ରାଜାଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ବେଳେ ସେମାନେ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ଅନେକ ଶିଶୁ ମୃଗ ରହିଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ସମ୍ମାନ ସହିତ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ? କ’ଣ କାରଣରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଦୟାକରି ସତ୍ୟ କହ।" ତା'ପରେ ରାଜଦୂତମାନେ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ ରାଜା ଏକ ବଡ଼ ବଳି—ନରମେଧ ଯଜ୍ଞ—ଆୟୋଜନ କରିଛନ୍ତି। ଆମେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିଶୁକୁ ବଳିଦାନ ପାଇଁ ନେଉଛୁ।" ଏହା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟ କରୁଣାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତି ହେଲା। ସେ ଭାବିଲେ, "ମୋ ଜୀବନ ବି ଯଦି ଚାଲିଯାଏ, ଏହି ଶିଶୁ ସୁଖୀ ହେଉ। ଏଠି ଏମିତି ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପିଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇଦିଅନ୍ତି—ସେମାନେ ଅମର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।" ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, "ଯଦି ବଳି ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିଶୁ ଦରକାର, ତେବେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ନେଇଯାଅ। ଏହି ଜନ୍ମ ମିଳିଲାପରେ ଏଠି କେହି ସୁଖି ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ପିଲା ବି ଏଠି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଟାଳିପାରିବ ନାହିଁ। ଏବେ ଦୂତମାନେ ଘରକୁ ଆସିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିବେ, ଯେଉଁମାନେ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ପରି।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଦୟାମୟ କଥା ଶୁଣି, ଦୂତମାନେ କହିଲେ, "ହେ ଦୁଃଖିତଙ୍କ ନାଥ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ନେଇପାରିବୁ ନାହିଁ।" ଏହିପରି କହି ଦୂତମାନେ ସେଇ ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ। ତା’ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ଦୂତମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଗଲେ। ଦୂତମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ସୂଚନା କଲେ। ଏହି ଶୁଣି ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଲା, ସେ ପଚାରିଲେ, "ହେ ମୁନି, ଯଦି ମୁଁ ଏହି ବଳି କରିବି, ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମୋ ପୁଅ ହେବ କି?" ତା'ପରେ ରାଜା କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଳି ନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ତୁମର ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଏକ ମହାନ ପୁଅ ପାଇବ। ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମାତ୍ର ଦର୍ଶନରେ ବି ଫଳ ଫଳିବ।" ରାଜା ଏହି କଥା ଶୁଣି ବଡ଼ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଅନ୍ତିମ ହୋମ କରିବା ପ୍ରାରମ୍ଭ କଲେ। ତା’ପରେ ସେଇ ମହାମୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅକୁ ନେଇ ଦଶପୁର ନାମକ ସହରକୁ ଗଲେ। ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଘରେ ଥିଲେ ବି ମୃତ ହେବା ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛ। ରାଜା ମୋର ପୁଅକୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନେଇଯାଇଛନ୍ତି—ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ପୁଅ ନଥିବାରୁ ମୁଁ ଏବଂ ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ, ଦୁହେଁ ଅନେକ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛୁ।" ତେବେ ସେଇ ମୁନି କହିଲେ, "ତୁମେ ତୁମ ପୁଅକୁ ଦେଖ, ଚଳ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତି ଆନନ୍ଦରେ ବାହାରି ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ମୁନିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଫେରିଆସିଲା, ପୁଅକୁ ଦେଖିବାର ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ। ସେମାନେ ମଧୁପାତ ମୃଗ ଚକ୍ଷୁ ପରି, ପଦ୍ମମୁଖ ପୁଅକୁ ଦେଖି ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଦୁଇଁଜଣ କହିଲେ, "ହେ ମୁନି, ଆପଣ ଆମ ଜୀବନ ଫେରାଇଦେଲେ—ଏହି ଆମର ବଡ଼ ସୌଭାଗ୍ୟ।" ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଦୟାର ସାଗର, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ନିଜ ହସ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଧାମ ଧାରଣ କରି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିବାରେ ଲାଗିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜାଙ୍କ ଏକ ସୁନ୍ଦର, ଶାଶନ ଯୋଗ୍ୟ ପୁଅ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ପୁଅ ଜନ୍ମ ଉତ୍ସବରେ ରାଜା ଅନେକ ଧନ ଦାନ କଲେ। ସେ ଦେବତା ପରି ପୃଥିବୀରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ଓ ଧନ ଦେଇ ସେମାନେ ରକ୍ଷା କଲେ। ଏହି ରାଜା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଯାଠାରୁ ଫେରିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ମାତ୍ର ଶୁଣିଲେ ବି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିଠାରେ ଶୌନକ କହିଲେ, "ହେ ସୂତ, ଆମକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା କହ, ଏହି ମହାସାଗରରୁ ତୁଳି ଆଣ।" ସୂତ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁଠି ଲୋକେ କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ଉପବାସ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନେକ ପିଢ଼ି ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହରକୁ ଯାନ୍ତି।" "ଯଦି ଏହି ଅଷ୍ଟମୀ ବୁଧବାର କିମ୍ବା ସୋମବାର ଓ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଅନେକ ପରିବାରକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ପାପ କରିଥିବେ, ସେମାନେ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାନ୍ତି।" "ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ଉପବାସ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏଠି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ମହିଳା ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ଏହି ଦିନ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହା ନରକ ଭୋଗ କରନ୍ତି—ଏହା ସତ୍ୟ।" "ଏକଥା ଏକଦା ବସିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ ଦିଲୀପ କିଛି ପଚାରିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣ, ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।" ଦିଲୀପ ପଚାରିଲେ, "ଭାଦ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣା ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଯେଉଁଠି ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଘଟିଲା—ଏହି ଗୁପ୍ତ ଲୀଳା ଆପଣ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। କିପରି, କେଉଁ କାରଣରୁ, ଶଂଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧର ବିଷ୍ଣୁ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ?