ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବିଧିବତ ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଅଭୋଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ଏବଂ ଦାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ବିଷୟରେ ମହାର୍ଷି ବ୍ୟାସ ନିଜେ କଥା କହିଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ଉନ୍ମୋଚିତ ହେଲା କେଉଁଠି କିଏ କଣ ଖାଇପାରିବେ। ମୟୂର, ତିତିର, ପାଳିଂକ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ଗୃଧ୍ର, ସାରସ, ମାଛ, ହଂସ ଓ ତିତିର ପକ୍ଷୀ ଭୋଜନରେ ଅନୁମୋଦିତ। ଶଫରୀ, ସିଂହତୁଣ୍ଡ, ପାଠୀନ ଓ ରୋହିତ ମାଛ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଖାଇପାରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକାରର ମାଂସ କିମ୍ବା ମାଛ, ଯଦି ଦ୍ୱିଜାତି ଚାହାଁନ୍ତି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଭୋଜନ କରିପାରନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ଜୀବନର ଆପଦକାଳରେ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ବାଞ୍ଚିତ ଅବସ୍ଥା, ଔଷଧ ନିମିତ୍ତ, ଅଶକ୍ତି, ଆଦେଶ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ ନିମିତ୍ତ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଇଲେ ଦୋଷ ନାହିଁ। ଯଦି କେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଯାଇ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରେ, ତେବେ ସେ ପଶୁର ଗା ଉପରେ ଯେତେ ଟିଏ ଲୋମ ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ନରକରେ ପତିତ ହୁଏ। ଯାହା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପିଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଛୁଆଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହି ହେଉଛି ମଦ୍ୟପାନ ବିଷୟର ନିୟମ। ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ମଦ୍ୟ୍ୟକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍; ମଦ୍ୟପାନ କଲେ ଦ୍ୱିଜାତି ଧର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଏ ଏବଂ ସଂସ୍ପୃତିଯୋଗ୍ୟ ରହେନାହିଁ। ଅଭୋଜ୍ୟ କିମ୍ବା ନିଷିଦ୍ଧ କିଛି ଖାଇଲେ କିମ୍ବା ପିଇଲେ, ସେ ଦ୍ୱିଜାତି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତାହା ବର୍ଜନ କରିନାହିଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନଃ ପବିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ। ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ଅଭୋଜ୍ୟ ଓ ନିଷିଦ୍ଧକୁ ସାବଧାନରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍; ନ କଲେ ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହିପରି ନିୟମ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ଏପରେ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, “ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯେପରି ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବି।” ଯଥାଯଥ ଉପାୟରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଧନ ଦାନ କରିବାକୁ ‘ଦାନ’ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଗୁଣବାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ, ସେହି ଦାନକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ ଦାନ ବୋଲି ମନେ କରେ; ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାନ ତାହାର ଫଳ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଯାଏ। ଦାନ ତିନି ପ୍ରକାରର—ନିୟମିତ, ନିମିତ୍ତିକ ଓ କାମ୍ୟ। ଚୌଥଥିକି ‘ଶୁଦ୍ଧ’ ଦାନ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦାନରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ପ୍ରତିଦିନ, ଫଳାଶା ଛାଡ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ତାକୁ ନିୟମିତ ଦାନ କୁହାଯାଏ। ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ତାହାକୁ ନିମିତ୍ତିକ ଦାନ କୁହାଯାଏ। ସନ୍ତାନ, ବିଜୟ, ଧନ କିମ୍ବା ସୁଖ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ, ତାହାକୁ କାମ୍ୟ ଦାନ କୁହନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦାନ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଭାବେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦାନ। ଯଥାସମ୍ଭବ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍; ଏହି ପ୍ରାପ୍ତା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ତେଣୁ ସେ ପ୍ରାପ୍ତାକୁ ପୂଜ୍ୟ ମନାଯିବା ଉଚିତ୍। ଘରର ଆହାର ଓ ପୋଷାକ ଆବଶ୍ୟକତା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ସମସ୍ତ କିଛି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍; ତାହା ଛାଡ଼ି ଦିଆଯିବା ଦାନ ଫଳ ଦିଏନାହିଁ। ଦାନ ଦେବା ସମୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପଣ୍ଡିତ, ଉତ୍ତମ, ନମ୍ର, ତପସ୍ବୀ, ନିୟମିତ ବ୍ରତୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜମି ଦେଇଥାଏ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ଯିଏ ଚିନି, ଯବ, ଗହୁଁ, ଚାଉଳ ଭରିତ ଜମି ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ମୁଣ୍ଡା ହୁଏନାହିଁ। ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗାଏର ଚର୍ମ ପରି ଦୁଇ ଚକ୍କର ଜମି ଦେଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଭୂମି ଦାନ ସମସ୍ତ ଦାନରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା ସମାନ ମାତ୍ର ଅନ୍ନ ଦାନ ଅଛି, ଏବଂ ତାହାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଦାନ। ଯିଏ ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ର, ଧାର୍ମିକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ପ୍ରତିଦିନ ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନିଷ୍କାମ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଏ। ଗୃହସ୍ଥକୁ ଅନ୍ନ ଦିଆଯିବାରେ ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଅନ୍ନ ଦାନ କରିଲେ ଉଚ୍ଚତମ ଗତି ମିଳେ। ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ନିୟମିତ ଉପବାସ, ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ର ଓ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସପ୍ତ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ବିଶେଷ ଭାବେ କଳତିଳ ଓ ମଧୁ ସହିତ ପୂଜା କରି, ମନରେ ଧରିବା ଉଚିତ୍—‘ଧର୍ମରାଜ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ’। ଏହିପରି କଳତିଳ, ମଧୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଘୃତ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଦିଆଯିବାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ବୈଶାଖରେ ଘୃତ ଭାତ ଓ ଜଳପାତ୍ର ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ କଳତିଳ ଦେଇ ସପ୍ତ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ ଅତି ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଜଳପାତ୍ର ଦାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅଗ୍ନିକୁ କଳତିଳ ଅର୍ପଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିଳ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି କରିଥିବା ଦ୍ୱିଜାତି ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ପାପ ଦୂର କରିପାରନ୍ତି। ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, କିଛି ମାତ୍ର ଦେଇ, କେଶବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅର୍ପଣ କଲେ ଶାଶ୍ୱତ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଗୋପିନାଥଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ ସାତ ଜନ୍ମର ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁଖେ ପୂଜା କଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; ବିଶେଷ କରି କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀରେ ଧାର୍ମିକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଭଲ ଭାବରେ ସ୍ନାନ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଶୁଭ କ୍ରିୟା କରି, ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତି ଦାନ କଲେ ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।