ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ମାଳାର ମହିମା ବିଶେଷ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେ ତୁଳସୀ ମାଳାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫୁଲ ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ଗଂ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ଲଭନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଜଣେ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତରେ ତୁଳସୀ ମାଳା ପିନ୍ଧିବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ହରିଙ୍କ ରୋଷର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିବା ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ। ତୁଳସୀ ମାଳା, ବିଶେଷ କରି ଧାତ୍ରୀ ମାଳା, କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ମହାପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଧନ ଦେଇଥାଏ। କଳିଯୁଗରେ ଯେତେ ଲୋକ ଧାତ୍ରୀ ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶରୀରର ଯେତେ ରୋମ ଧାତ୍ରୀ ମାଳା ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ କେଶବଙ୍କ ଧାମରେ ରହିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଜଣେ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା କେଶବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ଭକ୍ତିରେ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେ ମାନ୍ୟ ମାନ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯମର ଦୂତମାନେ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଦେଖିଲେ, ବାୟୁରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ପତ୍ର ପରି ସେମାନେ ଦୂରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ଦ୍ୱିଜାତୀ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ଜଣେ ତୁଳସୀ ତଳ ଅଥବା ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ଛାୟାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପିତୃମାନେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ହାତରେ, ମୁଣ୍ଡରେ, ଗଳାରେ, କାନରେ ଅଥବା ମୁଁହରେ ଧରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ହରି ସ୍ୱରୂପ ଭାବିବା ଉଚିତ। ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଉପାସନା କରାଯାଏ, ଏକ ଉପାସନା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମର ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ବିଦ୍ୟା, ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବତାମାନେ ସଦା ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ନିକଟରେ ବସନ୍ତି। କାର୍ତ୍ତିକର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ତୁଳସୀ ଅଥବା ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରିଲେ, ଦୁଃଖମୟ ନରକକୁ ଯିବା ହୁଏ ନାହିଁ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ଛାୟାରେ ଭୋଜନ କରିଲେ, ଏକ ବର୍ଷର ଖାଦ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। କାର୍ତ୍ତିକରେ ତୁଳସୀ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଅଥବା ଧାତ୍ରୀ ମୂଳରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୈକୁଠ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି କାଳରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ପ୍ରେମରେ ତୁଳସୀ ମୂଳରେ ପ୍ରସ୍ଥିତ ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତୁଳସୀ ପତ୍ରରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଢାଲିଲେ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ସ୍ନାନ ଫଳ ମିଳେ ଓ ଶେଷରେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାନ୍ତି। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିସ୍ପାପ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରି, ତୁଳସୀକୁ ଏକ ଅରଣ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଥିରେ ଏକ ଆଦିତ୍ୟ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି, ମାର୍ତଣ୍ଡ ପରି ଚମକୁଥିବା, ପ୍ରବଳ ପିପାସା ଓ ଅନେକ ପାପରେ ଦୁଃଖିତ, ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଁଠାରେ ଆସିଲେ। ସେ ତୁଳସୀ ମୂଳରୁ ଜଳ ପିଇଲେ, ତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା; ଏଥିରେ ଏକ ଅସିମର୍ଦ୍ଦନ ନାମକ ଶିକାରୀ ତ୍ୱରିତ ଆସିଲେ। ଅସିମର୍ଦ୍ଦନ ଅପରାଧ କରି, "ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଯାଇଛି, ଖାଇବା ପରେ ଏହା ଅନ୍ୟ କିଛି ରହିନାହିଁ; ତୁମେ ମୋ ରନ୍ନା ପାତ୍ରରେ ତାୟାରି କରି ଆସିଛ, ଦୁଷ୍ଟ!" ବୋଲି କହିଲେ। ସେ ଆଦିତ୍ୟକୁ ମାରିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଯାଇଯିବା ପରେ ଯମର କ୍ରୋଧିତ ସେବକମାନେ ଦଣ୍ଡ ଓ ଜାଲ ନେଇ ଆସି, ଯମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଆସି, ଯମଦୂତଙ୍କର ଚମଡ଼ ଜାଲ କାଟି, ଆଦିତ୍ୟକୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ରଥରେ ବସାଇଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଜଣେ, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଏହି ଲୋକ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି?" ଦୂତମାନେ କହିଲେ, "ସେ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ; ଏକ ଶୁଭ୍ରା ମହିଳାକୁ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।" "ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଯମଧାମକୁ ଗଲେ; ଯମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ତାପିତ ତାମ୍ବା ଶରୀର ଥିବା ମହିଳା ସହ ଖେଳିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଗଲା, ତାପିତ ଲୋହ ଶୟନରେ ଶୋଇବାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଯମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ତାପିତ ଲୋହ ଦଣ୍ଡକୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଦୀର୍ଘ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲା। ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଯମ ଗୃହରେ ଏକାଲି ଜଳ ଛିଟାଇ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ, ପାପ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ନରକ ଯାଇ-ଆସି କଷ୍ଟ ଭୋଗିଲା।" "ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ, ନିଜ କର୍ମ ଫଳରେ ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲା; କିନ୍ତୁ ତୁଳସୀ ମୂଳରୁ ଜଳ ପିଇବା ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲା।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଯମଦୂତମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ବିଷ୍ଣୁଦୂତମାନେ ଆଦିତ୍ୟ ସହ ବୈକୁଠ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ। ଏହିପରି ତୁଳସୀର ମହିମା ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଯେଉଁ ଜଣେ ଭକ୍ତିରେ ତୁଳସୀ ସେବା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମିଳିବା ନାହିଁ ଏମିତି କିଛି ଫଳ ନାହିଁ। ଏଥିରେ ଶୌନକ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ସୂତ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପ୍ରାୟ ଶେଷ ପଞ୍ଚ ଦିନର ମହିମା କୃପା କରି କହ।" ସୂତ ମୁନି କହିଲେ, "ହେ ଶୌନକ, ତୁମେ ଯେଉଁ ମହିମା ଜିଜ୍ଞାସା କରିଛ, ମୁଁ କହିବି; ଏହା ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ।" "ବ୍ରତମାନେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁପଞ୍ଚକ; ଏହି ଦିନଗୁଡିକରେ ଶ୍ରୀହରି ଓ ରାଧାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ସୁଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଧାମକୁ ଯିବା ହୁଏ।" "ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବନବାସୀ, ବିରକ୍ତ–ଏହି ବିଷ୍ଣୁପଞ୍ଚକ କରିବା ବିନା କେହି ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ବିଷ୍ଣୁପଞ୍ଚକ ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ; ଏଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳର ଫଳ ମିଳିଯାଏ।" "ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପାଖରେ ଓ ତୁଳସୀ ଗଛ ନିକଟରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ଘୀର ଦୀପ ଦେଇ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ସେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ହୁଏ; ଏକ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ହରିଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ–ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୟ କହୁଛି।" "ଯଦି କୌଣସି ଜଣେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମଧୁ, ଦୁଧ, ଘୀ ଓ ଦ୍ୱାଦିକ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତି, ଶ୍ରୀହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କଣ ଦେବେ ନାହିଁ?" "ଉତ୍ତମ ଭୋଜ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ; ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଗଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।