ଓଡ଼ିଆ ରେ ଏହି ଦୁଇ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଏଭଳି ହେଉଛି— ଏକ ସମୟର କଥା, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀର ଦୂର ପାରେ, ଦୁଇ ଯୋଜନା ଦୂରରେ କିଛି ଚଣ୍ଡାଳ ଏକ ଅପରାଧୀକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ପାପୀ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମାରା ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପର ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମୟର ଆକାର ଧରି, ଏକ ଶୁଷ୍କ ଧବା ଗଛର ଗାଁଠି ଭିତରେ ରହୁଥିଲେ, ମୁହଁରୁ ବିଷ ର ଅଗ୍ନି ତୀବ୍ର ହେଇ ତାଲେ। ଯେପରି ଶୁଷ୍କ ଧବା ଗଛ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ, କିମ୍ବା ପୋଖରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ସେ ପାପୀ ସର୍ପ ଘୁଞ୍ଚିବା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟା ଅଞ୍ଚଳ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଗୋଧିବା ଜନ୍ୟ ଯାଁ ଘାସ ଓ ଉପଯୋଗି ଉଦ୍ଭିଦ ଥିଲା ସବୁ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ଏକ ଦିନ, ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଏକ ବଣିଜ କାଫିଲା ନାରାୟଣଙ୍କ ବଦରୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଏହି କାଫିଲା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରଥରେ ଏକ ଲକ୍ଡିଏ ଦାଣ୍ଡିଏ ପେଟି ବୋହି ଚାଲୁଥିଲେ, ଯାହା ଭିତରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କ ଅସ୍ଥି ରଖାଯାଇଥିଲା। ସେ ଏହି ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଯାହା ପାପୀଙ୍କର ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଅଟା ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଁଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ପ ରହୁଥିଲେ, ଏକ ଜନଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ତିନି ଲୋହା ଦାଣ୍ଡିଏ ପେଟି ଭୂମିରେ ରଖିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସର୍ପ ଆସି, ତାଙ୍କର ଫଣାରେ ଲୋହା ଦାଣ୍ଡିକୁ ମାରିଲେ, ଏବଂ ଦାଣ୍ଡି ଅଳ୍ପ ଖୋଲିଗଲା, ସର୍ପ ଭିତରକୁ ଘୁସିଗଲେ। ପୁନଃ ଦାଣ୍ଡି ଆଗର ପରି ଉପରେ ଲାଗିଗଲା, ସର୍ପ ଭିତରେ ବେହୋଶ ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ। ପ୍ରଭାତ ହେଲା, ସମସ୍ତେ ଏଠାରୁ ଯାଉଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ପେଟିକୁ ଚଦର ରେ ଲପେଟି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବୋହି ଗଙ୍ଗା ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। କିଛି ଦିନ ପରେ, କାଫିଲା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ଥଳକୁ ପହଁଚିଲା। କୋଶଳା ଅଞ୍ଚଳର ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୀତରେ ପୀଡିତ ହେଇ ଚଦର ଖୋଲିଲେ। ଆୟୋଧ୍ୟା ତୀରର ଶୁଭ ଭୂମିରେ ପେଟି ଖୋଲିଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ସର୍ପ ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ ଶୁଉଁ ଖାଇ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ସର୍ପ ଠାରୁ ବାହାରିଲେ, ଭଲ ଭାବରେ ବନ୍ଦ ଡ଼କା ଉଠାଇଲେ। ଲୋକେ ଦେଖି ଚିତ୍କାର କଲେ—"ସାପ! ସାପ!" ସମସ୍ତେ ମାଟି ଚିଁହି ଧରି ଦୌଡ଼ିଲେ, ସର୍ପ ପଳାଇବା ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଜଣ ମାରିଦେଲେ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ସର୍ପ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଦିବ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଁଚିଲେ। ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସର୍ପ ଲୋକଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣନ୍ତୁ। ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ କଷ୍ଟଦାୟକ କ୍ଷୁରକାର ଥିଲି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ, ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମରୁଭୂମିରେ ସର୍ପ ହେଇଥିଲି। ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଛି, ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏହି ସର୍ପ ଦେହରେ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଅତିତ କରିଛି।" "ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଦୟାରେ ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଁଚିଛି, ଏହି କୋଶଳା ତୀର୍ଥକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ସ୍ଥଳ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ମୁଁ ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ପହଁଚିଛି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପାପୀ ହେଲେ ଏଠାରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବ।" ନାରଦ କହିଲେ—"ଏପରି ଏହି ପାପୀ କ୍ଷୁରକାର ଅପମାନିତ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଦୟାରେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।" ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ସଂନ୍ୟାସୀମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ରହିଲେ, ମନ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପାଦରେ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କର ମହିମା ଦେଖିଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା ଦେଖି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଟୁଟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ତାଙ୍କ ପିତା ମାଆଙ୍କ ଅସ୍ଥି ପବିତ୍ର ଜଳରେ ବିସର୍ଜନ କରିଲେ। ଅସ୍ଥି ଯାହା ଗଙ୍ଗାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ଲଭ୍ୟ ଫଳ ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ପାଆନ୍ତି, ସେ ଫଳ ଏଠି ଅସ୍ଥି ବିସର୍ଜନରେ ମିଳେ। ଅସ୍ଥି ଜଳରେ ପଡ଼ିବା ମାତ୍ରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପିତା ମାଆ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଦେଖାଦେଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେମାନେ ପୁଅକୁ କହିଲେ—"ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଶୁଭ ଜୀବନ ପାଉ। ତୁମେ ଆମକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଛ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ।" ଏପରି ଏହି 'ମୁକୁନ୍ଦ ଉପାଖ୍ୟାନ' ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର 'ଯମୁନା ମହିମା' ଅଂଶରେ ଅଛି। ପରେ, ନାରଦ ରାଜା ଶିବିଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏବେ କାଶୀ ତୀର୍ଥର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମା କଥା କହିବି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ।" ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତୀରରେ କୃତୟୁଗରେ ଏକ ଶିଂଶପା ଗଛ ଥିଲା। ଏହି ଗଛ ଉପରେ ଏକ କାଉ ନିଜ ଘଂସ ତିଆରି କରିଥିଲା, ଏବଂ ତଳର ଗାଁଠିରେ ଏକ ବଡ଼ ସର୍ପ ବସୁଥିଲା। ଏକ ଦିନ, କାଉର ସହଧର୍ମିଣୀ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବ ଦେଇ ଦୂରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଫେରିଲେ ନାହିଁ। କାଉ ନିଜେ ଗଛ ଉପରେ ରହି ଡିମ୍ବ ଦେଖିବାରେ ଲାଗିଲେ। ଏକ ରାତି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରବଳ ଝଡ଼ ଆସିଲା, ଶିଂଶପା ଗଛକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଉପଡ଼ାଇ ଦେଲା। ଗଛ ଚୁଇଁପଡ଼ିବା ସମୟରେ, କାଉ ଓ ତଳର ସର୍ପ ଦୁଇଜଣ ଚୁଇଁପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଲେ। ଏହି ତିନି—ଶିଂଶପା ଗଛ, କାଉ ଓ ସର୍ପ—ତିନିଟି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଶ୍ରୀପତିଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ରାଜା ଶିବି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏହି ତିନିଜଣ କେମିତି ମୁକ୍ତିଦାୟକ ନଗରକୁ ପହଁଚିଲେ? ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ କେଉଁ ଥିଲେ?" ନାରଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଭୂମିରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ନାମ ଶ୍ରବଣ; ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କୁଡା, ଓ ତାଙ୍କ ଦେଉଠି କୁରଣ୍ଟକ।" "ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଅସ୍ନାନ ଖାଇ, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ସେ ଏହି ଦୋଷରେ ଗ୍ରାମ କାଉ ଶ୍ରବଣ ହେଲେ। କୁରଣ୍ଟକ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ନାସ୍ତିକ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପରମ୍ପରାର ନାଶକ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରୁଥିଲେ।" ଏହିପରି ଏହି ଦୁଇ ଅଧ୍ୟାୟର ଦିବ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ଓଡ଼ିଆ ଭାବରେ ଏକ ଅଭିନବ ଗାଥାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।