ଶୌନକ ଋଷି ଉତ୍କଣ୍ଠାଭରିତ କଣ୍ଠରେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ସୂତ, ମୋ ପାଖରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ଏହି ବ୍ରତର ଫଳ କ’ଣ? ଯେଉଁମାନେ ଏହା ପାଳନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କ’ଣ ଦୋଷରେ ପଡନ୍ତି?” ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ପୂର୍ବରୁ ଜୟମିନି ମୁନି ମହାର୍ଷି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ। ବ୍ୟାସଦେବ କହିଥିଲେ, ‘ଯେଉଁମାନେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ତିଳ ତେଲ ଓ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ଛାଡନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି ଏବଂ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ମାଛ ଓ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ଛାଡନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପ୍ରତିଜନ୍ମରେ ମୂଢ଼ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଶୂକର ହିସାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ତୁଳସୀ ଦଳରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତି ଦଳରେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ମଣ୍ଡପତ୍ର ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ମୋକ୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ, ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ସେହି ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କାର୍ତ୍ତିକରେ ଯେଉଁମାନେ ମଣ୍ଡପତ୍ର ଶାଗ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଏକ ବର୍ଷର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଏକ ଶାଗ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ଶାଗ ଯଦି ଉର୍ଜା ମାସରେ ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ତେବେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମର ପାପ ମିଟିଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ଘୃତମିଶ୍ରିତ ଶୁଷ୍କ ଖାଦ୍ୟବସ୍ତୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ହରିଧାମକୁ ଯାଆନ୍ତି। କାର୍ତ୍ତିକରେ ଏକ ମାତ୍ର ପଦ୍ମ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅନ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କାର୍ତ୍ତିକରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ଆକାଶେ ଦୀପ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧାଦି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି ଏବଂ ହରିଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଆକାଶେ ଦୀପ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ହରି ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଘରେ ଘୃତ ଦୀପ ଦେଲେ ପ୍ରତିଦିନ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଦୀପ ଦାନର ବିଶେଷ ମହିମା ବ୍ୟାସଦେବ ଏକ ପୁରାତନ ଗଥା ଦ୍ୱାରା କହିଥିଲେ—ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ନାମକ ଏକ ଶୁଚିତାନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଁଥିଲେ। ସେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ହରିଙ୍କ ପାଖରେ ଘୃତପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଏକ ଉନ୍ଧା ମାଉସ୍ କ୍ଷୁଧାରେ ଦୀପର ଘୃତ ଖାଇବାକୁ ଆସିଲା। କିନ୍ତୁ ଆଗୁନିର ଭୟରେ ସେ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲା। ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ସେଇ ମାଉସ୍ ଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହେଲା। ପରେ ସେ ମାଉସ୍ ଏକ ସାପର କଟାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ଯମଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଆସି, ଚମଡ଼ର ଦୂର୍ବଳ ଦୂର୍ବଳ ଦେଇ ବାନ୍ଧିଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ସମୟରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଭିଷ୍ଣୁଦୂତମାନେ ଆସିଗଲେ। ସେମାନେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭାବରେ ଗରୁଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଶ୍ୱେତ ରାଜହଂସ ଯୁକ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଦିବ୍ୟ ରଥ ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ଯମଦୂତଙ୍କ ଦୂର୍ବଳ କାଟି ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଏହା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ବାନ୍ଧିଲ। ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ।” ଯମଦୂତମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, “ଏଠିକୁ ତୁମେ କିଏ ନେଉଛ? ଏହି ପ୍ରଭୃତି ପାପୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେମିତି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନେଉଛ?” ବିଷ୍ଣୁଦୂତମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ମୌସ୍ ଅଜାଣି ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଭାବିକ୍ଷଣ ଦୀପ ଜାଗ୍ରୁତ କରିଥିଲା, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ଛାଡ଼ି ହରିଧାମକୁ ଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଘୃତ ଦୀପ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କେବଳ ହରି ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ଅଶ୍ୱମେଧ କରିଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କାର୍ତ୍ତିକରେ ଦୀପ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ହରିଧାମକୁ ଯାଅନ୍ତି।” ଏପରି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ଯମଦୂତମାନେ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲେ। ବିଷ୍ଣୁଦୂତମାନେ ମୌସ୍ ଆତ୍ମାକୁ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇ ବିଷ୍ଣୁଧାମକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ରହିଲେ। ପରେ ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ମାନବ ଜନ୍ମରେ ରାଜକୁମାରୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସନ୍ତାନ ଓ ପୌତ୍ର ସମେତ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ହରିସେବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଗୋଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଦୀପର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁଧାମକୁ ଯାଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଶୌନକ ଆଉ ପଚାରିଲେ, “ହେ ସୂତ, ଜୟନ୍ତୀର ମହିମା କେବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୁଏ? ଏହା କ’ଣ ଓ କେମିତି ପାଳନ କରାଯିବା ଉଚିତ?” ସୂତ କହିଲେ, “ପୂର୍ବେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନାରଦ ଦେବସଭାରେ ପଚାରିଥିଲେ। ନାରଦ କହିଥିଲେ, ‘ହେ ପିତାମହ, ମୋତେ ଜୟନ୍ତୀର ମହିମା କୁହ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି।’” ଏପରି ହେଉଛି କାର୍ତ୍ତିକ ଓ ଦୀପ ଦାନର ଅପୂର୍ବ ମହିମା, ଯାହା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ହରିଧାମ ପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ।