ଏକ ସମୟର କଥା, ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଅତି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରେ କୁହାଯାଉଛି, ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ ବି ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ ଛାଡିବା କଥା ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଭ୍ରମ କିମ୍ବା ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ ତାହାର ଅନ୍ତେ ଅଧୋପତନ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରୁ ଜ୍ଞାନ—ସେଠା ଲୋକିକ, ବେଦିକ କିମ୍ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ହେଉ—ଲଭିଥାଏ, ସେଉଁଠାରେ କେବେ ବି କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୁରୁ ଯଦି ଅହଂକାରୀ, ଧର୍ମାଧର୍ମ ଅଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ପଥଭ୍ରଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ହେଉ, ମନୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିବାକୁ କେବେ ବି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ଗୁରୁଙ୍କର ଗୁରୁ ଥିଲେ, ସେଉଁଠାରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଆଚରଣ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ଶିକ୍ଷକ, ନିତ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିନ, ଯୋଗୀ, ଅଧର୍ମକୁ ନିଷେଧ କରୁଥିବା ଏବଂ ଉପକାରୀ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଲାଗୁ ହୁଏ। ଗୁରୁଙ୍କର ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶିଶୁ ଦିନେ ମଧ୍ୟ ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଗୁରୁଙ୍କର ପୁଅକୁ ଶିଖାଇବା ଦିନେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ପରି ଆଦର କରିବା ଉଚିତ୍। ତଥାପି, ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଅଂଗପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ସ୍ନାନ ବା ଉଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରିବା, କିମ୍ବା ଚରଣ ଧୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୁରୁଙ୍କର ସମାନ ବର୍ଗର ମହିଳାଙ୍କୁ ଗୁରୁଙ୍କ ପରି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଅନ୍ୟ ଜାତିର ମହିଳାଙ୍କୁ ଉଠି ଏବଂ ନମସ୍କାର କରି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗୁରୁଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ତେଲ ଲଗେଇବା, ସ୍ନାନ କରାଇବା, ଅଂଗପ୍ରକ୍ଷାଳନ ବା କେଶ ସଜାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୁରୁଭାର୍ଯ୍ୟା ଯଦି କୁମାରୀ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପାଦ ଛୁଇ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବଦଳରେ, ଭୂମି ଛୁଇ କହିବା ଉଚିତ୍—"ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର"। ଯାତ୍ରାରୁ ଫେରିଲେ, ଧର୍ମ ମନେ ରଖି, ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କର ପାଦ ଧରି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍। ମାମୀ, ଚଚୀ, ଶ୍ୱଶୁରୀ ଏବଂ ପିସୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଭାର୍ଯ୍ୟା ପରି ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର। ସମାନ ବର୍ଗର ଭାଇମାନଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଦୈନିକ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେବା ଓ ଯାତ୍ରାରୁ ଫେରିଲେ ନିଜ ନାତିନାତିନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେବା ଉଚିତ୍। ପିତାଙ୍କର ବୋନ୍, ମାଆଙ୍କର ବୋନ୍ ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କର ବୋନ୍ ପ୍ରତି ମାଆ ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଦରକାର, କାରଣ ମାଆ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯିଏ ଉଚିତ ଆଚରଣ, ସଂଯମ ଏବଂ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠାରେ ଯୁକ୍ତ, ସେଉଁଠିକୁ ଦିନକୁ ବେଦ, ଧର୍ମ ଏବଂ ପୁରାଣର ଅଂଗ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍। ଶିଷ୍ୟ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଧରି ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବାସ କଲେ, ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ପାପକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ଗୁରୁପୁତ୍ର ଯଦି ଧ୍ୟାନୀ, ଜ୍ଞାନଦାତା, ଧାର୍ମିକ, ପବିତ୍ର, ଯୋଗ୍ୟ, ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ଗୁଣବାନ୍, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍। ଯିଏ ଉପବୀତଧାରୀ, ଅପ୍ରତାରକ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରେ, ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ, ପ୍ରିୟ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରେ—ଏହି ଛଅ ପ୍ରକାରର ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍। ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍; ଅନ୍ୟଠାରେ ଯଥାଯଥ ଦାନ। ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ସଦା ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି, ନମ୍ରତାରେ "ଦୟାକରି ଶିଖାନ୍ତୁ" ବୋଲି କହିବା ଏବଂ ଶେଷରେ "ଏଠି ବିରାମ ହେଉ" ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍। ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ବସି, ତିନି ପ୍ରଭୃତି ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ତାପରେ ପବିତ୍ର ଓଂକାର ଉଚ୍ଚାରଣ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନେ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ପଢିବା ଉଚିତ୍; ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା କରିବେ। ଶିକ୍ଷା ସଦା ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡ଼ି ଶୁଭ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍। ବେଦ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନିତ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ; ଏହାକୁ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସିପରି ଶିଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଦୈନିକ ଋଗ୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ସହ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୁଧ ଅର୍ପଣ କଲେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଇଛିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଯଜୁର୍ବେଦ ନିୟମିତ ପଢ଼ି ଦହି ଅର୍ପଣ କଲେ, ସାମବେଦ ପଢ଼ି ଘିଅ ଦେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଏ। ଅଥର୍ବଅଙ୍ଗିରସ୍ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ମଧୁ ଦେଇ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଧର୍ମ ଏବଂ ପୁରାଣର ଅଂଗ ଦ୍ୱାରା ମାଂସ ଅର୍ପଣ କରି ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ-ସନ୍ଧ୍ୟା ନିୟମିତ ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରି, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍। ଗାୟତ୍ରୀ—ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀ ଏକ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର, ମଧ୍ୟରେ ଶତ ଏବଂ ଶେଷରେ ଦଶ ଅଛି—ଦୈନିକ ଜପ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଭଗବାନ୍ ଏକ ପାଳାରେ ଚାରି ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଳାରେ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ରଖି ତୁଳନା କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ 'ଓଂ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ କ୍ରମରେ ବ୍ୟାହୃତିମାନେ (ଭୂଃ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱଃ) କହି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍। ପୁରାତନ କାଳରେ ଏହି ତିନି ମହା ବ୍ୟାହୃତି ଉଦ୍ଭବିଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅଶୁଭତାକୁ ଦୂର କରେ। ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ—ପୁରୁଷ, କାଳ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର—ଏବଂ ତିନି ଗୁଣ—ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍—କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାହୃତି ଭାବେ ମନେ ରଖାଯାଏ। 'ଓଂ' ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ପରେ ସାବିତ୍ରୀ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ ମହାଯୋଗର ସାର, ସମସ୍ତ ସାରର ସାର। ଯିଏ ଦୈନିକ ଗାୟତ୍ରୀ, ବେଦମାତା, ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରୂପେ ଜପ କରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଗାୟତ୍ରୀ ବେଦର ମାତା, ଗାୟତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଗାୟତ୍ରୀ ଠାରୁ ଉପରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜପ ନାହିଁ; ଏହା ଘୋଷିତ।