ମୁଁ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ କଥା କୁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଯାଉଛି, ଯାହା ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ମୁକୁନ୍ଦ ଉପାଖ୍ୟାନରୁ ନିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି। ଏହି କଥାରେ ମୁକୁନ୍ଦ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ପରଲୋକ ର ଅନୁଭୂତି ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଛି। ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀରରେ ଅସ୍ଥି ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ପଡିଗଲି, ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ହୋଇଥିବା ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା। ଏହି ତୀର ର କୃପାରେ, ମୁଁ ସ୍ଵର୍ଗ ଲାଭ କରିଲି; ଚୋଦ୍ଦ ଇନ୍ଦ୍ର ର ଶାସନ ଯାଏଁ, ମୁଁ ସ୍ଵର୍ଗରେ ସୁଖରେ ବାସ କରିବି। ଯମପୁରୀରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାପିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, କିntu ଧର୍ମିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋହନୀୟ। ସେମାନେ ସିଂହ, ହାତୀ, ଶୁଆ, ବିଲେଇ ମୁହଁ, ବଡ ଦାନ୍ତ, ଫୁଲା ପେଟ, ପିତା କେଶ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶରୀର ଓ ଲମ୍ବା ହାତ ରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏହି ତୀର ର କୃପାରେ ମୁଁ ପାପ ମୁକ୍ତ ହେଇଯିବା ପରେ, ଯମପୁରୀରେ ଦିବ୍ୟ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ସେମାନେ ଦେଖିଲି। ସମସ୍ତେ ଏକାଉଟି ଦ୍ରୢତା, ନମ୍ରତା, ସଦାଚାର ରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଦେବୀୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ ଏହି କଥା କହି ନାରଦଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଅନୁମତି ଚାହିଲେ। ତାପରେ, ନାରଦ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ବୀ ବେଦାୟନ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ବେଦାୟନ କହିଲେ, “ମୁକୁନ୍ଦ, ଶିଶୁ କାଳରୁ ତୁମେ ମୋ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଓ ଵେଦ ଶିଖିଛ; ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରେ ସେବା କରିଛ; ତୁମେ ଶାନ୍ତି, ଶମ ଓ ଶୁଭ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଛ। ତେବେ, ଗୁରୁ ଅବହେଳା ର ପାପ କିପରି ତୁମେ ଉପରେ ଆସିଲା? ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କୁ କହ।” ମୁକୁନ୍ଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ କୌନସି ଶ୍ରେଣୀ ର ଶ୍ରେଣୀଦାତା କିମ୍ବା ବେଦ କିମ୍ବା ଶ୍ରେଣୀଦାତା ର ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନି। ସାସୁ ଶ୍ଵାଶୁ ଦେଖିବାରେ ମୁଁ ଦାସ ଭଳି ସେବା କରିଛି; ତୁମେ ଗୁରୁ ଭାବେ ମୋ ଉପରେ କୌନସି ଅସମ୍ମାନ କରିନି। ଯିଏ ଆମ ପରିବାର ର ପୁରୋହିତ, ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତ ର ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଅପରାଧ କରିଥିଲି; ତୁମେ ଏହା ଶୁଣ। ଯଦି ଆମ ପରିବାରରେ ଧର୍ମ ନିପୁଣ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ତେବେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଗୋ ଦାନ କିମ୍ବା ତାହା ସମତୁଳ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା ଦେଇଲେ, ବଂଶ ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ଥିର ହୁଏ। କିନ୍ତୁ, ମୋ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦିନରେ, ମୁଁ ତାହା କରିନଥିଲି; ଅବୁଦ୍ଧି ରେ ପରିବାର ର ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିନଥିଲି; ଏହି ଅବହେଳା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବଂଶ ର ହାନି କରିଥିଲି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି; ଏବେ ମୋତେ ଦେବଲୋକ ଯିବା ଅନୁମତି ଦିଅ।" ବେଦାୟନ କହିଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ କୋଶଳା ଅଛି; ଏଠାରେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ର ସ୍ମୃତି ଦିଆଯାଏ। କିପରି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଅସ୍ଥି ଏଠାରେ ପଡିଗଲା? ମୁକୁନ୍ଦ, ତୁମେ ଯଦି ସ୍ମୃତି ଅଛି, କହ।” ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ, “ଏକଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଆସନ ଓ ଭୋଜନ ଦେଲି। ସେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଖାଇଲେ ଓ ଉତ୍ତମ ଶୟନ ଉପରେ ଶୁଇଲେ; ମଧ୍ୟରାତିରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱର ଆସିଲା। ଶରୀର ର ସମସ୍ତ ଅଂଗ ରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଉଥିଲା, ତେବେ ସେ ଶୁଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ପ୍ରଭାତେ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲା, ସେ ଜୀବନ ଛାଡିଦେଲେ। ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କ ଶବ ଦାହ କରିଲି ଓ ଅସ୍ଥିଗୁଡିକୁ ଗଙ୍ଗା ରେ ବିସର୍ଜନ କରିଲି। ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ମୋ ଅସ୍ଥି ଏହି ପୁଣ୍ୟ କୋଶଳା ରେ ପଡିଗଲା, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଦେବ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦାୟୀ।" ନାରଦ କହିଲେ, “ଏପରି କଥା କହି, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବତା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ବିମାନ ଉପରେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାଇଗଲେ; ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଛି, କିପରି ଏକ ଚୋର ଦ୍ୱାରା ମୁକୁନ୍ଦ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର ର କୃପାରେ ସ୍ଵର୍ଗ ଲାଭ କରିଲେ।" ଏହିପରେ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଉଛି। ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ର କଲିନ୍ଦୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ରେ ଏହି ମୁକୁନ୍ଦ ଉପାଖ୍ୟାନ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ର ଦ୍ୱିଶ ହଜାର ପ୍ରସ୍ଥାର ଅଧ୍ୟାୟ ରେ ଶେଷ ହେଉଛି। ନାରଦ ପୁନି କହିଲେ, “ଏହି ମୁକୁନ୍ଦ ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିଛି; ଏବେ ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ନାଇ କଥା ଶୁଣ। ମୁକୁନ୍ଦ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚଣ୍ଡକ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେବା ଦିନରେ, ସେ ଘଟଣା ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଶୁଣିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଘଟଣା ର ଖବର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ—‘ରାଜନ, ଚଣ୍ଡକ ମୁକୁନ୍ଦ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁ ହତ୍ୟା କରିଛି, ବହୁ ଧନ ନେଇଛି; ଯଦି ଯଥାଯଥିକ ହୁଏ, ତାହା ଫେରାଇ ଦିଅ। ଆପଣ ଆମର ରକ୍ଷକ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରିବାର ଅଧିକାରୀ।’ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହେଇ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀକୁ କହିଲେ—‘ଏହି ଲୋକମାନେ କଣ କହୁଛନ୍ତି? ଶୁଣ। ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ନାଇ କୁ ଆଣ; ନହିଁଲେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି। ଉଠ, ଉଠ, ଦୁଷ୍ଟମାନ; ଧର୍ମିକମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିଶ୍ଚିତ କର।’ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଅପରାଧୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ସେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ନ କଲେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜା ସହ ଘୋଡା ଚଢି ଶତାଧିକ ସେନା ସହ ମୁକୁନ୍ଦ ର ଘରକୁ ଗଲେ। ସେ ମୁକୁନ୍ଦ ର ଆତ୍ମୀୟ ମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘କିଏ ମୁକୁନ୍ଦ କୁ ହତ୍ୟା କଲା? ଏଠାରେ ସତ୍ୟ କହ।’ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ କୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି। ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ମୁକୁନ୍ଦ କୁ ଦୁଷ୍ଟ ଚଣ୍ଡକ ନାଇ ହତ୍ୟା କରିଛି। ସେ ପଳାଇବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ତୁର୍ବନ ଖସିଗଲା। ମୁକୁନ୍ଦ ର ପତ୍ନୀ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଥିଲେ, ସେ ଅପରାଧ କରୁଥିଲା। ଏହି ବଡ ପାପୀ, ଦୁଃଖ ର ସାଗରରେ ଡୁବିଥିବା, ଆମେ କଣ କରିପାରିବି?’ ନାରଦ କହିଲେ, ‘ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀ ଦୁଷ୍ଟ ଚଣ୍ଡକ ର ଘରକୁ ଯାଇଲେ।’ ଏହି ଭଳି, ମୁକୁନ୍ଦ ଓ ଚଣ୍ଡକ ର ଉପାଖ୍ୟାନ ପ୍ରାଚୀନ ପୁଣ୍ୟ ତୀର ର ମହିମା ଓ ଧର୍ମ ର ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଖାଇ ଦେଇଛି।