ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ନିକଟରେ ବହୁଥିବା ଯମୁନା ତଟରେ, କୋଶଳା ନାମକ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ, ରାଜା, ଦୁଇଜଣ ଜଣେ ନିଜ ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ରାତିରେ ଭୂମି ଉପରେ ଶୟନ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ହାଡ଼ ଭର୍ତି ବୁଣ୍ଡଲ୍ ରଖି, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ତଳିଯାଇଥିଲେ। ମଧ୍ୟରାତିରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରୀ ନିଦ୍ରାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୁକୁର ଖାଇବା ପକା ଖାଦ୍ୟ ଆଶାରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲା। ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବିର ଭିତରେ ଘୂରି, ବାରମ୍ବାର ରାନ୍ଧା ଭାଣ୍ଡା ଘ୍ରାଣ କରି, ଭାଣ୍ଡା ଚାଟି, କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଘା ପଡ଼ିଥିଲା। ଯେଉଁଠାରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଚୋଟ୍ ଲାଗିଥିଲା, ସେ ଚୁପଚାପ ଦୂରକୁ ପଳାଇଯାଇଥିଲା, ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ଏକ ନିର୍ବଳ ପୁରୁଷ ପରି। ସେଉଁଠି ଆଉ ଥାଇ, ଲାଠି, ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷରେ ମାରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଖାଇବା ଓ ଭାଣ୍ଡା ଆଶାରେ ଏବେ ଆଉ ଥିଲା। ଏକ ଦରିଦ୍ର ପୁରୁଷ ଏକ ବେଶ୍ୟାଙ୍କୁ ମମତା ଆଶାରେ ଭ୍ରମଣ କରିଥିବା ପରି, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଶାରେ ଘୂରିଘୂରି ଶେଷରେ ଦୁଇଜଣ ନିଦ୍ରାରେ ତଳିଥିବା ଦେଖିଲା। ସେ କୁକୁର ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ରଖିଥିବା ବୁଣ୍ଡଲ୍ ଉଠାଇ, କିଛି ଦୂରକୁ ନେଇ, ଦାନ୍ତରେ ଧରିଲା। ସେ ବୁଣ୍ଡଲ୍ ଖୋଲି, ଭିତରେ ହାଡ଼ ଦେଖି, ମାଂସ ନଥିବାରୁ, ସେହି ହାଡ଼କୁ ନଦୀ ଜଳରେ ଫିଙ୍କି ଦେଲା। ଏହି ହାଡ଼କୁ ଜଳରେ ଫିଙ୍କିବା ସହିତ, ରାଜା, ଏଠାରେ ଦିବ୍ୟ ମହାରଥ ଉପରେ ବସି ମୁକୁନ୍ଦ ଆସିଲେ। ସେ ନିଜ ଗୁରୁ ଓ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ନିଦ୍ରାରୁ ହଲକା ଭାବରେ ଜାଗାଇ, ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଅଞ୍ଜଳି ଶିରେ ଧରି, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: "ଓ ବେଦାୟନ, ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା। ମୋ ହାଡ଼ ରାଜପାଳିରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ପଡ଼ିଛି। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୁଁ ନରକକୁ ଗଲି ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିଲି; କିନ୍ତୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର କୃପାରେ ଏବେ ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ଆପଣଙ୍କୁ, ଯେଉଁ ଜନ୍ମସ୍ଥଳର ପ୍ରତିକ, ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଆସିଛି। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବି। ଆପଣଙ୍କୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳକୁ ଓ ମୋ ଭାଇକୁ ଦେଖି ନମସ୍କାର କରିଛି, ଦୟାକରି ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ଏବେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବି।" ନାରଦ କହିଲେ: "ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଗୁରୁ ବେଦାୟନ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସିଥିବା ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।" ଦେବାୟନ କହିଲେ: "ମୁକୁନ୍ଦ, ଏକ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ କହ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଗଲୁ, ଏବଂ ଏଠାରୁ କେଉଁଠାରେ ଯାଉଛ? ସେଠାରେ କଣ ଘଟିଲା? ସେଠାର ରାଜା କିଏ? ତାଙ୍କ ଜନସମୂହ କେମିତି, ତାଙ୍କ ନୀତି କଣ? ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।" ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: "ଗୁରୁ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୋ ସହ କଣ ଘଟିଲା, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର କୃପାରେ ଏବେ ମୋ ମନେ ପଡ଼ିଛି, ମୁଁ କହିବି। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ କେଶକାଟିଆଙ୍କ ଠାରେ ମାରାଗଲି, ଯମଙ୍କ ଦୂତ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ, ମୋତେ ନେଇଗଲେ। ସେମାନେ ପିତାଳ ଆଖି, ଲାଲ ଚୁଲ, କଳା ଦେହ, ଦୀଘଳ ନଖ, ଛୋଟ ଦେହ, ଲମ୍ବା ପାଦ, ଚପଟ ନାକ, ଏବଂ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଥିଲେ।" "ଧରିବାକୁ, ଧରିବାକୁ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମ୍ୟମନୀ ନଗରକୁ ନେଇଯିବାକୁ!"—ଏଭଳି ସେମାନେ ଏକାପରେ ଏକା କହିଥିଲେ। ପରେ, ଏହି ଦୂତମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ମୋତେ କଠିନ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି, ଲୋହା ଦଣ୍ଡରେ ମାଡ଼ି, ଯନ୍ତ୍ରଣାମୟ ଦେହରେ ରଖିଥିଲେ। ସେମାନେ ମୋତେ ଜଳୁଥିବା ବାଲିର ମାର୍ଗରେ ଘସଡ଼ାଇ ନେଇଗଲେ, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ମୋତେ ମାଡ଼ିଥିଲେ।" "ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ମୋତେ କହିଲେ—‘ତୁମେ ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛ, ଅଚଳ ବ୍ରହ୍ମ କଥା କହିଛ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧ କରିଛ। ଯମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଣ କରିବୁ? ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ତୁମ ଅପରାଧର ଫଳ ଭୟାନକ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।’" "ଏହି ଅପରାଧ ପାଇଁ, ଏ ଅପରାଧୀ, ତୁମେ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ।"—ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ମୋତେ ଅନେକ ଯୋଜନା ଦୂର ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଗଲେ। ସେମାନେ ମୋତେ ସମ୍ୟମନୀ ନଗରକୁ ନେଇଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯମ ରାଜା ନିଜେ ରହିଛନ୍ତି। ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନେ ମୋତେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖିଲେ। "ଏହି ଦ୍ୱିଜ ଅପରାଧୀ"—ଏଭଳି ସେମାନେ ରିପୋର୍ଟ କଲେ। ଯମ ମୋତେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଶଭାକୁ ଏଭଳି କହିଲେ: "ଓ ଶଭା, ମୋ ଉକ୍ତି ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଏହି ପଦ ଦେଲେ—" "ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ପ୍ରପିତାମହା, ମୋତେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ସମ୍ୟମନୀ ରାଜା, ଅଧର୍ମୀ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦଣ୍ଡକାରୀ।'" "ଅପରାଧ ଅନୁସାରେ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ, ଓ ଚଣ୍ଡପୁତ୍ର। ଯେଉଁଠାରେ କେହି ନିଜ ପିତାମାତାକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି—ଏହି ଦୁଇ ମହାପାପୀ, ତୁମେ ସେମାନେକୁ ନରକରେ ଫିଙ୍କି ଦିଅ।" "ଯେତେ ବର୍ଷ ଅଛି ଦଶ ହଜାର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାପୀ ଏହି ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ଦୁଇ ପାଇଁ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ମହାରାଜ, କେବେ ଦୟା ଦେଅନି।" "ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିବା କିମ୍ବା ପିତାମାତାକୁ ଅବହେଳା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ କୌଣସି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରେନି, ଓ ଶଭା।" "ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ରୋହୀ। ଏହି ଦ୍ରୋହ ପାଇଁ, ସେ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି ଏବଂ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ମୋ ଦୂତମାନେ ଏଠାକୁ ନେଇଆସିଛନ୍ତି।" "ଓ ଦୂତମାନେ, ପ୍ରଥମେ ଏହି ଅପରାଧୀକୁ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ଫିଙ୍କି ଦିଅ; ପରେ ତାହାଠାରୁ ଉଠାଇ, ଅନ୍ୟ ନରକକୁ ଫିଙ୍କି ଦିଅ।" "ଏହି ଅପରାଧୀ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଥିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ନରକରେ ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ।" ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: "ଓ ବେଦାୟନ, ମୋ ଗୁରୁ, ମହାରାଜ, ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କ ଦୂତମାନେ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ଫିଙ୍କି ଦେଲେ।" "ସେଠାରେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରିଲି, ଏତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଥିଲା ଯେ ଏକ କ୍ଷଣ ମୋତେ ଏକ ଯୁଗ ପରି ଲାଗିଥିଲା।