ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ପଦ୍ମପୁରାଣର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତି ରଖିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରିଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ଆସକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ହରିଭକ୍ତି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜଗତରେ ହରିଭକ୍ତି ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ମୋର ମତ, ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଜଣ ହରିଭକ୍ତି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମାନବ ଜୀବନରେ କେବଳ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ଯାହା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ମହାପୁରୁଷ ହରି ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ। ହରିଭକ୍ତି ଛଡ଼ା ମାନବ ଜନ୍ମ ନିର୍ଥକ ବୋଲି ଘୋଷିତ; ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ୍ୱର, ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଏମିତି ଅଦୃଶ୍ୟ ଚେତନା ନାରାୟଣଙ୍କୁ କିଏ ସେବା କରିବା ଚାହିଁବେ ନାହିଁ? ଯେଉଁଜଣ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପାଦକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମାଆ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତା ମହାନ। ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କର ଦୁଇ ପାଦ ଯେଉଁ ହୃଦୟରେ ଅଛି, ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ସେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହରିଙ୍କ ମାନ୍ୟତା ଅଛି। ସେମାନେ ଉଚିତ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଭୂମିରେ ଚରଣ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଛଡ଼ି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ଜଳ ପିଇ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରନ୍ତି, ସେଥିରେ ପିତୃଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଆତ୍ମା ମୁକ୍ତି ପାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁହଁରେ ଯାହା ଭୋଗାର୍ପଣ କରାଯାଏ, ତାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଉଥିବା ପରି। ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ଲୋକ ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେଶବ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ଯେତେବେଳେ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଏହା ଭଳି ଉପକରଣ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ, ଲୋକେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ଉପଚାର କରନ୍ତି, କାରଣ ଭୂମି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅବସ୍ଥିତିରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ହରିଙ୍କ ହାତକୁ ଦେଉଥିବା ପରି। ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ ଅବମାନ କରିବା, ଏହା ମହାପାପ ସ୍ୱୀକାର କରିବା ସମାନ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପ୍ରାୟ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କେହି ଭୁକ୍ତ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ମୁହଁରେ କିଛି ଦିଏ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମୃତ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ସେ ସିଞ୍ଚିତ ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ମୁହଁ ବଡ଼ ଫସଲ ଖେତ୍ର, କଣ୍ଟକ ଓ ବାଘ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଯାହା ବପାଯାଏ, ଶତ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ। ଯିଏ ଘୃତମିଶ୍ରିତ ଭୋଜନ ଦେଇଥାଏ, ସେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରେ; ଏବଂ ଯିଏ ବିଭିନ୍ନ ରୁଚିକର ଭୋଜନ ଦେଇ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେ ଅନେକ କଳ୍ପ ପରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ସୁଖ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ପୁରାଣ ପାଠ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ମହାପାପ ଦହିବା ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଠାରୁ ବଡ଼ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ। ଏହି ପୁରାଣର କେବଳ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶ୍ରବଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ରୂପରେ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ହରି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜ୍ଞାନ ଦେବା ପାଇଁ ପୁରାଣରେ ନିବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ପୁରାଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର, ଏହା ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚଳାୟମାନ; ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ନିମିତ୍ତେ ମନ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପୁରାଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ, ଲୋକେ ନିରନ୍ତର ଏହା ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଶାନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ପୁରାଣ ନାମକ ଏହି କଥା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ର, ଏଠାରେ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ହରି ବେଦର ତାତ୍ପର୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ପୁରାଣ ରଚିତ ହୋଇଛି, ଏହିପରି ପୁରାଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଧର୍ମ ଏହି ପୁରାଣରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଧର୍ମ କେଶବ ନିଜେ। ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ପୁରାଣ ପାଠ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ ହୁଏ, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ବସନ୍ତି। ଏହିପରି ପୁରାଣରେ ହରି ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହି ଦୁଇ—ହରି ଓ ପୁରାଣ—ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହରି ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ସ୍ବପାପ ଦୂର କରାଯାଏ। କେଶବ ଜଳରୂପେ ଭୂମିରୁ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି; ଯଦି କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଭୂମିରେ ଗଙ୍ଗା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦାନକାରିଣୀ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଏବଂ ଜଗତକୁ ବିକାଶ କରାଉଥିବା। ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମନ ଦେଇ ଲୋକେ ନିଷ୍କାମ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ର, ଗଙ୍ଗା, ଗାଈ ଓ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥବୃକ୍ଷ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ବୋଲି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞମାନେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଇଛୁକମାନେ ସଦା ଏହାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଛଡ଼ା ମନୁଷ୍ୟର ଜନ୍ମ ନିର୍ଥକ, କାରଣ ସେ କଳିଯୁଗର ପାପ ଗ୍ରସ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ଅଟକିଯାଏ। ଏହି ସମୁଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ମୋହର ଚକ୍ରବ୍ୟୁହ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁହ୍ୟ, ଭ୍ରମର ଫେନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମହାସର୍ପ ପରି ରହିଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ। କେବଳ ଯେଉଁମାନେ ହରିଭକ୍ତିରେ ନିଶ୍ଚିତ, ସେମାନେ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି; ଏହିଠିପାଇଁ ଲୋକେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ମିଥ୍ୟା ବିଷୟ ଧାରଣ କରି ଜୀବ କ’ଣ ସୁଖ ପାଏ? ହରିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳାକଥା ଶ୍ରବଣ କଲେ ମନ ଆସକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଅନେକ ବିଷୟ ମିଶ୍ରିତ ଚମତ୍କାର କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଆସକ୍ତ ଲୋକ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ମନ ମୁକ୍ତି ପ୍ରତି ଅନୁକୂଳ, ତେବେ ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ; ଅଲସ୍ୟରେ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।