ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗ ଖଣ୍ଡର ଚୁଷ୍ଟ ଚାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି—ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଏକ ଆଦର୍ଶ ରୂପ ବିବୃତ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏକ ଗୃହସ୍ଥ ସଦା ତିନି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ—ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିରତ ରହିବା ଉଚିତ। ସେ ଦିନେ ଦିନେ ଭକ୍ତିସହିତ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଗୃହସ୍ଥ ବାଣ୍ଟିବାରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ, କ୍ଷମା ଓ ଦୟାରେ ଅନୁଗତ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗୃହସ୍ଥ ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ଗୃହସ୍ଥ ହେବେ, କେବଳ ଘର ଥିବାରୁ ନୁହେଁ। ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷମା, ଦୟା, ଜ୍ଞାନ, ସତ୍ୟ, ଶମ, ଶାନ୍ତି, ନିରନ୍ତର ଧାର୍ମିକତା ଓ ବିବେକ ରହିଥିବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷ ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକରେ କ୍ଷମା କରିବାରେ ଅସାବଧାନ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେ ଯଥାସମ୍ଭବ ଧର୍ମ ପ୍ରକ୍ରିୟା କରିବେ, ନିନ୍ଦିତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବର୍ଜନ କରିବେ। ଏହିପରି ଦୃଷ୍ଟିଭାବ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାର ମୂଢତା ଦୂର କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ ଉପଲବ୍ଧ କରିଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅପବାଦ, ପରାଜୟ, ଅପମାନ, ଆଘାତ, ନିଜ ଓ ପରିବାରର ହାନି, ଏବଂ ପରସ୍ପର କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରିବା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମା। ନିଜର ଦୁଃଖରେ ଦୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ମିତ୍ରତା ରଖିବାକୁ ମୁନିମାନେ ମେହେରବାନି କୁହନ୍ତି, ଏହି ଦୟା ଧର୍ମର ସାକ୍ଷାତ ଉପାୟ। ଚୌଦ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଏହାକୁ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ। ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଲେ ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିତିବା; ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା—ଏହିଠି ସତ୍ୟ ବୁଝାଯାଏ। ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ୍ ବିଜୟ କରାଯାଏ; ସତ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା। ଜ୍ଞାନୀମାନେ କୁହନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଯଥା ଅଛି, ଅପରାଧ ହିନ୍ନ। ଶମ ହେଉଛି ଶରୀର ରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ; ଶାନ୍ତି ବିବେକର ସ୍ପଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ଆସେ। ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଜଣେ ଦୁଃଖୀ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ ହୃଷୀକେଶ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥାନ୍ତି; ହୃଷୀକେଶ ସ୍ୱୟଂ ଏହି ଜ୍ଞାନ ରୂପ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଚିତ୍ତ ଏହିଠି ଲଗାଇ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, କ୍ରୋଧ ହିନ୍ନ, ପବିତ୍ର, ମହାଯଜ୍ଞରେ ନିରତ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଶରୀର ହେଉଛି ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ; ଏହି ଶରୀରକୁ ସାବଧାନ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଶରୀର ବିନା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱିଜ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମରେ ନିରତ ରହିବା ଉଚିତ; ଧର୍ମ ବିନା ଅର୍ଥ କିମ୍ବା କାମ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦୁଃଖ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଅଧର୍ମ କଦାଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଶ୍ରୟ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ରଖିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଧନ ଉପରେ ଲୋଭ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବେଦ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଉପରେ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏମିତି କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା, ଶିଖିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ପଢ଼ାଇବା ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷି କୁହନ୍ତି—କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କଦାଚିତ୍ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅପାୟ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା କୁହିବା ନୁହେଁ, ଚୋରି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଘାସ, ପତ୍ର, କାଉଡି, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀକୁ କ୍ଷତି କରିଲେ ନରକ ଲାଗିଥାଏ। ରାଜା, ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ପତିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିପାରିବା ନାହିଁ, ତେଣୁ ନିନ୍ଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ନିତ୍ୟ ଭିକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏକ ଲୋକଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ଭିକ୍ଷା ଚାହିଲେ ଭିକ୍ଷୁ ତାହାର ଜୀବନକୁ ନେଇଯାଏ। ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣିକ ଧନ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିଷକୁ 'ବିଷ' କୁହାଯାଏ ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧନକୁ 'ବିଷ' କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ସାବଧାନ ଭାବେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ମନୁ କୁହନ୍ତି—ଫୁଲ, ଶାକ, ଜଳ, କାଠ, ମୂଳ, ଫଳ, ଘାସ ଦିଆଯାଇନଥିଲେ ଚୋରି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱିଜ ଦେବ ପୂଜା ପାଇଁ ଫୁଲ ନେଇପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ସଦା ଏକ ଅଞ୍ଚଳରୁ ନେଇବା, ଅନୁମତି ବିନା ନେଇବା, କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନେଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଜ୍ଞାନୀ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଘାସ, କାଠ, ଫଳ, ଫୁଲ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନେଇପାରିବେ; ନାହିଁ ତ, ତାହା ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବେ। ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଭୁକ୍କା ଲୋକ ଏକ ମୁଠି ତିଳ, ମାଶ, ଅନ୍ୟ ଦାଳ ନେଇପାରିବେ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏହି ଧର୍ମର ନିୟମ। ଅପରାଧ କରି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅପରାଧ ଲୁଚାଇ ବ୍ରତ କରିଲେ ମହିଳା ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ। ଏପରି କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ; ଧୌର୍ୟ କରି ଏହି ବ୍ରତ ଦେମନମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ। ଚିହ୍ନ ବିନା ଚିହ୍ନଧାରୀ ରୂପ ନେଇ ଜୀବନ ଚାଲାଇବା, ଚିହ୍ନଧାରୀଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇଲେ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ପଶୁ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ଦେବା, ମିତ୍ରତା କରିବା, ଏକାଠି ରହିବା, କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଲୋକ ନିତ୍ୟ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଉଛି; ତେଣୁ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସାବଧାନ ଭାବେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତା କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିଲେ ଏହା ଦେବତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିବା ଠାରୁ ଶତ କୋଟି ଗୁଣା ଅଧିକ ପାପ।