ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଚୋର ବହୁତ ଧନ ଚୋରି କରିଥିଲା। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ, “ଏହି ଲୋକଟି ବହୁତ ଧନ ନେଇଛି; ଯଦି ଦୟାକରି ଅନୁଚିତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ପୁନଃ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ଆମର ରକ୍ଷକ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କ ଉପରେ ଶାସକ।” ଏହା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରାଗରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ନିକଟସ୍ଥ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଲୋକମାନେ କ’ଣ କହୁଛନ୍ତି, ଶୁଣ। ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ଆଣ; ନହେଲେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି। ଉଠ, ଉଠ, ହେ ସବୁଠାରୁ ପାପୀ, ଭଲ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିଶ୍ଚିତ କର।” ତା’ପରେ ରାଜା କହିଲେ, “ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଯାତିତ, ସେଠାର ରାଜା ଯଦି ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ନ କରନ୍ତି, ସେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।” ନାରଦ କହିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ଶତଶଃ ପଦାତି ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ମୁକୁନ୍ଦ କିଏ ମାରିଲା? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।” ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କହିଲେ, “ମୁକୁନ୍ଦକୁ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ନାଇ ମାରିଦେଇଛି। ସେ ପଳାଉଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ପାଗ୍ରୀ ଖସିପଡ଼ିଥିଲା। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଜଣେ ଷ୍ଟ୍ରୀ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅପରାଧ ଦେଖିଥିଲେ। ଏହି ପାପୀ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ଆମେ କ’ଣ କରିପାରିବା?” ନାରଦ କହିଲେ, ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ନାଇଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ଘୋଡ଼ାରୁ ତୁରନ୍ତ ଅବତରି, କିଛି ସେନା ସହ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ ନାଇ ଶୋଇଛନ୍ତି। ସେନାମାନେ ଆଦେଶ ମିଳିଲାପରେ, ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ନାଇକୁ ଶୋଇଥିବା ଠାରୁ ଉଠାଇ ନେଲେ। ନାଇ ଆଖି ଖୋଲି, “କ’ଣ, କ’ଣ?” କହିଲେ। ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେମାନେ ଦେଖି, ରାତିରେ କରିଥିବା ଦୁଷ୍କର୍ମ ମନେପକାଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦଣ୍ଡ ରହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଯମ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟକୁ ଧରି ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ନେଇ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଦୁଷ୍ଟ ନାଇ। ଆପଣ ଯାହା ଆଦେଶ ଦେବେ, ମୁଁ ତାହା କରିବି।” ରାଜା କହିଲେ, “ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଏହି ପାପୀ ନାଇକୁ ଏଠାରେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ନଦୀ ସୀମା ଛାଡ଼ି, ପଞ୍ଚକୋଶ ଅଞ୍ଚଳ ପାର୍ ହେଲେ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତାକୁ ତ୍ୱରିତ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପଠାଅ।” ନାରଦ କହିଲେ, ଏଭଳି ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ମିଳି, ମନ୍ତ୍ରୀ ଚଣ୍ଡାଳମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ନାଇକୁ ନେଇଗଲେ। ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀର ଦୂର ପାରକୁ, ଦୁଇ ଯୋଜନା ଦୂରେ ନେଇ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ସେଇ ପାପୀ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମାରା ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଦାନ୍ତିଆ ସର୍ପ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲା, ତାଙ୍କର ଶରୀର କାଳର ଆକୃତିରେ ଧବ ଗଛର ଗହ୍ୱରରେ ରହୁଥିଲା, ମୁହଁରୁ ବିଷର ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ବିକିରିତ ହେଉଥିଲା। ଯେପରି ବାଉଳ ଆଗୁନିରେ ଶୁଖିଗଲା ଧବ ଗଛ ଦହିଯାଏ, କିମ୍ବା ରବିର ତାପରେ ପୋଖରୀ ଶୁଖିଯାଏ, ସେପରି ସେଇ ପାପୀ ସର୍ପର ଚଳାଚଳରେ ସେଇ ଅଞ୍ଚଳର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ ବାଞ୍ଚି ହେଉଥିଲା, ଗାଈ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଘାସ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଥିଲା ସେସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏକ ଦିନ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ଏକ ବଣିଜ କାଫିଲା ତାପରି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିଲା, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ବଦରୀ ନାମକ ନାରାୟଣ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ ରାସ୍ତାରେ ଅଟକିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଜଙ୍ଘାରେ ଲୋହାର ଶଳା ଲଗା ଛିଦ୍ରହୀନ ଏକ କାଠର ଚେଷ୍ଟା ରହିଥିଲା, ଯାହାରେ ସେ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ରଖିଥିଲେ। ସେ ଏହାକୁ ଦେହରେ ଧରି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଏହି ଅସ୍ଥି ବିସର୍ଜନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁ ଗଙ୍ଗା ପାପୀଙ୍କ ମଧ୍ୟ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ପ ବସୁଥିଲା। ସେ ଏକ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଲୋହାର ଶଳା ଲଗା ଚେଷ୍ଟା ରଖିଲେ। ଏବେ ସର୍ପ ଆସି, ତାଙ୍କର ଫଣାରେ ଶଳାକୁ ଦେଇ ଚେଷ୍ଟା ଖୋଲିଲା, ଏବଂ ଅଳ୍ପ ଖୋଲିଥିବା ଚେଷ୍ଟା ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ପୁଣି ଶଳା ଆପଣେ ତାର ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲା, ଏବଂ ସେ ସର୍ପ ଚେଷ୍ଟା ଭିତରେ ଅସ୍ଥିର ଓ ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲା। ପ୍ରଭାତେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟାକୁ ଚାଦରରେ ମୁଡ଼ି ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି ଗଙ୍ଗା ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ। କିଛି ଦିନ ପରେ ସେମାନେ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ପବିତ୍ର କୋଶଳ ଭୂମିରେ ଏକ ଶୀତ ଦିନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚେଷ୍ଟାରୁ ଚାଦର ଖୋଲିଲେ। ଆୟୋଧ୍ୟାର ଶୁଭ ତୀରେ ସେ ଚେଷ୍ଟା ଖୋଲିଲେ, ଏବଂ ସର୍ପ, ଉପବାସରେ ଥିବା, ପବନ ଖାଇ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା। ସର୍ପ ଏହି ଚେଷ୍ଟାରୁ ବାହାରିଲା, ଭଲ ଭାବରେ ବନ୍ଦ ଡାଢ଼ି ଉଠାଇ। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦେଖି, କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରିଲେ— “ସାପ! ସାପ!” ସମସ୍ତେ ମାଟି ଧରି ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ, ସର୍ପ ପଳାଇବା ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବେଳେ କାହାରୋ ଘାଁତରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେଠାରେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ସର୍ପ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଦୁର୍ଲଭ ଦିବ୍ୟ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ କଲା। ସେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ନାଇ ଥିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଥିଲି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ମୁଁ ମରୁଭୂମିରେ ସର୍ପ ହୋଇଥିଲି। ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଛି, ଏବଂ ବିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ସର୍ପ ଶରୀରରେ ରହିଛି।