ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଡଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ଚୋର ଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରାଇଥିଲେ, ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ, ଓ ଅନେକ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିଲେ, କ୍ରୂର ହେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଅନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିଲେ, ଗୋମାଂସ ଖାଉଥିଲେ, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ, ଓ ନାସ୍ତିକମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଜୀବିକାକୁ ବିଘ୍ନିତ କରିଥିଲେ, ଅମାନତ ଧନ ଚୋରାଇଥିଲେ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ, ଓ ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆସକ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ଏମିତି ଏକ ଦିନ, ଡଣ୍ଡକ ଭାବନାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଏଇ ଭାବରେ ଗଲେ ଯେ, ସେଠାରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରାଇବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ପାଦ ମାଟିରେ ଲପଟିଥିଲା; ସେ ଏହି ମାଟିକୁ ମନ୍ଦିର ଭିତରୁ ଖୁରେଇ ଦେଲେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର ଭୂମି ଖାଲି ଓ ଖୋଲା ହୋଇଗଲା; ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସେ ମଜା ଭାବେ ତାହାକୁ ଗହୀର କଲେ। ଏହିପରେ ସେ ହରିଙ୍କର ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୋଭାମୟ ଛତ୍ର, ମଣିମାଳା, ସୁନାର ଦୀପ ଓ ଅନେକ ବିଭୂଷଣ ଥିଲା। ସେଠା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ତେଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଅନେକ ପାତ୍ର ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଡଣ୍ଡକ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେ ଦେବୀ ରାଧାଙ୍କ ସହ ସୁନ୍ଦର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି, ଓ ଅଚ୍ୟୁତ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଡଣ୍ଡକ ରାଧାଙ୍କ ପତି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ସେଖଣିଁଠି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଗଲେ। ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସିଲା—"ମୁଁ ଏହି ସମ୍ପତ୍ତି ନେବି କି ନେବିନି? ଏହାର ଫଳ କଣ ହେବ?" ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ମୁଁ ସେବା କରିପାରିବିନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ସଦା ଚୋର; କିନ୍ତୁ ଧନ ଦ୍ୱାରା କିଛି କାମ କରିବାକୁ ହେବ, ତେଣୁ ଏହା ନେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲି।" ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ପୀତାମ୍ବର ଭୂମିରେ ପକାଇ, ତିନି ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଗଠିଲେ ଓ ହାତରେ ଧରିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ସେଇ ସମ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ଭୂମିରେ ଖସିପଡ଼ିଲା। ଏହା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ି ବାହାରିଗଲେ, "ଏହା କ'ଣ?" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଅନେକ ଲୋକ ଏକଠା ହେଲେ, ଏବଂ ଡଣ୍ଡକ ଧନ ନେଇ ତିବ୍ର ଗତିରେ ପଳାଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଧନ ଛାଡ଼ି ଏକ ଅଳ୍ପ ଦୂର ଯିବା ପରେ, କାଳସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଦଷ୍ଟ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ନେବା ପାଇଁ ଯମର ଦୂତମାନେ ରସ୍ସି ଓ ଗଦା ନେଇ, ଭୟଙ୍କର ଦଶାରେ, ଚର୍ମ ଜାକେଟ ପିନ୍ଧି ଆସିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚର୍ମ ରସ୍ସିରେ ବାନ୍ଧି ଦୁର୍ଗମ ପଥରେ ନେଇଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଯମ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଏହି ଜୀବ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ'ଣ ପାପ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ କରିଛି? ଏହି ଅବିବେକୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ପାପ କରିଛି, ଏହା ସତ୍ୟ।" କିନ୍ତୁ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ କହିଲେ, "ପୃଥିବୀରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପ ରଚନା କରିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଏହି ମୂର୍ଖ କରିଛି। ତଥାପି, ହେ ଯମ, ଏହାର କିଛି ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରିଦେଉଛି।" ଯମ ରାଜା ପଚାରିଲେ, "ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ କ'ଣ? ମୋ ପାଖରେ ତାହା ସାରସଂଗ୍ରହ କରି କହ। ଶୁଣି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଦେଇବି।" ଯମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ, "ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ହରିଙ୍କର ଧନ ନେବା ପାଇଁ ସେ ଯାଇଥିଲେ; ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାଟି ସଫା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର ଭୂମି ସୁଚିତ୍ର ଓ ମସ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ସେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।" ଏହା ଶୁଣି ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, ଯମ ତାଙ୍କୁ ସୁନାର ଆସନ ଦେଇ, ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଯମ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, "ତୁମର ପାଦଧୂଳିରେ ଆଜି ମୋର ମନ୍ଦିର ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା। ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି; ଏବେ ତୁମେ ହରିଙ୍କର ପରମ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଅ।" "ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ ରୁହ।" ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, ଏପରେ ଧର୍ମରାଜା ସୁନାର ରଥରେ ବସି ଚଲିଗଲେ। ରାଜହଂସମାନେ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ବୈକୁଣ୍ଠ ଧାମକୁ ପଠାଇଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଡଣ୍ଡକ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ରହିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଗତି କ’ଣ ହେବ ମୁଁ ଜାଣେନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଶୌନକ ମୁନି ପଚାରିଲେ, "ହେ ସୂତ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହିମା କହ; ଏହି ଉପବାସର ଫଳ କ’ଣ, ଏବଂ କିଏ ଏହା କରେନାହିଁ, ସେ କ’ଣ ଦୋଷ ପାଏ?" ସୂତ କହିଲେ, "ଏକଥା ଜାଇମିନି ମୁନି ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ୟାସଦେବ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।" ବ୍ୟାସ କହିଲେ, "ଯେଉଁମାନେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ତିଳ ତେଲ ଓ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ମାସରେ ମାଛ ଓ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ମୂଢ଼ ହୋଇ ଶୂକର ହୋଇଯାନ୍ତି।" "ଯେଉଁମାନେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପତ୍ର ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ମଣ୍ଡପ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି, ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ପାଇଁ ଅସମର୍ଥ, ଏହି ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି।