ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାମୁନି ନାରଦ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ପିତାମହ, ଏହି ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତ କିଏ କିଏ ପୂର୍ବେ କରିଥିଲେ? ଏହା କେଉଁଠି କିପରି କରାଯାଏ?” ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ହେ ନାରଦ, ଏହି ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତ ପୂର୍ବକାଳରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ, କର୍ଣ୍ଣ, ଓ ଜ୍ଞାନୀ କୁମାର କରିଥିଲେ। ସାଗର, ଦିଲୀପ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଗୌତମ, ଗାର୍ଗ୍ୟ, ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ ବାଲ୍ମୀକି ଓ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀ ତିଥି, ବିଶେଷକରି ପ୍ରଜାପତି ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ। ଯେଉଁ ଫଳ ଦେଉଳରେ କୁଆ, ପୋକରୀ କିମ୍ବା ତାଳା ତିଆରି କଲେ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଏହି ଜୟନ୍ତୀ ଉପବାସ ରେ ଲାଭ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଭକ୍ତିସହିତ ପିତାମାତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପବାସ କରି ସେଇ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ସତ୍ୟବାଦୀତା ଓ ବିପଦ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଏହି ଜୟନ୍ତୀ ଉପବାସରେ ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା, ନର୍ମଦା କିମ୍ବା ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏହି ଉପବାସରେ ସେହି ଫଳ ଲଭ୍ୟ। ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉଥିବା ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଏହି ଜୟନ୍ତୀ ଉପବାସରେ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଉପବାସ ରାତିରେ ଜାଗରଣ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ସହିତ ଥିଲେ, କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ମାତ୍ର ଏକ କ୍ଷଣରେ ଦୂର ହୁଏ। ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାବେ ପୂଜା କରି, ଏହି ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଜଣା ଅଜଣା ଭାବେ କରାଯାଇଥିବା କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ମଧ୍ୟ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରେ ଅର୍ଧ କ୍ଷଣରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଦିନ ଯେଉଁ ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପାପର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ମୁକ୍ତି ସ୍ଥାନ, ଓ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଓ ଘରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ବେଦ ପୁରାଣରେ ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତ ସମାନ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିଛି ଦେଖିନାହିଁ। ଏହି ବ୍ରତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ। କୃଷ୍ଣ ରାଧାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଷ୍ଠୁର ରାକ୍ଷସ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ମୂଢ଼ ଜୟନ୍ତୀ ଦିନେ ଭୋଜନ କରେ, ସେମାନେ ହରିବାର ଦିନ ପରି ଘୋର ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଏହି ଦିନ ଯେଉଁ ଲୋକେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଓ ପରଜନ୍ମର ଶତ ପିଢ଼ି ଘୋର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯଦି ଜୟନ୍ତୀ ବୁଧବାର ଓ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବ୍ରତ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେତେ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ। ସତ୍ୟଯୁଗ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳିଯୁଗରେ ଏହି ବ୍ରତ ନିୟମିତ ଭାବେ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ ଓ ବିଜୟ ଲଭ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ପଦ୍ମନାଭ ପୁରାଣ ଜୟନ୍ତୀ ଜାଗରଣରେ ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ ଅଗ୍ନିରେ ପତିତ କପାସ ପରି ଦଗ୍ଧ ହୁଏ। ହରିବାର ଦିନ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କଲେ ମଧ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ଖଣ୍ଡିତ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ପଦ୍ମନାଭ ଦିନେ ପାଠକଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି ଓ ଅନେକ ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏହି ଉପବାସକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବିୟୋଗ ପାଇ ସୂଚନ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଚନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଘୃତଦୀପ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା ଓ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରକାରେ ଯେଉଁ ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଏକୋଇଶି ଜନକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ। ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିବା ଘରେ କେବେ ଅପଶୁକ, ବିଧବାତ୍ୱ, କଳହ, ବିରୋଧ କିମ୍ବା ଧନ ହାନି ହୁଏନାହିଁ। ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ସେଇ ଫଳ ମିଳେ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତରେ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ଉତ୍ତମ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ବ୍ରତ, ନିୟମ ମଧ୍ୟ ଜୟନ୍ତୀ ଦିନର ଏକ ଷୋଡ଼ଶଂଶ ସମାନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଭାଦ୍ରପଦର ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣ ରାଧାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ ଦମ୍ପତି ଏକାଠି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଆନ୍ତି। ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତ, ଅଚାରହୀନ, କୁଳହୀନ, କୀର୍ତିହୀନ କିମ୍ବା ନିଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଲୋକର ମଧ୍ୟ ଦୃତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିଦିଏ। ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ମହାପାପ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ। ପୁତ୍ର ଚାହିଁଲେ ପୁତ୍ର, ଧନ ଚାହିଁଲେ ଧନ, ମୋକ୍ଷ ଚାହିଁଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତରେ ମନୋନିବେଶ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଯମ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ପରମ ପଦ ଲଭନ୍ତି। ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ନାରଦ ମୁନି ଯେଉଁପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲୁ, ତାହା କହିଦେଲି। ଯେଉଁମାନେ ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତର ମହିମା ଭକ୍ତିସହିତ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ରହିତ ହୋଇ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏହି ପୁରାଣ ପାଠକ କିମ୍ବା ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତୀକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ଲୋକେ ପାପୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତର ଅପୂର୍ବ ମହିମା ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।