ଏକ ସମୟର କଥା, ପୃଥିବୀରେ ତୁଳସୀ ମାଳାର ମହତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ କଥା କହାଯାଉଥିଲା । ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ନିଜ କଣ୍ଠରେ ତୁଳସୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥାଏ, ସେ ଏପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫୁଲ ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ଗାଏର ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରୁ ଏହି ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ନରକରୁ ଫେରି ଆସିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ତୁଳସୀ ମାଳା କିମ୍ବା ବିଶେଷକରି ଧାତ୍ରୀ ମାଳା କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ମାଳା ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ଦେଇଥାଏ । କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଶରୀରରେ ଧାତ୍ରୀ ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶରୀରର ଯେତେଟି ଲୋମ ଛୁଇଁଥାଏ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ କେଶବଙ୍କ ଧାମରେ ବାସ କରନ୍ତି । ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା କେଶବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ନିଜେ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେ ଜନ୍ମରେ କୌଣସି ପାପ ଲାଗୁନଥାଏ । ଯମର ଦୂତମାନେ ଯେତେବେଳେ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବାୟୁରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପତ୍ରପରି ଦୂରକୁ ପଳାଇଯାନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ତୁଳସୀ କିମ୍ବା ଧାତ୍ରୀ ଛାୟା ତଳେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପିତୃଗଣ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି । ଯେଉଁ ଲୋକ ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ନିଜ ହାତ, ମୁଣ୍ଡ, କଣ୍ଠ, କାନ ଓ ମୁଁହରେ ଧରନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଏହି ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ଛାୟା ତଳେ କିମ୍ବା ତାହାର ଫଳ, ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଯେହିଁ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନାଶ କରି ଦେଇଥାଏ । କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସବୁ ଯଜ୍ଞ, ଦେବ, ଋଷି ଓ ତୀର୍ଥ ସଦା ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ନିକଟରେ ବିରାଜ କରନ୍ତି । କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଧାତ୍ରୀ କିମ୍ବା ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଚୟନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି । କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଧାତ୍ରୀ ଛାୟା ତଳେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେ ବର୍ଷର ସମସ୍ତ ଅନ୍ନସଂସ୍ପର୍ଶ ଜନିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି । ଏହି ମାସରେ ତୁଳସୀ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଆମଳକୀ ମୂଳେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି । ଏକ ମହାପାପୀ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁଳସୀ ମୂଳର ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଛୁଇଁଥାଏ, ସେ ହରିଧାମକୁ ଯାଏ । ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ଧୋଇଥିବା ଜଳ ଯେଉଁ ଲୋକ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ସ୍ନାନ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ଓ ଶେଷରେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଏପରି ଏକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର କଥା ଆସିଲା । ଏଠାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ସ୍ନାନ ପରେ ତୁଳସୀଙ୍କୁ ଏକ ଉଦ୍ୟାନ ଦାନ କଲେ ଓ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ । ଏଠିକୁ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ସଦୃଶ ମଣିଷ ଭାବେ ଭାର୍ଚ୍ଚସା ନାମକ ଜଣେ ଲୋକ ଆସିଲେ, ଯିଏ ତୀବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଅନେକ ପାପରେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ । ସେ ତୁଳସୀ ମୂଳର ଜଳ ପିଇ ନିଜ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଅସିମର୍ଦ୍ଦନ ନାମକ ବ୍ୟାଘ୍ର ଶିକାରୀ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ । ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଭୋଜନ କରି, ଭାଞ୍ଚା ପାତ୍ର ଭଙ୍ଗ କରି ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଲ ? ହେ କଠୋର ଲୋକ !” ଏହିପରି କହି ସେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଭାର୍ଚ୍ଚସାଙ୍କ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ ହେଲା, ଯମଙ୍କ କ୍ରୋଧିତ ଦୂତମାନେ ଦଣ୍ଡ ଓ ପାଶ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ଆସିଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନେଇଯିବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସି, ଚର୍ମ ପାଶ କାଟି, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ରଥରେ ବସାଇଲେ । ତେବେ ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଧର୍ମାତ୍ମା, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଏହି ଲୋକଙ୍କୁ ନେଉଛ ?” ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସେ ପୂର୍ବେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀଙ୍କୁ ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ । ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ କିଛି ପାପ ଲାଗିଥିଲା, ଯାହାର ଫଳରେ ସେ ଯମଲୋକକୁ ଗଲେ, ଏଠାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଲ ।” “ସେ ତାମ୍ର ନାରୀ ସହିତ ଖେଳି, ଗରମ ଲୋହାର ଶୟନରେ ଶେଇ, ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭୟଙ୍କର ଗରମ ଲୋହାର ଖୁଟିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ । ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଷକ୍ଷାର ଝରଣାରେ ଭିଜାଇଲେ, ଏବଂ ପରେ ପରେ ପାପୀ ଜନ୍ମରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ । କିନ୍ତୁ ତୁଳସୀ ମୂଳର ଜଳ ପିଇ ଏ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ହରିଧାମକୁ ଯାଉଛନ୍ତି ।” ଏହି ଶୁଣି, ଯମଦୂତମାନେ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲେ, ଓ ବିଷ୍ଣୁଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେଇଗଲେ । ଏଭଳି ତୁଳସୀଙ୍କ ମହିମା ଅପାର, ସେ ପାପ ନାଶିନୀ । ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କ'ଣ ଲାଭିପାରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ କହିପାରେ ନାହିଁ । ଏହି ସମୟରେ ଶୌନକ ଋଷି ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ସୂତ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ମଧ୍ୟର ଅପବିତ୍ରତା ନାଶକ ମହତ୍ମ୍ୟ କହ ।” ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ଶୌନକ, ଏହି ପଞ୍ଚ ଦିନର ବ୍ରତ ଅତି ପୁଣ୍ୟଦାୟକ । ଏହାକୁ ‘ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ରାଧା ସହିତ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପାପ ନିବୃତ୍ତି ହୋଇ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଧାମ ଲାଭ ହୁଏ । ଛାତ୍ର, ଗୃହସ୍ଥ, ବନପ୍ରସ୍ଥି କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ—କେହି ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ ଛାଡ଼ି ପରମ ଗତି ପାଇପାରେ ନାହିଁ । ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ । ଏହି ଦିନରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଫଳ ମିଳେ । ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ପବିତ୍ର ତୁଳସୀ ପାଖରେ ଘୃତ ଭରା ଦୀପ ଦେଇ ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଦେଖାଏ, ସେ ଆକାଶରେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ; ଏକ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ ହରିଧାମ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ । ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମଧୁ, ଦୁଧ, ଘିଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଏହି ଧର୍ମାତ୍ମାକୁ କ'ଣ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ ? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଦେଉଥିବାର ପୁଣ୍ୟ ଚାରିମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।