ସମସ୍ତ ଜୀବର ଜୀବନଶକ୍ତି ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱ ଲୟ ହୁଏ, ଏହି ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ, ଯାହାକୁ ମୁକ୍ତିକାମୀ ଜନମାନେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ୟ ବିରାଜିତ, ଯାହା ଅନନ୍ତ, ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅତି ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ କେବଳ ତ୍ୟାଗୀମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ; ଯିଏ ସଦା ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ଦେବତ୍ୱର ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତେଣୁ ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମସାକ୍ଷାତ୍କାରରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସେ ଉତ୍ସାହର ସହିତ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ସ୍ୱୟଂକୁ ସମସ୍ତ ଥିରୁ ଅଲଗା, କେବଳ ଆନନ୍ଦମୟ, ଅବିନାଶୀ ଓ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଭାବି, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ଯାହାକୁ ଜାଣିଲେ ଏଠାରେ କିଛି ନ ବି ଜନ୍ମେ, ସେହି ମହାସ୍ୱାମୀ, ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଉପରେ ବିରାଜିତ। ଏହି ଅନନ୍ତ, ଶୁଭ, ଅବିନାଶୀ ଉପସ୍ଥିତି ମନରେ ଲୁକାଇଥାଏ; ଏହିଁ ସେଇ ମହାଦେଵ। ଭିକ୍ଷୁମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତାହାର ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କେହି କାମନାବଶତଃ ନାରୀ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଏ, ତେବେ ପବିତ୍ର ରହି, ପ୍ରାଣାୟାମ ଓ ସାନ୍ତପନ ବ୍ରତ କରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ନିୟମ ରକ୍ଷା କରି, ମନନ୍ତ୍ରଣା ଓ କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଭିକ୍ଷୁବ୍ରତ କୁ ଅବିଚଳ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦରକାର। ଧର୍ମ ସହିତ କଥା ଅସତ୍ୟ କହିଲେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ, ତଥାପି ଏହା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ତାହାର ଫଳ ଭୟାନକ। ଯଦି ଭିକ୍ଷୁ ଧର୍ମ ଆଶାୟରେ ଅସତ୍ୟ କହିଥାଏ, ତେବେ ଏକ ରାତି ଉପବାସ ଓ ଶତ ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ। ସବୁଠାରୁ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଚୋରି କରିବା ଅନୁଚିତ; କାରଣ ଚୋରି ଚାଏଁଠାରେ ଠାରୁ ବଡ଼ ଅଧର୍ମ କିଛି ନାହିଁ। ହିଂସା, ଅତି ଲୋଭ ଓ ଭିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଅନ୍ୟର ଧନ ନେବା ମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେବା ସମାନ। ଏପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ଅଧର୍ମୀ, ପଥଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ, ବ୍ରତରୁ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ହୁଏ। ଯଦି ଭିକ୍ଷୁ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ନିରାଶ ହୁଏ, ତେବେ ଅଲସ୍ୟ ଛାଡ଼ି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଅସାବଧାନତାରେ ହିଂସା କରିଥାଏ, ତେବେ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟବଳରେ ନାରୀକୁ ଦେଖି ଭିକ୍ଷୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ ଷୋଳ ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ; ଦିନେ ଏହି ଭ୍ରଷ୍ଟତା ହେଲେ, ତିନି ରାତି ତପସ୍ୟା ଓ ଶତ ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଦରକାର। ମଧୁ, ମାଂସ, ନୂତନ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଖାଇବା କିମ୍ବା ବିନା ଅନ୍ୟ କାହାର ସହ ଲୁଣ ନେଇବାରେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଯିଏ ଧ୍ୟାନରେ ଅବିଚଳ, ସେ ଦେଖିବେ ଯେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ତେଣୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଧ୍ୟାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ହେବା ଉଚିତ। ଏହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ଆଲୋକ, ଅବିନାଶୀ ଅବିଚଳ ଆତ୍ମାରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରେ—ଏହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦେବ, ମହାଦେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବ; ଏହିଁ ଅବିନାଶୀ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଏହିଁ ଶାଶ୍ୱତ ପରମ ଧାମ। ତେଣୁ ଏହି ଦେବ ନିଜ ଧାମରେ, ଜ୍ଞାନ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଆତ୍ମା ସହ ପରମ ସତ୍ୟର ଏକତା ଦ୍ୱାରା ଏହିଁ ମହାଦେବ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଯିଏ ମହାଦେବ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଵତା ଦେଖି ନାହାନ୍ତି, ସେ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପରମେଶ୍ୱର ଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ୟମ ବ୍ୟର୍ଥ। ଏକ ଅବିନାଶୀ ସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର; ସେହି ଦେବ ମହାଦେବ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିଁପରି, ଭିକ୍ଷୁ ସଦା ଉତ୍ସାହ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନରେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଶାନ୍ତ ଓ ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶୁଭ ବ୍ରତ ଭିକ୍ଷୁମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ, ପୂର୍ବେ ପିତାମହ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ। ଏହି ପରମ ଦେବ ଓ ଜ୍ଞାନ ଧର୍ମ, ପୁତ୍ର, ଶିଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଅପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଭିକ୍ଷୁବ୍ରତର ନିୟମ କଥା ହେଲା, ଯାହା ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦିର କୁ ତୁଷ୍ଟ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଉପାସନାରେ ଅବିଚଳ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଓ ବିନାଶର ଅନୁଭୂତି କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି, ପଦ୍ମପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ, ସୂତ ମହାରାଜ କହିଲେ: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଅପାର୍ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସଦେବ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଧର୍ମର ନିୟମ କହିଛି। ଏପରି କ୍ରିୟା କଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଧର୍ମ, ହରିଭକ୍ତିର ଅଂଶ ସମାନ ନୁହେଁ; ଏହି ଦୁଇ ଏକ ନୁହେଁ। କଳିଯୁଗରେ କେବଳ ହରିଭକ୍ତି ଲୋକମାନେ ପାଇପାରିବେ; ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅବଶ୍ୟକ। କଳିରେ ଯିଏ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜିବେ, ସେ ଧର୍ମବାନ୍; ଦାମୋଦର, ହୃଷୀକେଶ, ପୁରୁହୂତ, ଏହି ଶାଶ୍ୱତଙ୍କୁ। ପରମ ଶାନ୍ତିମୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ବସାଇ, ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରି, କଳିର ବିଷ, ପାପ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରୁ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ। ହରିଭକ୍ତିର ଅମୃତ ପାଇ ଦ୍ୱିଜ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ମନୁଷ୍ୟ ଯଦି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ନାମ ନିଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କୌଳିନ୍ୟ କିମ୍ବା ଜପ ଦରକାର କଣ? ଯଦି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରାଯାଏ, ତେବେ ସ୍ନାନ ଦରକାର କଣ? ଯଦି ହରିଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ହୃଦୟରେ ଧରାଯାଏ, ତେବେ ଯଜ୍ଞ ଦରକାର କଣ? ଯଦି ହରିଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଲୋକମାନେ ମଞ୍ଚରେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ତେବେ ଦାନ ଦରକାର କଣ? ଯିଏ ହରିଙ୍କ ଅନେକ ଗୁଣ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ସେ ନିଜେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।