ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ପୁରାଣରେ କୁହାଯାଉଛି—ଯେଉଁବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ସିଧାସଳଖ ଦାନ କରାଯାଏ, ମାନେ ହରି ନିଜେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏମିତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକ ଏହି ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଯେଉଁଠି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଶବ ନିଜେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି ମୂର୍ତ୍ତି ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାସନା ସାଧନ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ, ତେବେ ଲୋକମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ଉପଚାର କରନ୍ତି; କାରଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଶୁଭ୍ର ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତକୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେଟିଏ ହରିଙ୍କ ହାତକୁ ଦାନ କରାଯାଇଥିବା ପରି ହୁଏ; ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରିବା ପାପକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ସମାନ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କୌଣସି ଭୁକ୍ତ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ମୁହଁକୁ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମୃତ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ସେ ଶିତଳିତ ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ମୁହଁ ଏକ ମହା ଫଳଦାୟକ କ୍ଷେତ୍ର, ଏଠାରେ କୌଣସି କଣ୍ଟକ ବା ବାଧା ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଯାହା ବିଜାଯାଏ, ତାହା କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଘିଅ ମିଶାଇ ଭୋଜନ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ; ଏବଂ ଯିଏ ଦ୍ୱିଜନ୍ନୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାଏ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭୋଗ ଯୁକ୍ତ ଲୋକ ମିଳିଥାଏ, ଏବଂ ଅନେକ କଳ୍ପ ପରେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ପୁରାଣ ପାଠ କଲେ—ଯଦି ଦିନେ ପ୍ରତିଦିନେ ପୁରାଣ ଶୁଣାଯାଏ, ଏହା ଭୟଙ୍କର ପାପ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ମହାଅଗ୍ନି ଭଳି ଅତି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ହୁଏ। ଏହାର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମାତ୍ର ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯିପରି ସ୍ୱଭାବତଃ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ହରି ପୁରାଣ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି, ଯାହା ଅନ୍ତଃକରଣକୁ ଆଲୋକିତ କରେ। ପୁରାଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ପବିତ୍ରତମ, ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରେ; ଯଦି କେହି ହରିଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଲାଗି ମନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପୁରାଣ ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଏହି ପୁରାଣ ଶାନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ପୁରାଣ କଥା ଚିରଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପବିତ୍ର; ଏହାରେ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ହରି ନିଜେ ବେଦର ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରାଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଛି; ଏହିପରି ପୁରାଣରେ ଧର୍ମ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଧର୍ମ ହେଉଛନ୍ତି କେଶବ ନିଜେ। ତେଣୁ, ପୁରାଣ ପାଠ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ କରାଯାଏ ବେଳେ, ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ପୁରାଣରେ ହରି ନିଜେ ସାକ୍ଷାତ୍ ବିରାଜିତ। ଏହି ଦୁଇଟି—ହରି ଏବଂ ପୁରାଣ—ଯାହା ଏକତ୍ର ହୁଏ, ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଜନ ହରି ସ୍ୱରୂପ ହୁଏ; ଯେପରି ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରି ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଦ୍ରବ୍ୟ ରୂପେ କେଶବ ପୃଥିବୀକୁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି; ଯଦି କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ବିଷ୍ଣୁପୂଜାକୁ ଆଶା କରେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପବିତ୍ରତମ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଗଙ୍ଗା ଭୂମିରେ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ। ସେଇ ଗଙ୍ଗା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପା, ଏହି ଜଗତର ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ନାରାୟଣରେ ନିଶ୍ଚଳ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ର, ଗଙ୍ଗା, ଗାଈ ଏବଂ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥବୃକ୍ଷ ପ୍ରତି ନିଷ୍କାମ ଭକ୍ତି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଲୋକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ରୂପ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ସଦା ଏମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତି ବିନା ମନୁଷ୍ୟର ଜନ୍ମ ଫଳହୀନ; ସେ କଳିଯୁଗର ଅପାର ପାପ ସମୁଦ୍ରରେ ଅଟକିଯାଏ। ଏହି ସମୁଦ୍ର ଭୋଗବାସନାର ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ରବାତ, ଯାହା ବୁଝିବା ଅତି କଠିନ, ଭ୍ରମ ଫେଣରେ ଭରିତ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସର୍ପ ପରି ଏଠାରେ ରହିଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀତିଦାୟକ। କେବଳ ହରିଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବାମାନେ ଏହି ଅତିକ୍ରମଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁଥିବା ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି; ତେଣୁ ଲୋକମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ମିଥ୍ୟା ବସ୍ତୁକୁ ଧରି ଜନ୍ତୁ କ'ଣ ସୁଖ ପାଏ? ହରିଙ୍କ ଚମତ୍କାର କଥା ଶୁଣି ତାହାରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ। ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଏହି ଜଗତରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ମିଶିଥିବା ଭଳି ବ୍ୟାପିଛି; ଯଦି ମନ ଭୋଗବାସନାରେ ଲଗାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଯଦି ମନ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ, ତେବେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ଦ୍ୱିଜନ୍ନୁ; ଅସାବଧାନ ଭାବରେ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ହୃଷୀକେଶ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରୋତାମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରନ୍ତିବୋଲି, ଭକ୍ତପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଦେଖାଇ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶତ ଶତ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ ବା ଦଶ ହଜାର ରାଜସୂୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ସେପରି ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ପଦକୁ ମନ ଦ୍ୱାରା ସେବନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାକୁ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ପୁନିପୁନି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ସେଇ ହରିଙ୍କ ପଦକୁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ। ଏହି ଭୋଗବାସନାରେ ଆସକ୍ତ, ଦୁଃଖୀ ଏବଂ କଠୋର ଲୋକମାନେ, କାହିଁକି ଆପଣମାନେ ରୌରବ ନାମକ ନରକରେ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି? ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ମୃଦୁ ପଦସେବା ବିନା, ଯଦି ଦୁଃଖ ସହଜରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦକୁ ପୂଜିବେ, ଯେଉଁଠାରୁ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ମରଣଶୀଳ ଜୀବ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, କେଉଁଠି ଆଉ ଯିବ? ଏହି ଚିନ୍ତା କରି, ଯଦି କେହି ବିଭିନ୍ନ ନରକରୁ ଉଠିଛି, ତେବେ ଧର୍ମ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଗଛ ବା ଅଚଳ ଶରୀର ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ତାପରେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ପୁନଃ ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳିଲେ, ଗର୍ଭରେ ଅତି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ।