଏହି ଆଦେଶ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ପରିବାର ନିଶ୍ଚିତ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଁଛି। ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଅଞ୍ଜଳିର ଜଳ ବା ଭୋଜନ ଦେବତା ବା ପିତୃମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଭୟରେ ସେଉଁଠାରୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ଯଦି ଜଣେ ଆଶା ଦେଇ ଆଶାଭଙ୍ଗ କରେ, ସେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ନିଜ ପରିବାର ଉପରେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଆଣି ନରକକୁ ଯାଏ। ଏହି ଆଦେଶ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଲେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ, ରାଜା, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଚୋର ଦ୍ୱାରା ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟେ। ଏହି ସ୍ୱର୍ଗ ଉପାୟର ଉତ୍ତମ ଶିକ୍ଷା ଯେଉଁଠିଠାରେ ଶୁଣାଯାଏ, ସେଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଜୀବନରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି କୃଷ୍ଣ ନାମକ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏଠାରେ ଦଶମ ସଂହିତା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। “ଶ୍ରୀଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, କୁଳଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର, ନାରାୟଣ, ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବିଜୟ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉ।" ତେବେ ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ଏହି ସ୍ୱର୍ଗ ଖଣ୍ଡର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗାଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ଏବେ ଆମକୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଗାଥା କୁହନ୍ତୁ।” ସୂତ ମହାମୁନି କହିଲେ—ତା’ପରେ କେବଳ ଏକଥର ବତ୍ସ୍ୟାୟନ ମହାମୁନି ନାଗରାଜଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର ଗାଥା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ବତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ—“ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଓ ମହାତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାହାର ସୃଷ୍ଟି, ରାଜାମାନଙ୍କ ଐତିହ୍ୟ ଓ ସୂର୍ୟବଂଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ କୃତ୍ୟ ମହାପାପ ନାଶ କରେ। ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣିଛି; ଏବେ ମୁଁ ଏହା ପ୍ରସ୍ତାରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ସ୍ମରଣ କଲେ ଓ କହିଲେ ମହାପାପ ନାଶ ହୁଏ, ଚିତ୍ତକୁ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।” ତେବେ ଶେଷନାଗ କହିଲେ—“ଧନ୍ୟ ହେଉଛ ତୁମେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ମନ ଏପରି ରଖିଛ, ରଘୁବଂଶୀ ନାୟକ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଚରଣାମୃତର ଆଶା ରଖିଛ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଂଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଗାଥା ପାପ ନାଶ କରେ। ତୁମେ ମୋପାଇଁ କୃପା କରିଛ, କାରଣ ରାମଙ୍କୁ ପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରାଇଲା; ଯାହାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ଉପରେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଣିମୁକୁଟ ଧରି ପୂଜା କରନ୍ତି।