ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଶିଂଶପା ଗଛ ଉପରେ ଏକ କାଉ ତାହାର ଘଉଁ ତିଆରି କରି ରହୁଥିଲା। ସେଇ ଗଛର ତଳେ, ଗଛର ମଝିରେ ଏକ ବଡ଼ ସାପ ରହୁଥିଲା। ଏକ ଦିନ, ସେଇ କାଉର ଜନାନୀ ତାହାର ଘଉଁରେ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବ ଦେଇ କିଛି କାମରେ ଯାଇଥିଲେ, ମୁଁଡ଼ି ଫେରିଲେ ନାହିଁ। ଏହାପରେ, ସେଇ କାଉ ନିଜେ ଉପରେ ଥିବା ଶିଂଶପା ଗଛରେ ଥିଏ ଥିଏ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବକୁ ଦେଖିବା ଓ ରକ୍ଷା କରିବା ଲାଗିଲା। ତାପରେ ଏକ ରାତିରେ ଭୟଙ୍କର ଝଡ଼ ଆସିଲା, ଓହେ ରାଜା, ଏହି ଝଡ଼ ଶିଂଶପା ଗଛକୁ ତାଳି ଦେଲା ଏବଂ ତାହାକୁ ନିଜ ମୂଳରୁ ଉଖନ୍ଡି ଦେଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଝଡ଼ରେ ଶିଂଶପା ଗଛ ପଡ଼ି ପଡ଼ି, ଉପରେ ଥିବା କାଉ ଓ ତଳେ ଥିବା ସାପ ଦୁହେଁ ଚିପି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏହି ତିନିଜଣ—ଶିଂଶପା ଗଛ, କାଉ ଓ ସାପ—ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି, ତିନିଟି ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶ୍ରୀପତିଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଇଲେ। ଏଠିରେ ରାଜା ଶିବି ପଚାରିଲେ, “ହେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ଏହି ତିନିଜଣ କେଉଁ ଶୁଭ କର୍ମରେ ଏପରି ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ? ତେବେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ କିଏ ଥିଲେ? ସବୁ କଥା ମତେ କୁହ, ହେ ନାରଦ।” ନାରଦ କହିଲେ, “କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଦେଶରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶ୍ରବଣ। ତାଙ୍କର ଭାଉଁଜ ଥିଲେ କୁଣ୍ଡା, ଓ ଭାଉଁଜଙ୍କର ଭାଇ ଥିଲେ କୁରଣ୍ଟକ। ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ଅସ୍ନାନ କରି ଖାଉଥିଲେ, ମିଠା ଖାଇ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ, ସେ ଦୋଷରେ ଶ୍ରବଣ ନାମକ ଗ୍ରାମ କାଉ ହେଲେ। କୁରଣ୍ଟକ, ତାଙ୍କର ଭାଇ, ଅତି ନିଷ୍ଠୁର ନାସ୍ତିକ ହେଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପରମ୍ପରା ନାଶ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଲେ। ଏହି ଦୋଷରେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଏକ କଳା ସାପ ହେଲେ; ସେଇ ସାପ ହେଉଛି କୁଣ୍ଡା, ଯିଏ ଶ୍ରବଣଙ୍କର ଭାଉଁଜ ଏବଂ ଏହି ଦୁଇ ଦୋଷରେ ଅଂଶୀ। ଏହିପରି, ସେ ଅଚଳତାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କଲେ; ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କଥା। ଏବେ ତାଙ୍କର ଏହି ଶୁଭ କର୍ମ ଆମେ କୁହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନିଜଣ କାଶୀ ନାମକ ଆନନ୍ଦ ମୟ ପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ହେ ରାଜା, ଯାହା ହେଉଛି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପୁରୀ। ଏକ ଦିନ ସେମାନେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଗାଁରୁ ନିଜ ଗାଁକୁ ଫେରୁଥିଲେ, ଦେଖିଲେ ଏକ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗାଈ ଏକ କୂଆଁରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି, ଯାହା କି ଏକ ଯାତ୍ରୀଙ୍କର ଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ କାହାର କହିବା ବିନା ଗାଈକୁ ବାହାର କରିଲେ, ଏବଂ କୁଣ୍ଡା ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଖୁସି ହେଲେ। ଏହି ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରି କାଶୀ ରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଇଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତଟରେ। ଏହି କାଶୀ ମହେଶଙ୍କର ପୁରୀ, ହେ ରାଜା; ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମାନବ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଶୁଭ ଲାଭ କରେ, ହରିଙ୍କ ଧାମ ପାଇଁ। ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କାଶୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା କହିଛି, ଆଉ କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁ ତ? କୁହ। ତେବେ ଶିବି କହିଲେ: “ମୁଁ ଶୁଣିଛି ମହେଶଙ୍କ ତିନି ତୀର୍ଥ କ୍ଷେତ୍ର—କାଶୀ, ଶିବକାଞ୍ଚୀ, ଓ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ। ତୁମେ କାଶୀର ମହିମା କହିଛ; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶିବକାଞ୍ଚୀ ବିଷୟରେ କିଛି ଅଛି କି?” ନାରଦ କହିଲେ: “ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କେବଳ ଶିବକ୍ଷେତ୍ର, ଅତି ପବିତ୍ର; ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମାନବ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବ ହୋଇଯାନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଜମି, ପାଣି କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି, ଶିବ, କୈଳାସ ଶିଖରର ନାଥ, ତାହାଠାରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ମଣିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ; ଶିବଙ୍କ ସହିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିବେ। ମୁଁ ଆଉ ଏହି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ମହିମା କୁହିବି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଛି। ପ୍ରୟାଗ ନିକଟରେ, ଗୋ ଦୂରିରେ, ଏକ ବଡ଼ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ପାଖରେ ଏକ ପର୍ବତ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ଅତି ମଙ୍ଗଳମୟ। ସେଠାରେ କର୍କଟ ନାମକ ଏକ ଭିଲ୍ଲ ଥିଲେ, ଅତି କ୍ରୁର; ତାଙ୍କର ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ଜରା, ସେ ପଞ୍ଚଟି ପତିକୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ। ସେଇ ବୃଦ୍ଧା ଜଣେ ବିଷ ମିଶାଇ ଛଅଟିଏ ମିଠା ତିଆରି କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଠାରୁ ଶୁଣି ଏହା ଦ୍ୱାରା ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଭିଲ୍ଲ, ତାଙ୍କର ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସାମ୍ନାରେ ଥିବାବେଳେ, ସେ ଝିଅକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କର୍କଟ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା। ଭିଲ୍ଲ ତଳୱାର ହାତରେ ନେଇ ଝିଅକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଲେ, ସେ ଝିଅ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲେ। ଭୟଭୀତ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସେ ଝିଅ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭାଗିଲେ, କର୍କଟ ତାଙ୍କୁ ପଛୁଆଁ କଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥରେ, ତଳୱାରଧାରୀ ଭିଲ୍ଲ ତାକୁ ଧରିଲେ; ତଳୱାରରେ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ପାଣିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏଉଁପରେ ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ; ସେଇ ବୃଦ୍ଧା ଜଣେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ। ହେ ରାଜା, କୈଳାସ ଶିଖରରେ ମୁଁ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗୀ ହେଲି; ଏହି ଗୋକର୍ଣ୍ଣର ମହିମା ମୁଁ କହିଛି। ଏବେ ମୁଁ ଶିବକାଞ୍ଚୀର ପବିତ୍ର ମହିମା କୁହିବି, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତଟରେ ଅଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥା ମୁଁ କହିଛି, ଏଠି ମହାଦେବ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ପୂଜା କରି ସେ ଭକ୍ତମଣ୍ଡଳର ରାଜ୍ୟ ଓ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ରମାନେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏଠି ପୂଜା କରୁ। ଏଠି ଆମେ ସବୁବେଳେ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା; ଏଠି, ହେ ରାଜା, ବଣ ନାମକ ଦାନବ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ସେ ଶତବର୍ଷ ଉପବାସ କରି, ତାଙ୍କର ପାର୍ଷ୍ବଦାର ଗୁଣ ପାଇଁ, ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ପାର୍ଷ୍ବଦାର ସ୍ଥିତି ଦେଇଥିଲେ। ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ସହରର ରକ୍ଷାକାରୀ ହେଲି; ଏହି ସହର ପୂର୍ବରୁ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମ ଥିଲା। ବିଷ୍ଣୁ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଏହି ସହର ଶିବଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା।