ଏକ ଦୁଷ୍ଟ କଷ୍ଟକର ରାତିରେ, ଏକ କୁଟିଲ ସ୍ୱଭାବର ନାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଚୋରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ସେ ଦ୍ୱାରକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ବହୁତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଲୋହାର ତାଲା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାରଟି ଭଲଭାବରେ ବନ୍ଦ ଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ତାହା ଖୋଲିପାରିଲେ ନାହିଁ। ପରେ, ସେ ଘରକୁ ଚଡ଼ି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଏହି କ୍ରୂର ଚୋର, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ହାତ ଦେଲା। ସେ ଘରର ଉପର ତଳକୁ ଯାଇ, ଦୁଃଖିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଘୁମ ଦେଖିଲା। ସେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପିଣ୍ଧିଥିବା ସୁନା ଗହନା ନେବା ଲୋଭରେ ସେଠାକୁ ଗଲା, ଏବଂ ଶୁଇଥିବା ବିଛାନାର ଏକ ପାଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଗହନା ଉଠାଇବାକୁ ହାତ ବଢ଼ାଇଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଚୋରଙ୍କ ଛୁଆଣିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଜାଗିଉଠିଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଚୁପଚାପ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି ଶୁଇଥିଲେ। ଏହି ଅବସରକୁ ନେଇ, ଚୋର ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଗହନା ଉଠାଇ ନେଉଥିଲା। ଚୋର ବାହାରିବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧନ ହରାଇବା ଦୁଃଖ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ଦୁଇହାତେ ଚୋରକୁ ଧରିଲେ। ତେବେ, ଏହି କୁଟିଲ ଚୋର ତାଙ୍କୁ ଛୁଡ଼ିବା ପାଇଁ ଛୁରି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପେଟ ଫାଟିଯାଇଥିଲା, ସେ ବିନ୍ଦୁ ବିନ୍ଦୁ ରକ୍ତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ଡାକି କାନ୍ଦିଲେ। ଲୋକେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, "କଣ ହେଲା? କି ଦୁଃଖ?" ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁଶଯ୍ୟାରେ ରକ୍ତରେ ଲଥପଥ ହୋଇ ଅନ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି। ସେମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଏହା କିଏ କଲା?" ସେ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ଘଟଣା କହିଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ, "ଏହା ମୋର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମର ପରିଣତି। କେହି କାହାକୁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ। ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ଦୁହିଁର ମୂଳ କର୍ମରେ ଅଛି।" ଏପରି କହି, ତୀବ୍ର ବେଦନାରେ ମୁକୁନ୍ଦ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମାତା, ମହାନୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାରୀ, ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଯାହା କଣ୍ଠସୂତ୍ର ଓ ଖଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କୋଳେ ରଖି କହିଲେ, "ହା ମୋ ଶିଶୁ, ତୁମେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯିବା ସମୟରେ ମୋତେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା। ଯେପରି ଦିନର ଶୋଭା ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ ପଛରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୁଚିଯିବାରେ ହରାଯାଏ, ସେପରି ତୁମର ଦେହ, ଯାହା ଚନ୍ଦନ ଲେପନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଥିଲା, ଏବେ ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇଛି, ଏହି ଦୁଃଖର ସାଗରକୁ ମୋତେ ବୁଡ଼ାଇ ଦେଇଛି।" "ତୁମେ ରଉଡ଼ ଖାଇବା ଅଭ୍ୟାସ ଦେଇଥିଲା, ଏହି ରକ୍ତ ଓ କଫ ମିଶ୍ରିତ ତ୍ୟାଗ ତାହାର ପରିଣାମ। ତୁମର ନୟନ, ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ରଜ ପଦ୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ହରିଥିଲା, ଏବେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଛି। ଉଠ, ମୋ ପ୍ରିୟ, ତୁମର ଛାତ୍ରମାନେକୁ ନିଜେ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ।" "ଯେପରି ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟାର ସମାପ୍ତିରେ ଅତିଥିକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେପରି ତୁମର ବନ୍ଧୁମାନେ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ଦଣ୍ଡାଇ ଡାକୁଛନ୍ତି—ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ। ତାଙ୍କୁ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ଦିଅ, ନେବା ଯୋଗ୍ୟ ନିଅ, ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶରଣ ନେଉଛି। ନହେଲେ, ମୁଁ ଏଠି ତୁମ ପାଖରେ ଏଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।" ଏପରି କହି, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କୋଳେ ରଖି ବିଲାପ କରି କହିଲେ, "ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ ସାଗର! ତୁମ ନାମର ପଥରେ ଚାଲିଯିବା ଦେଖି ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି। ଯଦି କୌଣସି ରୋଷ ଅଛି, ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ; କେବେ ଏପରି ଚୁପ ରହିନଥିଲେ। କି କୌଣସି ଛୋଟ ଭାଇ ଅପମାନ କଲେ?" "ତୁମର ପଞ୍ଜରାରେ ରଖିଥିବା ଶୁଆ ତୁମେ ନଥିଲେ ଖାଏ ନାହିଁ; ତାହାକୁ ଭଲ ଚାଉଳ ଖୁଆଅ, ମଧୁର କଣ୍ଠ ମନା ପକ୍ଷୀକୁ ମଧ୍ୟ। ଏହି ଦୁଇପକ୍ଷୀକୁ 'ରାମ, ରାମ, ହରେ କୃଷ୍ଣ, ବିଷ୍ଣୁ' ନାମ ଶିଖାଅ, ତୁମେ ଉଠ ଏବଂ ଶିଖାଅ, ସେମାନେ ଚତୁର।" "ମୁଁ କଣ ଅପରାଧ କରିଛି, ଯାହାପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ କିଛି କହୁନାହାଁ? ତୁମେ ଦେଇଥିବା ଧନ ମୁଁ ନିଷ୍ଠାରେ ରକ୍ଷା କରିଛି। ମୋ ଗର୍ଭରେ ତୁମେ ଯାହା ରଖିଥିଲା, ତାହା ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମୁଁ ଅନୁସରଣ କରିବି।" ନାରଦ କହିଲେ, "ଏପରି ବିଲାପ କରି, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଶ୍ରୁ ନ କାଢ଼ି, ପତିଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିବାକୁ ମନସ୍କାମିତ ହେଲେ।" ଏହି ସମୟରେ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଗୁରୁ ବେଦାୟନ, ଏକ ବିରକ୍ତ ସଂନ୍ୟାସୀ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଥିବା, ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ। ସେ ପଚାରିଲେ, "ମୁକୁନ୍ଦ କେଉଁଠି? ତାଙ୍କ ମାତା ଓ ସ୍ତ୍ରୀ କେଉଁଠି? ସେମାନେ ଦେଖାଯାଉନାହାଁ।" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଝିଅ-ନାଁଦୀ। ସେ କହିଲେ, "ମୋର ସ୍ୱାମୀକୁ ଚୋର ରାତିରେ ହତ୍ୟା କରିଦେଲେ; ବୋଉଙ୍କ ଗହନା ଓ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତୁ ନେଇଗଲେ। ସେ ଉପର ତଳରେ ମୃତ୍ୟୁଶଯ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମା, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭାଇମାନେ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ବିଲାପ କରୁଛନ୍ତି।" ନାରଦ କହିଲେ, "ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବେଦାୟନ ମହାପୁରୁଷ ଘରକୁ ଚଡ଼ିଲେ। ସେ ମୃତ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଭାରି କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ।" ସେମାନେ ଦୁଃଖର ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ବେଦାୟନ କହିଲେ— "ମା, ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଛ, ତାହା ଦେହକୁ ନେଇ, ଆତ୍ମାକୁ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ପାଞ୍ଚ ଭୂତର ସମୂହ, ପୂର୍ବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ। ଏହି ଭୂତ ଶେଷ ହେଲେ, ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏ; ସେମାନଙ୍କ ସଂଯୋଗ ହେଉଛି ଜନ୍ମ। ବିଚ୍ଛେଦକୁ ମୃତ୍ୟୁ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଭୂତର ସଂଯୋଗ ବିଚ୍ଛେଦକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି।" "ତେଣୁ, ଏହି ଜଡ ଦେହ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅନାଦି ଅଜ୍ଞାନରୁ ଜୀବ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖେ। 'ମୁଁ ଏହି ଦେହ' ବୋଧରୁ ଆତ୍ମାକୁ ଦେହ ବୋଲି ଭାବିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ତୁମର ସ୍ୱରୂପ ନୁହେଁ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଭାବ ଶେଷ ହୁଏ, ଶୁଦ୍ଧ ନିରାକାର ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।