ଏକ ସମୟର କଥା, ତୁଳସୀ ଛାୟା ପ୍ରସ୍ତାର ଯେଉଁଠି ପଡ଼େ, ସେଠି ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିବେଦନ କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ। ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧ୍ୟଯୋଗରେ ଜନାର୍ଦନ ଦେବ ଏବଂ ଫୁଲରେ ରୁଦ୍ର ନିବାସ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ତୁଳସୀ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ଦାତ୍ରୀ। ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ତୁଳସୀ ବିନା ଯେଉଁଠି ପବିତ୍ରିକରଣ କରାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଦାନ ଦାନବମାନେ ନେଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ତାହା ନରକ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରୁ ପଡ଼ିଥିବା ପାଣି ମୁଣ୍ଡରେ ଢାଲେ, ସେ ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନର ଫଳ ଏବଂ ଶତଗାଉ ଦାନର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ଯଦି କେହି ବିଶେଷ ଭାବେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁଟି ରୋପିଲେ ସେ ତିନିଏ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ। ଏହି ତୁଳସୀ ମହିମାର କଥା ଅତୀତରେ ମହାଦେବୀ ଉମା ହିମାଳୟରେ ଶଙ୍କର ପାଇଁ ଶତ ତୁଳସୀ ଗଛ ରୋପିଥିଲେ, ମୁଁ ସେହି ଗଛମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଯେଉଁଠି ପର୍ବପର୍ବଣୀ, ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ କିମ୍ବା ସୂର୍ୟ ରାଶି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦିନରେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ତୁଳସୀ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ନିତ୍ୟ ତୁଳସୀ ପୂଜା କରେ, ସେ ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପାଇଥାଏ, କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଖ୍ୟାତି ଦାନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଅଛି, ସେଠି ହରି ନିବାସ କରନ୍ତି। ସେଠି ସ୍ନାନ କରି ଦାନ ଦେଲେ କାଶୀ ଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରୟାଗ ଏବଂ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ରେ ଯଦି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠି କୋଟିଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ମଣିକ ଅଙ୍ଗୁଠି ରହିଛି, ସେଠି କାଶୀର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି। ମଣିଷ ଯେଉଁ ପାପ କରିଥାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସେସବୁ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏପରି ତୁଳସୀର ମହିମା ଶୁଣି ନାରଦ ଛିଅ, ମୁଁ ଏବେ ତୁଳସୀ ତିନି ରାତି ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ତେବେ ସଦାଶିବ କହିଲେ: ହେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ପୁରାତନ ବ୍ରତ କଥା ଶୁଣ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ରୈଭ୍ୟ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପ୍ରଜାପତି ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଓ ବିଶୁଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ଏହି ତିନି ରାତି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ତୁଳସୀ ବ୍ରତ ଶୁଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଧନ୍ୟ, ବିଶେଷକରି କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ଦିନରେ। ଏହି ବ୍ରତୀ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତିନି ରାତି ଭୂମିରେ ଶୋଇବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିବା, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବେ। ସେ ତୁଳସୀ ବନର ସାମ୍ନାରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶୋଇବେ, ଏବଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ନଦୀ କିମ୍ବା ଝିଲ୍ଲିର ପବିତ୍ର ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରିବେ। ସ୍ନାନ ପରେ, ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ବିଧିରେ ତର୍ପଣ ଦେବେ। ଏଠାରେ ସେ ସୁନାରେ ଜନାର୍ଦନ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବେ। ଧନ ନେଇ କୌଣସି ଚାଳାକି କରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଦୁଇଟି ପିତାମ୍ବର କିମ୍ବା ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ। ନବଗ୍ରହ ଶାନ୍ତି ପୂଜା ନିୟମିତ ବିଧିରେ କରିବେ। ସେଠାରେ ନୈବେଦ୍ୟ ପକାଇ, ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନି ହୋମ କରିବେ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରିବେ। ଏହି ପୂଜା ପାଇଁ ପଞ୍ଚ ମଣିରେ ଶୁଭ୍ର ପାତ୍ର ବିଧିମତ ରେ ରଖି, ଏହି ପାତ୍ରକୁ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଏବଂ ଔଷଧୀ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ କରିବେ। ଏହା ଉପରେ ଜନାର୍ଦନ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ରଖି, ତୁଳସୀ ମୂଳରେ ବେଦ ଏବଂ ପୁରାଣ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ତୁଳସୀ ବନକୁ କେବଳ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସିଞ୍ଚିବେ। ଦେବତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାମୃତ ଦେଇ ଅଭିଷେକ କରିବେ। ଏହି ଦେବ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଏବଂ ଅନନ୍ତ, ଜଳରେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା। ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ଚିରଣ୍ତନ କରିବେ: "ଏସ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଦେବଦେବ, ତୁମେ ସୂର୍ୟସ୍ୱରୂପ, ସଂସାରର ରକ୍ଷକ, ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ, ମୋତେ ଭବସାଗରରୁ ରକ୍ଷା କର।" ପଞ୍ଚାମୃତ, ଗନ୍ଧପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ପରେ, ତିନିଏ ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ। ସନ୍ଧନ, ଅଗରୁ, କପୂର, କେଶର ଓ ଅନ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଅ। ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉପବୀତ ଦିଅ। ଚମେଳି ଓ ଅନ୍ୟ ଫୁଲ ଦେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଖୁସି କର। ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ ଧ୍ୟାନ କର, "ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଭୋଜ୍ୟ ଓ ରସସମ୍ପନ୍ନ ନୈବେଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।" ତାପରେ ପାନସୁପାରି, ଚୂନା ଓ କପୂର ଦେଇ ପାନ ଦିଅ। ଅନ୍ତେ, ଗୁଗୁଳ ଓ ଘୃତ ମିଶ୍ରିତ ଧୂପ ଦେଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅର୍ପଣ କରି, ଘୃତ ଦୀପ ଜଳାଇ ପୂଜା କର। ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରେ ତୁଳସୀ ବନ ସାମ୍ନାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦୀପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଦେବଦେବ, ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଅ। ନବମୀ ଦିନରେ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଘ୍ୟ ସହିତ ଏକ ନାରିକେଳ ଦିଅ। ଦଶମୀ ଦିନରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ପାଇଁ ବିଜୌର ଦିଅ। ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନିବୃତି ପାଇଁ ଦାନା ଦିଅ। ହେ ନାରଦ, ସାତ ପ୍ରକାର ଦାନା, ସାତ ପ୍ରକାର ଫଳ ଏବଂ ପାନସୁପାରି ପତ୍ର ସହିତ ବାଁସର ପାତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ଏହାକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକି ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖ। ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।