ଏକ ସମୟର କଥା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୟମିନିଙ୍କୁ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଥିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରର ମାଟିର ଯେତେ ଧୂଳିକଣା ଦେଖାଯାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧୂଳିକଣା ପାଇଁ ହଜାର-ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ବାସ କରିଥାଏ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଚୋର ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଦଣ୍ଡକ। ସେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ଚୋରି କରୁଥିଲେ, ମିତ୍ରଙ୍କୁ ମାରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିଲେ, କ୍ରୂର ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ, ଗୋମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନାସ୍ତିକମାନେ ଙ୍କ ସହ ବସୁଥିଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ହରଣ କରିଥିଲେ, ପବିତ୍ର ଧନ ଚୋରି କରୁଥିଲେ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ମାରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଏହି ମୂଢ଼ ଚେତନା ଚୋର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ମନେ ଭାବିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଧନ ଚୋରି କରିବି। ସେ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମାଟି ଲଗିଥିବା ପାୟଁ ଫସିଗଲେ ଏବଂ ମନ୍ଦିର ଭିତର ଗହ୍ବରରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମନ୍ଦିର ଭୂମି ଗହୀର ହେଇଗଲା। ଦୁଇଟି ଲୋହା ରଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଳା ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଥିଲା—ମହାନ୍ତ ଛତ୍ର, ମଣି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ, ମନୋହର ସଜ୍ଜାରେ ଭରିଥିଲା। ଅନେକ ପୁଷ୍ପର ସୁଗନ୍ଧ, ବିଭିନ୍ନ ପାତ୍ର, ଚନ୍ଦନ ତେଲର ଘ୍ରାଣ ଭରିଥିଲା। ସେଠାରେ ସେ ଚୋର ଦେଖିଲେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶୟନରେ ରାଧା ସହିତ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ। ରାଧାପତିଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ କରି, ସେ ତୁରନ୍ତ ପାପମୁକ୍ତ ହେଇଗଲେ। ଏହି ଦେଖି ସେ ଭାବିଲେ—"ମୁଁ କଣ ଏହା ନେବି? ଏହା ନେଲେ କଣ ହେବ?" "ମୁଁ ଚୋର, ସେବା କରିପାରିବିନି, ତେଣୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତୁ ନେବି," ଭାବି ସେ ହାତ କପିକପି କରି, ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଭୂମିରେ ପକାଇ, ଧନ ଉଠାଇଲେ। ଏପରି କରିବା ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଘରେ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ—କାରଣ, ଅନେକ ଲୋକ ଆସୁଥିଲେ, ଚୋର ତାଳ ଧନ ନେଇ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତେ, ଭୟରେ ଧନ ଛାଡ଼ି ଦୌଡ଼ିଗଲେ; କାଳ ସର୍ପର ଦଶନରେ, ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ତା’ପରେ, ଯମର ଆଦେଶରେ ତାଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଅସ୍ତ୍ର, ରଶି ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ଆସିଲେ। ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଚର୍ମର ରଶିରେ ବାନ୍ଧି, କଷ୍ଟଦାୟକ ପଥରେ ନେଇଗଲେ। ଯମ ଦେଖି, ରୋଷେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ଏହି ଲୋକ କ’ଣ କରିଛି? ତାଙ୍କର ନେଇ ସଠିକ କହ।" ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ କହିଲେ—"ପୃଥିବୀରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଯେତେ ପାପ ରଚିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଏହି ମୂଢ଼ ଲୋକ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ଏଠାରେ ଏକ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିଦେଉଛି।" ଧର୍ମରାଜ ପଚାରିଲେ—"ସେ କ’ଣ ପୁଣ୍ୟ କରିଛି?" ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ—"ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧନ ଚୋରିବାକୁ ଯାଇ, ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରର ମାଟି ସଫା କରିଦେଲେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର ଭୂମି ଶୁଧ୍ଧ ହେଲା, ତାଙ୍କର ମହାପାପ ନାଶ ହେଲା। ଏହି ଲୋକ ବୈକୁଣ୍ଠ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।" ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯମ ତାଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ ଯମଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ। ଯମ କହିଲେ—"ତୁମ ପାଦଧୂଳିରେ ଆଜି ମୋ ଗୃହ ପବିତ୍ର ହେଲା। ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି। ଏବେ ତୁମେ ହରିଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ଯାଅ।" ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ବସାଇ ଦେଲେ, ଯାହା ଦେବହଂସମାନେ ଟାଣୁଥିଲେ। ସେ ଅପରାଧ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଇଲେ। ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସେଠି ସୁଖରେ ବସିଲେ। ଯେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ? ଯେମାନେ ଏହି କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କୋଟି-କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ହୁଏ। ଏହିପରେ ଶୌନକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ସୂତ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହାତ୍ମ୍ୟ କୁହ, ଏହାର ଉପବାସ କଲେ କ’ଣ ଫଳ ମିଳେ, ନ କଲେ କ’ଣ ଦୋଷ?" ସୂତ କହିଲେ—"ଏକଥା ପୂର୍ବେ ଜୟମିନି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ୟାସ ଏହିପରି କହିଥିଲେ—ଯେଉଁମାନେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ତିଳ ତେଲ ଓ ଯୌନ ସଂଯୋଗ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏହା ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ମୂର୍ଖ ହୋଇ ଶୂକର ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପତ୍ର ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୁନିପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ଦେବତାମାନେ ଯାହା ପାଇଁ ଅସମର୍ଥ, ସେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ କାର୍ତ୍ତିକରେ ଶାକ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ଏକ ଶାକ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି।" ଏହିପରି, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଉପବାସ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଉପଦେଶ ହେଉଛି।