ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ, "ମୋର ଏହି ଦୁଃଖ ଏବଂ ସୁଖ ସବୁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମର ଫଳ; କେହି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଜୀବକୁ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦେଉନାହାନ୍ତି। ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ଦୁହିଁର ମୂଳ କର୍ମରେ ଅଛି।" ଏମିତି କହି, ମୁକୁନ୍ଦ ଦୁଃଖରେ ଅତିଶୟ ପୀଡିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେ ଥିବା ସମ୍ମୁଖରେ ତିନି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେ ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମାଆ, ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କର କଣ୍ଠ ମୋଡ଼ିରେ ରଖି, ଯାହା କଣ୍ଣା ରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, କହିଲେ, "ହାଏ, ପୁଅ, ତୁମେ ଯିବା ସମୟରେ ମୋତେ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲୁ। ଯେପରି ଦିନର ଶୋଭା ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ ଛଡ଼ାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲେ ହରାଯାଏ, ସେପରି ତୁମର ଶୋଭାମୟ ଦେହ, ଯାହା ଚନ୍ଦନ ଲେପନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲା, ଏବେ ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇଛି, ଏବଂ ଏହା ମୋତେ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ପକାଇଦେଇଛି।" "ପାନ ଖାଇବା ଅଭ୍ୟାସ ଯାହା ତୁମେ କରିଥିଲ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ ଓ କଫ ମିଶି ତୁମ ମୁଁହରୁ ବାହାରୁଛି; ତୁମେ ଯେ ଦୃଷ୍ଟିର ଶୋଭା ମାନେ କମଳକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲ—ସେଇ ଚକ୍ଷୁ ଏବେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଛି। ଉଠ, ଉଠ, ପ୍ରିୟ, ନିଜେ ତୁମ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଅ।" "ଯେପରି ବୈଶ୍ୱଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷରେ ଅତିଥିକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି, ତୁମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି—ଯାଅ, ସେମାନଙ୍କୁ ଯାହା ଦେବା ଉଚିତ୍, ଦିଅ, ଯାହା ନେବା ଉଚିତ୍, ଗ୍ରହଣ କର। ହାଏ, ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମର ପାଦ ପକାଇ ରହିଛି। ନହେଲେ, ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମ ପାଖରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।" ନାରଦ କହିଲେ, ଏପରି କହି, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମୋଡ଼ିରେ ରଖି କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ମୋର କଥା ଶୁଣ, ଓ ସାଗର ସମ, ତୁମ ନାମର ପଥରେ ଚାଲିଯିବା।" "ଯଦି କିଛି ରୁଷ୍ଟ ଅଛ, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହ, ଏପରି ମୌନ ତୁମେ କେବେ ରଖିନଥିଲ; କଣ କୌଣସି ଛୋଟ ଭାଇ ତୁମକୁ ଅପମାନ କଲା କି? ତୁମ ଖଞ୍ଚାରେ ରଖିଥିବା ତୁମ ପ୍ୟାରେଟ ତୁମ ବିନା ଖାଏନାହିଁ; ତାହାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ରାନ୍ଧା ଭାତ ଖୁଆଅ, ମିଠା କଣ୍ଠ ମୟନାକୁ ମଧ୍ୟ।" "ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ—ମୟନା ଓ ପ୍ୟାରେଟ—'ରାମ, ରାମ, ହରେ କୃଷ୍ଣ, ବିଷ୍ଣୁ' ନାମ ଶୃଙ୍ଖଳା ପଢ଼ାଅ; ଉଠ ଓ ତାଙ୍କୁ ଶିଖାଅ, ସେମାନେ ଚତୁର।" "ମୁଁ କଣ ଅପରାଧ କରିଛି ଯେ, ତୁମେ ମୋ ସହ କଥା କହୁନାହାଁ? ତୁମେ ଦେଇଥିବା ଧନ ମୁଁ ନିଷ୍ଠାରେ ରକ୍ଷା କରିଛି।" "ତୁମେ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଯେ ତୁମ ତଜ୍ଜ୍ୱଳ ତଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣ ରଖିଥିଲ, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମୁଁ ତାହାକୁ ଅବହେଳା କରିବିନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମ ପଛରେ ଯିବି।" ନାରଦ କହିଲେ, ଏପରି ଶୋକ କରି ବସିଥିଲେ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଅଶ୍ରୁ ପକାଇଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତିନି ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ମନସ୍କାମ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଗୁରୁ ବେଦାୟନ, ଜଗତରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ଘୁରୁଥିବା, ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ। ସେ ପଚାରିଲେ, "ମୁକୁନ୍ଦ କେଉଁଠି ଗଲେ? ତାଙ୍କ ମାଆ ଓ ପତ୍ନୀ କେଉଁଠି? ସେମାନେ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି।" ଏଉପରେ ଦାସୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଦାସୀ କହିଲେ, "ମୋର ସ୍ୱାମୀ ରାତିରେ ଏକ ଚୋର ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୋଇଥିଲେ; ବୋଉଙ୍କର ଗହନା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭଲ ପୋଶାକ ଚୋରି ହୋଇଗଲା। ସେ ମହଳର ଉପର ତଳରେ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମାଆ, ପତ୍ନୀ ଓ ଭାଇମାନେ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଏକ ବିପୁଳ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବି ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି, ଗୁରୁ।" ନାରଦ କହିଲେ, ଦାସୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବେଦାୟନ ମହଳରେ ଚଢ଼ି ମୃତ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କ ପରିବାର ଲୋକମାନେ ନିକଟରେ ବହୁତ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ସେମାନେ ଏହି ଶୋକର ସାଗରରୁ ବାହାରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ବେଦାୟନ କହିଲେ, "ମାଆ, ଏହି ଦୁଃଖ ଦେହ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ନିଜ ପାଇଁ। ଏହି ଦେହ ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ମିଶ୍ରଣ, ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଶେଷ ହୁଏ, ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏ; ସେମାନେ ଏକଠା ହେଲେ ଜନ୍ମ, ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ମୃତ୍ୟୁ। ଏହି ଦେହ ଜଡ଼ ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଅଧୀନ, ତେଣୁ ଏହା ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନାଦି ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖେ।" "ମୁଁ ଏହି ଦେହ, ଏହି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଭ୍ରମ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ତୁମର ସ୍ୱରୂପ ନୁହେଁ; ଏହା ଶେଷ ହେଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିରାକାର ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।" "ଏହା ସ୍ୱୟଂ-ପ୍ରଭା, ସମସ୍ତ ଜଗତର କାରଣ, କାରଣରୁ ଅତୀତ, ଗୁଣମୟ, ନିତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ଆନନ୍ଦ, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଜଗତକୁ ପ୍ରଭାସିତ କରେ। ଏହାକୁ ଜିଭ ଚାଖିପାରେ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ, କାନ ଶୁଣିପାରେ ନାହିଁ, ନାକ ଘ୍ରାଣ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଚର୍ମ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ।" "ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅତୀତ, ସ୍ୱୟଂ-ପ୍ରକାଶ, ଆତ୍ମାର ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଅବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଅଗୋଚର। ଏହାର ଅବତାର ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର ଦେବତାମାନେ; ସେମାନେ ଏହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଏହା ଭାବ-ଅଭାବ ଦୁହିଁରୁ ଅତୀତ।" "ଏହିପରି ସତ୍ୟ ଆତ୍ମା, ଯାହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଭ୍ରାନ୍ତ ମନେ କିଏ କ୍ରୋଧ କରିପାରିବ?" ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ବେଦାୟନ ସେମାନଙ୍କୁ ଆତ୍ମା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ରିୟା କରାଇଲେ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଗର୍ଭବତୀ ପତ୍ନୀ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚି ରହିବାକୁ ରୋକିଲେ। ତାଙ୍କର ହାଡ଼କୁ ନେଇ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ବେଦାୟନଙ୍କ ସହିତ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ବିସର୍ଜନ କରିବାକୁ ଯାଇଲେ। କିଛି ଦିନ ପରେ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ପବିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।