ବସୁଦେବ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଉପଦେଶକୁ ଅନୁସରଣ କର; ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ଏହି କଥା ସ্নେହରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ। ସଦା ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ, ଏବଂ ପ୍ରୟାଗରେ ରୁହ, ଦୁଃଖ ଭାବକୁ ଦୂର କର। ପ୍ରୟାଗକୁ ସମ୍ବିଧାନ କରି, ଆମକୁ ସମରଣ କର; ଏହିପରି ତୁମେ ନିଜେ, ରାଜା, ଶାଶ୍ୱତ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଯେଉଁଠି ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଏ କିମ୍ବା ସେଉଁଠି ବସିଥାଏ, ସେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ଦୂଷ୍ୟତାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁଠି ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରିବାରୁ ବିରତ ରହିଥାଏ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶିସ୍ତ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ଯେଉଁଠି ଅହଂକାର ନଥାଏ, ରାଜା, ସେଉଁଠି ତୀର୍ଥ ଫଳ ପାଇଥାଏ; ଯେଉଁଠି କ୍ରୋଧ ନଥାଏ, ସତ୍ୟ କଥା କହେ, ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଦେଖେ—ସେ ତୀର୍ଥ ଫଳ ପାଇଥାଏ। ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଦେବମାନେ ଅନୁକ୍ରମରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିଛନ୍ତି; ତଥାପି, ରାଜା, ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯଜ୍ଞରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉପକରଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦରକାର, ଏହା କେବେ କେବେ ସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକ କିମ୍ବା ଧନୀମାନେ କରିପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ମନୁଷ୍ୟରେ ଦରିଦ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ପାଇପାରିବେ; ଏହା ଯଜ୍ଞ ଫଳ ସମାନ ଏବଂ ଏହା ତୀର୍ଥ ମହାତ୍ମ୍ୟ। ଏହି ଅତି ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଜାଣିଛନ୍ତି: ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ମେରିଟ୍ ଯଜ୍ଞ ଫଳକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଦଶ ହଜାର କୋଟି ଏବଂ ତିରିଶ କୋଟି ଅଧିକ ଜନ ମାଘ ମାସରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଇଥାଏ। ଏହିପରି, ରାଜା, ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବରେ ବସ, ତୁମେ ଆଉଥରେ ଦେଖିବାକୁ ପାରିବା, ବିଶେଷକରି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ। ଏହିପରି, ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଦିବ୍ୟ ଖଣ୍ଡରେ, ଚଉଵେଞ୍ଚିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ପ୍ରୟାଗର ମହାତ୍ମ୍ୟ’ ରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହାପରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁଠି କହିଛ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଛି, ସମସ୍ତ କଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛ। ଏବେ ଆମେ ଏକ ଅଧିକ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, ଜଣାଅ, ଜ୍ଞାନୀ। ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ସେବା କରିଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ? ଏକ ମାତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ କିପରି ମିଳିପାରିବ?” ତାପରେ ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “କାର୍ଯ୍ୟର ପଥ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏକ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ: ହରିପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ମନ, ବାଣୀ ଏବଂ ଶବ୍ଦରେ କରାଯାଇଥିବା। ହରି ନିଜେ ବିଜୟୀ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହରି ନାମର ମହାମନ୍ତ୍ରରେ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ; ଏକଥର ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ହରିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରିଲେ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଫଳ ମିଳିଥାଏ; ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ମିଳିଥାଏ। ବିଷ୍ଣୁ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଫଳ ମିଳିଥାଏ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ତୁଳସୀ ଗନ୍ଧ ନିଆଯାଇଲେ, ସେହି ଫଳ ମିଳିଥାଏ। ଏକଥର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ, ଯମଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ; ଏବଂ ଏକଥର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ, ଜନ୍ମ ନିର୍ବାର୍ଥକ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କ ପାଦରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସଦା ନମସ୍କାର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; ପୁଲିନ୍ଦ, ଶ୍ୱପଚ ଏବଂ ବିଦେଶୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଯଦି ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭକ୍ତ, ରାଜା ଋଷିମାନେ ଆଉ ବିଶେଷ। ହରି ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିଲେ, ଆଉ ଜନ୍ମ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ; ଏକ ଲୋକ ଉଚ୍ଚ୍ ଶବ୍ଦରେ ନାଚି, ହରି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଭଳି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଛୁଇଲେ, କିମ୍ବା ଭକ୍ତିରେ କଥା କହିଲେ, ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ହରି ପରିକ୍ରମା କରିବା ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ୍ ଶବ୍ଦରେ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ। ହାତ ତାଳି ଦେଇ, ମଧୁର ଶବ୍ଦ କରିଲେ, ଏହି ହାତ ତାଳିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁଠି ହରି ଭକ୍ତିର କଥା କହିବା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଶୁଣିଲେ, ଦେଖିଲେ, ଏକ ଲୋକ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ, ତାଙ୍କର ପାପ ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କୃଷ୍ଣ ନାମ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣ ନାମ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ତୀର୍ଥ କରିଦିଅନ୍ତି; ତେଣୁ, ଋଷିମାନେ, ଏହିଠାରେ ତୁମେ ଜାଣ, ଏହାଠାରେ ଅଧିକ କୌଣସି ମେରିଟ୍ ନାହିଁ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଅବଶେଷ ଖାଇଲେ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିଲେ, ଏକ ମାନବ ବିଷ୍ଣୁ ହୋଇଯାଏ, ଯମ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥାଏ। ହରିକୁ ପୂଜିବା ଏବଂ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ବିଷ୍ଣୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ କିମ୍ବା ମହେଶ୍ୱର ଭଳି ଦେଖିବାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦୁଇ ଦେବତାକୁ ଏକ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଉ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ; ତେଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଦି ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଜାଣ। ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏହିପରି ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ହରି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଉଛନ୍ତି—ଜ୍ଞାନୀ ଏହିମାନେ କିଏ, ବୁଝିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଚାହେଁ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଚାହେଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ନାରାୟଣ ନିଜେ, ପ୍ରଭୁ, ଏକ ଶ୍ୱପଚକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରିବେ; ନାରାୟଣ ଠାରେ ଅଧିକ କୌଣସି ନାହିଁ, ଯାହା ପାପର ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ଦୂଷ୍ୟତା ଦଗ୍ଧ କରେ। ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣ ନାମରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ; ନାରାୟଣ ନିଜେ, ଜଗତର ଗୁରୁ, ନିଜ ନାମରେ ବସିଛନ୍ତି। ଧର୍ମଜନ ନିଜେ ଚେଷ୍ଟାରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଥାଏ; ଯେଉଁଠି ତର୍କ କରନ୍ତି, ତାହା ଅଳ୍ପ ଚେଷ୍ଟା ଓ ସହଜତାରୁ ହୁଅଇ। ଫଳର ଭାର ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ଅନେକ ନରକକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ତେଣୁ, ହରି ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖି, ତାଙ୍କର ନାମରେ ଶରଣ ନିଅ।