ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ଏହିପରି କୁହାଯାଉଛି—ନୂଆମାସରେ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କ ଯୌଗିକ ଦିନରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପାପ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଅଶୁଚିତା ରହିଥାଏ। ଏହିପରି, ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପଶକୁନର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି; ଏହି କଥା ରୋଗୀ, ଖୋଞ୍ଚା, କଫ, ଶୋଫ, କୁଷ୍ଠି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏମିତି ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅବଶ୍ୟ ବନ୍ଧୁଆ ଶୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚ ଜୀବନର ପାପ ଏହି ହରିଦିନରେ ଘଟେ। ତେଣୁ ଏହିଦିନ ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ଜଳପାନ କରିବାକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ମୁଚିଯାଏ ଏବଂ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ହରିଦିନରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତିନାହିଁ; ଏହି ଦିନ ଯେତେଗୁଡ଼ିଏ ମୁଠି ଭାତ ଖାଯାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁଠି ପାଇଁ ଦଶ ମିଳିଅନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ପାପ ଲାଗିଯାଏ। ଏହି କଥାକୁ ପୁନିପୁନି କୁହାଯାଉଛି—ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ଶୁଣ, ଶୁଣ! ଏହି ହରିଦିନରେ କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହି ଦିନ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହି ଦିନ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଫଳ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମିଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ କିମ୍ବା ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରି ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କୁ କମଳମାଳା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଏହି ଦିନ ଉପବାସରେ ମିଳେ। ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ତଥା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପାରଣ କଲେ, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନାହିଁ; ଏହି ଦିନ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ଦେଲେ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ଅର୍ଜନ କରି ବିଷ୍ଣୁ ଧାମରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏକାଦଶୀ ଉପବାସରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାଶ୍ୱତ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁପୁରୀରେ ବସିଥାନ୍ତି। ତୁଳସୀ ଭକ୍ତିରେ ଯେଉଁମାନେ ଏକାଗ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନର ଆକାଂକ୍ଷା ନଥିବା ଏବଂ ସ୍ୱାନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମକୁ ଯିବେ। ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଜୀବମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ହରିଙ୍କ ଗୃହରେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏହି ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅବଶ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମକୁ ଯିବେ। ଏହି ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଦଶମୀ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ କେବେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯେପରି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର, ସେପରି ଦଶମୀ ଯଦି ପ୍ରଭାତ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଉପବାସ ନ କରିବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ଦିନ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ପାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏକାଦଶୀ ତିଥି ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବିସ୍ତାରିତ ନଥିଲେ, ଏଠାରେ ଶତ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏବଂ ପାରଣ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଏକାଦଶୀ ନ ଥାଏ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ତେବେ ଉଚ୍ଚତମ ପଦ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏକାଦଶୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରଭାତରେ ମଧ୍ୟ ଥାଏ, ତେବେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପରେ ଯଦି ଏକାଦଶୀ ଆସେ, ସେହିପରି ଦିନ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତରେ ଯେଉଁମାନେ ଏକାଗ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ନିବାସ ନିଶ୍ଚିତ; ଏକାଦଶୀ ଚାରିତ୍ରିକ ଉତ୍କର୍ଷ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ। ଅଧିକ ପାପରେ ଆବୃତ୍ତ ଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିନ ଉପବାସ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମକୁ ଯିବେ। ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଯଦି ଜନାନୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦିନ ଭକ୍ତିଭାବରେ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଅପରିମିତ। ଏହି ଦିନ ଯଦି ଜନାନୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଜାଗରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏହି ଦିନ ଯେଉଁଯେଉଁ ଜିନିଷ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କୁ ଦିଅଯାଏ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କାଞ୍ଚନ ନାମକ ନଗରରେ ବଲ୍ଲଭ ନାମକ ଏକ ଧନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେମପ୍ରଭା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖରା ନାମକ ଜଣେ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ, କଳି ଦୋଷ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ବିପଦ ଆଣିଲା। ସେ ସଦା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ବିବାଦ କରୁଥିଲେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଥିଲେ, କଠୋର କଥା କହୁଥିଲେ। ସେ ଗୁପ୍ତରେ ଏକାକି ରାନ୍ଧା ଖାଇ ନେଉଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିଜ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେଉଥିଲେ। ସେ ସଦା କୁହୁଥିଲେ—"ମୁଁ ସତୀ ନାରୀ", କିନ୍ତୁ ମନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମିକ ଉପରେ ଲାଗିଥିଲା; ଏହିପରି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସଦା ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ତିବ୍ର ଭାବେ ତିରସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ମାଡ଼ିଲେ, କାରଣ ତିନି ସମସ୍ତ ପାପରେ ଆବୃତ୍ତ ଥିଲେ। ମୁଖରା କ୍ରୋଧରେ ଏକ ଖାଲି ଘରକୁ ଗଲେ, କାହାରୁ ଲୁଚି ଶୋଇ ରହିଲେ, ଜଳ ଓ ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ, ସେଇ ଦିନଟି ଏକାଦଶୀ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମୀପରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିଲା।