ପ୍ରଭାତ ବେଳେ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଓ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ, ସେଠାରୁ ଦେଖାଦେଖି ଚାଲିଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ ତାଙ୍କ ବୋକ୍ସକୁ ଏକ କମ୍ବଳରେ ମୁଡ଼ି, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି ଗଙ୍ଗା ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ । କିଛି ଦିନ ପରେ, ସେମାନେ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଁଚିଲେ । ସେଠାରେ, ପବିତ୍ର କୋଶଳ ଭୂମିରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୀତରେ କ୍ଷୁଦ୍ରିତ ହୋଇ, କମ୍ବଳ ଖୋଲିଲେ । ଅୟୋଧ୍ୟାର ଶୁଭ ତଟରେ ସେ ବୋକ୍ସ ଖୋଲିଲେ । ସେଠାରେ ଏକ ସର୍ପ ଥିଲା, ଯେଉଁଥି ଦୀର୍ଘ ଉପବାସରେ ମାତ୍ର ବାୟୁ ଖାଇ ବଞ୍ଚିଥିଲା । ସେ ସର୍ପ ବୋକ୍ସରୁ ବାହାରିଲା, ଏବଂ ଡ଼ାକଣା ଉଠାଇଲା । ଲୋକେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ—"ସାପ! ସାପ!" । ସମସ୍ତେ ମାଟି ଧରି ସେଠାକୁ ଧାଉଥିଲେ । ସର୍ପ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ । ସେଠାରେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ସେ ସର୍ପ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ସର୍ପ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ସେ ଦୁର୍ଲଭ ଦିବ୍ୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ଏକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ସେ ଲୋକମାନେ ପାଖରେ କହିଲେ, "ହେ ଦକ୍ଷିଣର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ ।" "ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ନାଇ ଥିଲି, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା । ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମରୁଭୂମିରେ ସାପ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲି । ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଛି; ଏବେ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସର୍ପ ଦେହରେ ରହିଛି ।" "ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର କୃପାରେ ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି । ଏହି କୋଶଳ ତୀର୍ଥକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ମୁଁ ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲି, ତଥାପି ଏଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି ।" ନାରଦ କହିଲେ, "ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ନାଇ, ନିନ୍ଦିତ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ ।" ଦକ୍ଷିଣର ସେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମୁନିବେଶ ଧାରଣ କରି, ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ରହି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ମନ ଲଗାଇ ତାଙ୍କର ମହିମା ଦେଖି ରହିଲେ । ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା ଦେଖି, ଅଟୁଟ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ବିସର୍ଜନ କଲେ । ଅସ୍ଥି ବିସର୍ଜନ କରିବା ସାଥି ସାଥି, ତାଙ୍କର ପିତାମାତା ଦିବ୍ୟ ଦେହରେ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଏବଂ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ଆସିଲେ । ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ସେମାନେ ପୁଅକୁ କହିଲେ, "ବତ୍ସ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ସୁଖ ଲାଭ କର । ଯେପରି ତୁମେ ଆମକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଛ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇବ । ଏଠାରେ ଅସ୍ଥି ବିସର୍ଜନ କଲେ, ଗଙ୍ଗାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏଠାରେ ଅସ୍ଥି ଦାନରେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ ।" ଏପରି, 'ମୁକୁନ୍ଦ ଉପାଖ୍ୟାନ' ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ବଡ଼ ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଯମୁନାମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶରେ ଅଛି । ପୁନି, ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ, "ହେ ଶିବି ରାଜା, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କାଶୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା କହିବି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ ।" ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତଟରେ କୃତୟୁଗରେ ଏକ ଶିଂଶପା ଗଛ ଥିଲା । ସେଇ ଗଛରେ ଏକ କାଉଁ ତାହାର ଘଉଁ ବନାଇଥିଲା; ତଳେ ଏକ ଗହୀର ଗୁହାରେ ବଡ଼ ସାପ ରହୁଥିଲା । ଏକ ଦିନ, କାଉଁର ସାଥୀ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବ ପୋଡ଼ି ଦୂରକୁ ଗଲେ, ଫେରିଲେ ନାହିଁ । କାଉଁ ସେଇ ଡିମ୍ବମାନେ ପାଇଁ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲା । ଏକ ରାତି, ବଡ଼ ଝଡ଼ ଆସି, ଶିଂଶପା ଗଛକୁ ଉଖଡ଼ିଦେଲା । ଏହି ଉଖଡ଼ିବା ବେଳେ, କାଉଁ, ସାପ ଏବଂ ଗଛ, ତିନିଜଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ । ଏହି ତିନିଜଣ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ତିନି ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ଶ୍ରୀପତିଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲେ । ତାପରେ ଶିବି କହିଲେ, "ହେ ଦେବ ଋଷି, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ସହର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ସେମାନେ ପୂର୍ବେ କିଏ ଥିଲେ?" ନାରଦ କହିଲେ, "କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଦେଶରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ନାମ ଥିଲା ଶ୍ରବଣ । ତାଙ୍କ ଭାଉଘର କୁଡ଼ା, ଓ ଶ୍ରବଣଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର କୁରଣ୍ଟକ । ଯିଏ ସ୍ନାନ କରିନାହିଁ, ମିଠା ଖାଇଥାଏ, ସେ ଦୋଷରେ ଶ୍ରବଣ କାଉଁ ହେଇ ଜନ୍ମ ନେଲା । କୁରଣ୍ଟକ ଏକ ନାସ୍ତିକ ଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପରମ୍ପରାର ବିରୋଧୀ, ଦେବତାଙ୍କ ନିନ୍ଦାକାରୀ; ତେଣୁ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କଳା ସାପ ହେଲେ । ସେ ସାପ କୁଣ୍ଡା ଥିଲେ, ଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଉଘର, ଏହି ଦୁଇ ଦୋଷରେ ଅଂଶୀ ହେଲେ ।" "ସେଉଁଠାରେ, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଜନ୍ମରେ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥା ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱଭାବ ପାଇଲେ । ଏହା ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କଥା ।" "ଏବେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କଥା କହିବି, ଯାହାରେ ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ କାଶୀ ନଗର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ଏକ ଦିନ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମରୁ ଫେରୁଥିଲେ, ଦେଖିଲେ ଏକ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଏକ କୂଆଁରେ ପଡ଼ିଛି । ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ନିଜେ ଉଦ୍ୟମ କରି ଗାଈକୁ ବଞ୍ଚାଇଲେ; କୁଣ୍ଡା ତାଙ୍କ କଥାକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ।" "ଏହି ପୁଣ୍ୟରେ, ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରି କାଶୀର ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତଟରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଚଲିଗଲେ ।" "ଏହି କାଶୀ ମହେଶଙ୍କ ନଗର; ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ହରିଙ୍କ ବୈକୁଣ୍ଠ ଲାଭ ହୁଏ । ଏହିପରି ମୁଁ କାଶୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା କହିଦେଲି, ଆଉ କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ କି?" ତାପରେ ଶିବି କହିଲେ, "ମୁନିବର, ଆପଣ ମହେଶଙ୍କ ତିନି ମହାକ୍ଷେତ୍ର—କାଶୀ, ଶିବକାଞ୍ଚୀ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ—କଥା କହିଛନ୍ତି । ଆପଣ କାଶୀର ମହିମା କହିଛନ୍ତି; ଦୟାକରି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଶିବକାଞ୍ଚୀ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ ।