ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମନ ସମାଧିରେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେଉଁଠି ଏହି ପଥ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏଠାରେ ଯେମାନେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଠକେବାଜ ଓ ଚତୁର ଠକ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ନାରୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ ହରିଭକ୍ତିରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ନାରୀଙ୍କ ନଜର ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ। ଏହି ଜଗତରେ ଏହି ଆକର୍ଷଣକୁ ଯିଏ ଜୟ କରେ, ସେହିଏ ହରିଭକ୍ତ। ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ନାରୀଙ୍କ ଚରିତ୍ର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରେ ମତ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ନାରୀପ୍ରେମରେ ଲିନ, ସେଉଁଠି କେମିତି ହରିଭକ୍ତି ଅସ୍ଥାପିତ ହେବ? ଏହି ଜଗତରେ ନିତ୍ୟ ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦାନବୀମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମନକୁ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଅପହୃତ କରନ୍ତି। ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି, ଶୁଦ୍ଧ ବିବେକ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କ୍ଷଣିକ; ଏମିତି ହିଁ ପାଠ, ତପ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା, ଗୁରୁସେବା ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥାୟୀ। ଜାଗୃତି, ବିବେକ, ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗ ଓ ପୁରାଣ ପ୍ରେମ ମଧ୍ୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି, ଯେଉଁଯାଏଁ ନାରୀଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ନଜର ପୁରୁଷମାନେ ଉପରେ ପଡ଼ୁନାହିଁ। ଜେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଗ୍ରହିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ନାରୀଙ୍କ ନଜର କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ଜନ୍ମ ଜନ୍ମ ଧରି ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ସେବା କରିଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ, ବିରକ୍ତି ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ନାରୀର ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ କ'ଣ ବୋଲି ଗଣନ୍ତି? କେବଳ ଅଳଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ବିନ୍ୟାସ ମାତ୍ରକୁ ସୌନ୍ଦର୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ନାରୀ ରୂପ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରେମ ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ଏହା କିପରି ଆକର୍ଷକ? ଏହା ପିଉ, ପେଶାବ, ମଳ, ରକ୍ତ, ଚର୍ମ, ଚର୍ବି, ଠୋଠ, ମଜ୍ଜା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ। ଏପରି ଦେହରେ କେଉଁଠି ସୌନ୍ଦର୍ୟ? ଏହା ଭାବି ଶୁଦ୍ଧ ହେବା ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ତଥାପି, ଏହି ଦେହ ଅଳଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ଯୋଗରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷକ ଲାଗେ—ହାୟ, ଏହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷମାନେ କେତେ ବଞ୍ଚିତ! ପୁରୁଷ ନାରୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଦେଖି କାମନାରେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ନାରୀ କି? ପୁରୁଷ କି? ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟ ସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; କାହାର କେବେ ନାରୀ ସମ୍ମିଳନରେ ସିଦ୍ଧି ମିଳିଛି? ଯେଉଁ ନାରୀ କାମନାପ୍ରବୃତ୍ତି ପୁରୁଷଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରେ, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ସଙ୍ଗରୁ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମେ। ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ଲୋଭୀମାନେ ଏଠାରେ ବଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି; ପୁରୁଷ ନାରୀର ଗର୍ଭରେ ନରକରେ ପକାଯିବା ସମାନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ। ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି, ସେଉଁଠି ପୁଣି ପୁଣି ଆନନ୍ଦ ମାନେ; ଯେଉଁଠାରୁ ମଳ, ପେଶାବ, ଶୁକ୍ର ନିରନ୍ତର ବହୁତି, ସେଉଁଠି ଲୋକ ଆନନ୍ଦ ମାନେ—ଏହା କିପରି ଅପବିତ୍ର ନୁହେଁ? କେତେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ, କେତେ ବଡ଼ ବିଧିର ଉପହାସ! ପୁଣି ପୁଣି ଏଠି ଆନନ୍ଦ ମାନିବା—ହାୟ, କେତେ ଲଜ୍ଜାହୀନତା! ତେଣୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନାରୀଙ୍କ ଅନେକ ଦୋଷ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଯୌନ ସମ୍ପର୍କରୁ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ, ନିଦ୍ରା ବୃଦ୍ଧି, ଯୁବନ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ; ନିଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ହରାଇ, ପୁରୁଷ ଅଳ୍ପାୟୁ ହୁଏ। ତେଣୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନାରୀକୁ ନିଜ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁର ରୂପେ ଭାବିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମନକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ନିଶ୍ଚଳ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଖୁସି ପ୍ରାପ୍ତି କେବଳ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଦସେବାରେ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ ମୂର୍ଖ ନାରୀଙ୍କ ପାଦସେବା କରେ, ସେଉଁଠି କିଛି ମିଳେ ନାହିଁ। ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ପଦସେବା ମୁକ୍ତି ଦେଏ; କିନ୍ତୁ ନାରୀଙ୍କ ଯୌନେ ଆସକ୍ତି ପୁନଃପୁନଃ ଗର୍ଭବନ୍ଧନ ଦେଏ। ଯେପରି ଜନ୍ତ୍ରରେ ଚାପି ଲୋକ ପୁଣି ପୁଣି ଗର୍ଭରେ ପଡ଼େ, ସେପରି ଆସକ୍ତି ଥିଲେ; ଏହି ଉପହାସକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଦୁଇହାତ ଉଠାଇ କହେ—ମୋ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣୀ ଶୁଣ: ତୁମେ ହୃଦୟରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ରଖ, ଗର୍ଭବାସର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ନାରୀସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ଦୂରେଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଯଦି ଦେବଯୋଗେ ଏକ ସଦ୍ବିଭା ନାରୀ ବିବାହିତ ହୋଇ ପୁତ୍ର ସଂପାଦନ କରିଥାଏ, ତାପରେ ସେଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଜଗନ୍ନାଥ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏଉଁଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କାରଣ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି—ନାରୀସଙ୍ଗ ଅସଦ୍ବିସଙ୍ଗ। ଯେଉଁଯାଏଁ ଏହି ସଙ୍ଗ ଅଛି, ହରିପ୍ରେମ ଦୃଢ଼ ହୁଏ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ହରିଭକ୍ତି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ହରିଭକ୍ତି ଏହି ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଯେଉଁଠି ହରିଭକ୍ତି, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ କିଛି ସାର୍ଥକ। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେହି କରିବା ଉଚିତ; ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରସନ୍ନ। ହରିଭକ୍ତି ଛାଡ଼ି ମାନବଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ; ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶା, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ନାରାୟଣଙ୍କୁ କିଏ ସେବା କରିବ ନାହିଁ? ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମାଆ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳି, ବାପା ମହାନ। ଯେଉଁ ହୃଦୟରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଦୁଇପଦ ଅଛି, ସେଉଁ ଜନାର୍ଦନ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପାସ୍ୟ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ରକ୍ଷକ। ଏପରି ଲୋକମାନେ କଦାଚିତ୍ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହରି ମନିଫେଷ୍ଟ। ସେମାନେ ଉଚିତ ଭାବେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ହରି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଏହି ଭୂମିରେ ଚରଣ କରନ୍ତି।