ଏକ ସମୟରେ, ବୃହତ୍ ସୂତଜୀ ମୁନିଙ୍କୁ ଶୌନକ ମହାର୍ଷି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ହେ ସୂତ, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ସାଗର ମନ୍ଥନ କାହିଁକି ହେଲା? ଏହାର କାରଣ କ’ଣ?” ସୂତଜୀ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ଘଟଣାର କାରଣ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିବି। ଯେଉଁ ସମୟରେ ଦୁର୍ବାସା ମହାର୍ଷି, ଯିଏ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଂଶ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ତପସ୍ବୀ, ସେ ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ହାତୀ ଉପରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେତେବେଳେ, ଦୁର୍ବାସା ମହାର୍ଷି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ସେହି ମାଳା ନେଇ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧାଇଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ସେନା ସହିତ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଯାଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ହାତୀଟି ସେହି ମାଳାକୁ ନେଇ ଭୂମିରେ ପକି ଦେଲା। ଏହା ଦେଖି, ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀର ଅଭିମାନ ଥିବା ଏହି ମାଳାକୁ ଅପମାନ କଲା। ଏହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡିବ।” ଏହା ସୁନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେତେବେଳେ, ତିନି ଲୋକର ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ହରାଇଗଲା। ମେଘମାନେ ବର୍ଷା କରିଲେ ନାହିଁ, ଜଳାଶୟ ସବୁ ଶୁଷ୍କ ହେଲା। ସମସ୍ତେ ଭୟ, କ୍ଷୁଧା ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଦୁଧ ସାଗରର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ସୁରମୁଣିମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ଚାରିଟି ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧରି, ମାଲ୍ୟଧାରୀ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ପ୍ରଣାମ ଦେଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଭଗବାନ କହିଲେ, “ମୁଁ ବରଦାତା, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ନିଶ୍ଚିତ ଦେଇବି।” ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ଦୟାମୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀ ହରାଇଯାଇଛି। ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।” ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ମାତ୍ରରେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଶ୍ରୀମୟ ହୁଏ। ଏବେ ତମେ ମନ୍ଦରାଚଳ ପର୍ବତକୁ ଅନନ୍ତ ନାଗ ଦ୍ୱାରା ବେଧି, ସାଗରକୁ ମନ୍ଥନ କର। ଏଠାରୁ ଏହି ଜଗତ୍ଜନନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରକଟ ହେବେ। ମୁଁ ନିଜେ କୂର୍ମ ରୂପେ ପର୍ବତକୁ ସମର୍ଥନ କରିବି।” ଏହିପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ଉପ୍ରୁଟ୍ଟି କରି ଦୁଧ ସାଗରରେ ରଖିଲେ। ସେତେବେଳେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କୂର୍ମ ଅବତାର ନେଇ ପର୍ବତକୁ ତଳୁଠାରୁ ଧାରଣ କଲେ। ଅନନ୍ତ ନାଗ ଦ୍ୱାରା ପର୍ବତକୁ ବେଧି ସମସ୍ତେ ସାଗରକୁ ମନ୍ଥନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଭଳି ଏକାଦଶୀ ଦିନ ମନ୍ଥନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ପ୍ରଥମେ ଭୟଙ୍କର କାଳକୂଟ ବିଷ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେହି ବିଷ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ତେବେ ମହାଦେବ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ, “ହେ ଦେବଗଣ, ଏହି ବିଷକୁ ଆଦର କର; ମୁଁ ଏହି କାଳକୂଟ ବିଷକୁ ସଂହାର କରିବି।” ଏପରି କହି, ଶିବ ଭଗବତୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ମନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରି ମହାମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିଷକୁ ପିଇଲେ। ମହାମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ବିଷ ତାଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ହରିଙ୍କ ଅଚ୍ୟୁତ, ଅନନ୍ତ, ଗୋବିନ୍ଦ ଏହି ତିନି ନାମ ପ୍ରଣବ ଓ ନମଃ ସହିତ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ବିଷ, ସାପ ଦଶା, ଅଗ୍ନି ଭୟ କିଛି ନାହିଁ। ପରେ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦୁଧ ସାଗରକୁ ମନ୍ଥନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଠାରୁ ଏକ କଳୁଷ ଦେବୀ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ, କଳାମୁଖୀ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ରୂକ୍ଷ କେଶ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଆକୃତିରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଦେବୀ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ଦୁଃଖର ମୂର୍ତ୍ତି ଦେବୀ, ଯେଉଁଠି ଘରେ ଲୋକମାନେ ଝଗଡ଼ା କରନ୍ତି, ତୁମେ ସେଠି ବାସ କର; ଯେଉଁଠି ମିଥ୍ୟା କିମ୍ବା କଠୋର କଥା କୁହାଯାଏ, ସେଠି ତୁମର ଅବସ୍ଥାନ; ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ଖୋପ, କେଶ, ଅସ୍ଥି, ଚାଉଳ ଚିଲ୍କା, କାଠକୋଇଳା ରହିଥାଏ, ସେଠି ତୁମର ବାସ; ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ପାଦ ଧୁଏ ନାହିଁ, ସେଠି ତୁମେ ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନେଇ ବାସ କର; ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ବାଳି, ଲୁଣ କିମ୍ବା କାଠକୋଇଳା ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜନ୍ତି, ସେଠି ତୁମର ବାସ; ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଝୁଲ, ପାନସ, ପୁରୁଣା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେଠି ତୁମେ ଅଶୁଭ ନେଇ ରୁହ; ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ତିଳ ଚୂଣା, ଲାଉ, ରସୁଣ, ପୋତିକା ଶାଖ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେଠି ତୁମର ବାସ।” ଏଭଳି ଭାବେ ଦେବତାମାନେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଦେବୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅନୁଚିତ ଘର ଦେଖାଇଦେଲେ।