ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହାଯାଇଥିଲା—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀ ଗଛର ଉପବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ପାପ ନାଶକ। ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଏହି ତୁଳସୀ ଗଛ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାପି ସୂର୍ୟଲୋକକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଅର୍ଥାତ୍ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ଏହି ତୁଳସୀ ଗଛକୁ ଲଗାଇବା, ଚାଷ କରିବା, ଦେଖିବା, ସେବା କରିବା, କିମ୍ବା ଛୁଇଁବା—ଏହା କେହି କଲେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଭଦ୍ର ଜନମାନେ ନମ୍ର ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାପି ମୃତ୍ୟୁର ଗୃହକୁ ଯାନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ତୁଳସୀର ଏକ ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଶରୀରରେ ରହିଥାଏ; ଏଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ପୁଷ୍କର ଭଳି ପବିତ୍ର ତିର୍ଥ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଧାରଣ କରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ଅପରାଧୀ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମକୁ ଯାନ୍ତି—ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ତୁଳସୀ ମୃତ୍ତିକା ଲଗାଇଥିବା ଲୋକ, ଯେଉଁଥିରେ ଶତଶଃ ପାପ ଅଛି, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇ ହରିଙ୍କର ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ତୁଳସୀ କାଠ ଓ ଚନ୍ଦନ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ପାପ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି, ଯଦିଓ ଅଶୁଚି କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଥାଏ, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଦେହରେ ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ଓ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଦେଖାଯାଏ, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ରର ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫୁଲ ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ଗାଁଠି ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଲୋକ ଏହି ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁଳସୀ ଓ ଧାତ୍ରୀ ମାଳା କଦାପି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ମହାପାପ ନାଶକ ଓ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଦାତା। କଳିଯୁଗରେ ଯେତେକ ଲୋକ ଧାତ୍ରୀ ମାଳା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହରେ ଯେତେ ରୋମ ଛୁଁଏ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ତାଙ୍କୁ କେଶବ ଧାମରେ ବାସ ମିଳେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଭକ୍ତିଭାବରେ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା କେଶବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ନୁହନ୍ତି। ଯମର ଦୂତମାନେ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଦେଖିଲେ, ବାୟୁରେ ପତ୍ର ଯେମିତି ଉଡ଼ିଯାଏ, ସେମାନେ ଦୂରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ତୁଳସୀ ଉପବନ କିମ୍ବା ଧାତ୍ରୀ ଛାୟାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପିତୃମାନେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ହାତ, ମୁଣ୍ଡ, କଣ୍ଠ, କାନ କିମ୍ବା ମୁଖରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ହରି ଭାବେ ଗଣ୍ୟ। ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଏକମାତ୍ର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କୋଟି-କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ କରେ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯଜ୍ଞଦେବତା, ଋଷି ଓ ତିର୍ଥସ୍ଥଳୀ ନିତ୍ୟ ଧାତ୍ରୀ ଚେହାରେ ବସିଥାନ୍ତି। କାର୍ତ୍ତିକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଧାତ୍ରୀ କିମ୍ବା ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖମୟ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି ନାହିଁ। ଧାତ୍ରୀ ଛାୟାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବର୍ଷର ସମସ୍ତ ଭୋଜନପ୍ରସଙ୍ଗର ପାପ ନଶ୍ୱ ହୁଏ। ତୁଳସୀ ଉପବନ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଧାତ୍ରୀ ମୂଳରେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି କାଳରେ ଯେଉଁ ଅପରାଧୀ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ ତୁଳସୀ ମୂଳର ପାଣି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରନ୍ତି, ସେମାନେ ହରି ଧାମକୁ ଯାନ୍ତି। ତୁଳସୀ ପତ୍ରରୁ ଝରିଥିବା ପାଣି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ତିର୍ଥର ସ୍ନାନ ଫଳ ପାନ୍ତି ଓ ଶେଷରେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାନ୍ତି। ଏହି ପରି ଏକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର କଥା ଅଛି। ସେଠାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ତୁଳସୀକୁ ଏକ ଅରଣ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠିକୁ ଆଦିତ୍ୟ ନାମକ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଧର୍ମିକ ପୁରୁଷ ଆସିଲେ, ଯିଏ ତୀବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଅନେକ ପାପରେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ଭୋଜନ ଖୋଜୁଥିଲେ। ସେ ତୁଳସୀ ମୂଳର ପାଣି ପିଇଲେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଶିକାରୀ ଅସିମର୍ଦ୍ଦନ ତିବ୍ର ଗତିରେ ଆସି, କହିଲେ, “ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଆଉ କ’ଣ ଅଛି? ମୋର ପାତ୍ରରେ ତୁମେ ତୟାରି କରି ଖାଇଛ, ଦୁଷ୍ଟ!” ଏହା କହି ସେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ ହେଲା। ଏଉଁବେଳେ ଯମର କ୍ରୁଧ୍ଧ ଦୂତମାନେ ଦୂର୍ବଳ ଓ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ହୋଇ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସି, ତାଙ୍କର ଚମଡ଼ ରଶି କାଟି ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ରଥରେ ବସାଇଲେ। ତେବେ ସେମାନେ ନମ୍ରତାରେ ପଚାରିଲେ—“ଏହି ଲୋକ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ନିଅଯାଉଛନ୍ତି?” ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ସେ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ନାରୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପାପରେ ରାଜା ଯମ ଗୃହକୁ ଗଲେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଯମର ଆଜ୍ଞାରେ ଦଣ୍ଡିତ କଲେ।” ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ତାମ୍ରଦେହୀ ନାରୀ ସହ ଖେଳାଇଲେ, ଜଳନ୍ତ ଲୋହା ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଲେ, ଭୟଙ୍କର ଲୋହ ଖମ୍ଭ ଅଂକଲେ, ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ। ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯମ ଗୃହରେ ଖାର ଜଳ ଛିଟିଲେ, ସେ ପୁଣିପୁଣି ଅନ୍ୟ ନରକରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପୁନଃ ଜନ୍ମ ମିଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ, କିନ୍ତୁ ତୁଳସୀ ମୂଳର ପାଣି ପିଇ ହରି ଧାମକୁ ଯାଇପାରିଲେ। ଏହି ଶୁଣି ଯମଦୂତମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ବିଷ୍ଣୁଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ବୈକୁଣ୍ଠ ମହଳକୁ ନେଇଗଲେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ତୁଳସୀର ମହତ୍ମ୍ୟ, ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ତୁଳସୀର ସେବା କରେ, ସେମାନେ କ’ଣ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣିନି, ହେ ମୁନି।