ଓ ନାରଦ, ତୁମେ ଶୁଣ, ମହାଦେବ ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ କହିଲେ। ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟି ଦେହରେ ଲଗାଇ ବ୍ୟକ୍ତି ନିସ୍ପାପ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଏହା ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଫଳ ମିଳେ। ତୁଳସୀ ଗଛର ମୁଠା ଦ୍ୱାରା ଯେ କେହି ପୂଜା କରେ, ସେ ପୂଜା ଅନେକ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଫଳ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁ ଘରେ ତୁଳସୀ ଗଛ ରହିଛି, ସେଉଁଠି ଏହାକୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଘର, ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ଅଛି, ସେଉଁଠି ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଖୁସି ହୋଇ ନିବାସ କରନ୍ତି। ତୁଳସୀ ଥିବା ଘରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପବ୍ୟବହାର, ଦୁଃଖ, ଭୟ କିମ୍ବା ରୋଗ ନାହିଁ। ତୁଳସୀ ସମସ୍ତଠି ପବିତ୍ର, ବିଶେଷ କରି ତୀର୍ଥରେ। ଯେଉଁଠି ଦେବତାଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ତୁଳସୀ ଗଛ ଲଗାଯାଏ, ତାଁକୁ ଲଗାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ବାସ କରିବା ଅବଶ୍ୟ ପାଇବେ। ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁଳସୀ ପୂଜା କରିଲେ, ହରି ଦୁଃଖ ଓ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦୂର କରି ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ତୁଳସୀ ଗନ୍ଧ ଯେଉଁଠି ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଯାଏ, ସେଉଁଠି ଦଶ ଦିଗ ଓ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି। ଘରରେ ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟି ଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଦେବତା, ଶିବ ଓ ହରି ସଦା ବସିଥାନ୍ତି। ତୁଳସୀ ଗଛର ଛାୟା ପଡିଥିବା ଥାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପିତୃପୂଜା ଅସୀମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତୁଳସୀ ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧ୍ୟରେ ଜନାର୍ଦନ, ଫୁଲରେ ରୁଦ୍ର ବସିଥାନ୍ତି; ଏହି ଭାବେ ତୁଳସୀ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାଏ। ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ତୁଳସୀ ବିନା ଶୁଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଫଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ନେଇ ନରକରେ ପହଁଚାଇ ଦିଅନ୍ତି। ତୁଳସୀ ଗଛର ପତ୍ରରୁ ଝରିଥିବା ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଦେଇଲେ, ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନ ଓ ଶତ ଗୋ ଦାନର ଫଳ ମିଳିଥାଏ। ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ତୁଳସୀ ଲଗାଇଲେ, ଏକ ମାଞ୍ଜି ଗଛ ପ୍ରତି ଏକ ଯୁଗ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ ମିଳେ। ଏହିପରି ଦେବୀ ଉମା ହିମାଳୟରେ ଶଙ୍କର ପାଇଁ ଏକ ଶତ ତୁଳସୀ ଗଛ ଲଗାଇଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଉତ୍ସବ, ଶ୍ରାବଣ ମାସ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନରେ ତୁଳସୀ ଲଗାଇଲେ, ଏହା ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଦିନକୁ ଦିନ ତୁଳସୀ ପୂଜା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଯାନ୍ତି; କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଯଶ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ରହିଛି, ସେଉଁଠି ହରି ବସିଥାନ୍ତି; ସେଉଁଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିଲେ କାଶୀର ଶତ ଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଥାଏ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରୟାଗ, ନୈମିଶ ତୀର୍ଥରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କରିଲେ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ। ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଅଙ୍ଗୁଠି ରଖିଥିବା ସ୍ଥାନରେ କାଶୀର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଥାଏ। ଅତି ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ତୁଳସୀ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିବା ପରେ, ନାରଦ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ତୁଳସୀ ତିନି ରାତିର ବ୍ରତ କଥା କହିବେ। ସଦାଶିବ କହିଲେ, ଏହି ପୁରାତନ ବ୍ରତ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ରୈଭ୍ୟ କଳ୍ପରେ ପ୍ରଜାପତି ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଚରିତ୍ରବାନ୍ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ। ତିନି ରାତିର ବ୍ରତ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିଲା। ଏହି ବ୍ରତ କଥା ଶୁଣିବା ଜୀବନ ଧନ୍ୟ, ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ଦିନରେ। ବ୍ରତୀ ଶୁଧ୍ଧ ମନ, ଦମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତିନି ରାତି ପ୍ରଥିବୀରେ ଶୁଇ ନିୟମ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ଚିତ୍ତରେ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି। ତୁଳସୀ ଗଛ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଶୁଇବା ପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ନଦୀ କିମ୍ବା ଝିଲିରେ ଶୁଧ୍ଧ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ ପରେ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପିଣ୍ଡ ଓ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଜନାର୍ଦନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଧନ ନେଇ କୌଟିଳ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହାପରେ ଦୁଇଟି ପୀତ କିମ୍ବା ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ। ନବଗ୍ରହ ଶାନ୍ତି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ହୋମ କରାଯିବା, ସେଉଁଠି ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପାଞ୍ଚ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ଏକ ପବିତ୍ର ଭାଣ୍ଡ ରଖିବା, ତାହାରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଓ ଔଷଧ ଭରିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ଏକ ଭାଣ୍ଡରେ ଜନାର୍ଦନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ରଖିବା, ତୁଳସୀ ମୂଳରେ ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ତୁଳସୀ ଗଛକୁ କେବଳ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଶିଚିତ କରିବା; ପ୍ରଭୁ ଜଗତ୍ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାମୃତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଭାବରେ, ଅନନ୍ତ ଆକାର, ବିଶ୍ୱ ଆକାର, ଯେଉଁଠି ଜଗତ ନିୟମ ଜଳରେ ରହିଛି—ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତା, ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା, ଦୟା କରନ୍ତୁ। ପ୍ରାର୍ଥନା ମନ୍ତ୍ର: ଆସ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଦେବତା ନାଥ, ଚିତ୍ରମୟ ଆଲୋକ, ବିଶ୍ୱ ନାଥ; ସଦା ଅନ୍ଧକାର ନାଶ କରିବା ହେଉ, ମୋତେ ଭବସାଗରରୁ ରକ୍ଷା କର। ଆବାହନ ମନ୍ତ୍ର: ପଞ୍ଚାମୃତ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଇଥିବା ଅନନ୍ତ ଦେବ, ଖୁସି ହୁଅନ୍ତୁ। ସ୍ନାନ ମନ୍ତ୍ର: ଚନ୍ଦନ, ଅଲୋ, କମ୍ଫର, କେସର ଓ ଅନ୍ୟ ଲେପ ମୋର ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ପିତ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ପ୍ରଭୁ, ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଅଭିଷେକ ମନ୍ତ୍ର: ନାରାୟଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ନରକ ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାରକ, ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଏହି ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି। ଏହିପରି ତୁଳସୀ ଓ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା, ତିନି ରାତିର ବ୍ରତ ପାଳନ ଓ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଜୀବନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ପୁଣ୍ୟ, ଅର୍ଥ, ଯଶ, ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ।