ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏ ଭୂମିର ଆଧାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅନେକ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ତିନି ଦେବତା—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର—ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଭୂମି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ତୀର୍ଥ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପବିତ୍ର ପ୍ରୟାଗ ନାମରେ ପରିଚିତ । ଏହି ପବିତ୍ର ପ୍ରୟାଗକୁ ସମ୍ମାନ କର, ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇମାନେ ଏକାଠି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର । ଏଭଳି ପ୍ରୟାଗର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଅଠଚଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା । ତାପରେ ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଗୁରୁ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ । ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକାଠି ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ । ଏହାପରେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷମାନେଙ୍କ ସହ ଏକବାର ପুনର୍ବାର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେଲେ । ଏଠିରୁ ମହାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି, ‘ଶୁଭ ହେଉ’ ବୋଲି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ । ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ବଡ଼ ଦାନ ଦେଲେ । ଏହିପରି ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦାନ କଲେ । ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଶୁଭ ସମୟରେ ଏହି କଥାକୁ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ତାପରେ ବାସୁଦେବ କହିଲେ, “ମୋର କଥା ଅବଶ୍ୟ ମାନ, ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ କହୁଛି, ସଦା ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରଧାନ କର, ଏଠି ପ୍ରୟାଗରେ ଅନନ୍ୟ ଭାବେ ରୁହ, ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହୁଅ । ସଦା ପ୍ରୟାଗକୁ ମନେ କର, ଆମ ସହିତ ରୁହ, ଏହା କଲେ ତୁମେ ନିଜେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ । ଯେଉଁଠି ଲୋକ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଆନ୍ତି କିମ୍ବା ଏଠାରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଯିଏ ଦାନ ନେବାରୁ ବିରତ ରହେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ନିୟମିତ ଓ ପବିତ୍ର ଥାଏ—ଏହି ଗୁଣ ଥିଲେ ତାହାର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ମିଳେ । ଯିଏ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି, କ୍ରୋଧ ନ କରି, ସତ୍ୟ କହି, ନିୟମରେ ଦୃଢ଼ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନିଜ ପରି ଦେଖେ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ପାଏ । ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କଥା କହିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଗରିବ ଲୋକ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବହୁ ପାତ୍ର, ବହୁ ବସ୍ତୁ ଦରକାର, ଏହି ସବୁ ସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କିମ୍ବା ଧନୀମାନେ କରିପାରନ୍ତି । ତଥାପି, ହେ ରାଜନ୍, ଏମିତି କିଛି ମାର୍ଗ ଅଛି ଯାହା ଗରିବ ମଧ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରିବେ ଓ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ପାଇପାରିବେ । ଏହି ଉତ୍ତମ ରହସ୍ୟ ହେଉଛି—ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପୁଣ୍ୟ ଯଜ୍ଞରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ । ଦଶ ହଜାର କୋଟି ଓ ତିରିଶି କୋଟି ଅଧିକ ଲୋକ ମାଘ ମାସରେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯାଆନ୍ତି । ତୁମେ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ହେ ମହାରାଜ, ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବରେ ତୁମ ରାଜ୍ୟର ଉପଭୋଗ କର, ଯଜ୍ଞୀ ଭାବରେ ପୁନର୍ବାର ଦେଖିବ । ଏପରି ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ପଦ୍ମପୁରାଣର ଉନଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରୟାଗର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ସମାପ୍ତ ହେଲା । ଏଥିରେ ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଆମେ ପଚାରିଥିଲୁ, ସବୁ ଖୋଲାସା ହେଲା । ଏବେ ଆମେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ—ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାନେର ସେବା କଲେ କ’ଣ ଫଳ ମିଳେ? କିମ୍ବା ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ କିପରି ମିଳିପାରେ?” ସୂତ କହିଲେ, “କର୍ମର ମାର୍ଗ ସବୁ ବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଛି, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି ମନ, ବାଣୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ହରିଭକ୍ତି । ଯିଏ କେବଳ ହରିଙ୍କୁ ଭଜେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଜୟୀ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ହରିଙ୍କ ମହାମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ଏକଥର ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ହରିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ । ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଦର୍ଶନ କଲେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଫଳ ମିଳେ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଫଳ ମିଳେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ତୁଳସୀ ଗନ୍ଧ ନିଆଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ । ଏଭଳି ଲୋକେ ଯମର ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଏକଥର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ମାଆଁର ଦୁଧ ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଏ ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ହରିପଦରେ ଧ୍ୟାନ ଧରନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ଜାତି ହେଉନାହିଁ, ସେମାନେ ପୂଜ୍ୟ; ତୁଳନାରେ ଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜର୍ଷି ଆଦି ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ । ହରିଭକ୍ତି ଥିଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ; ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ନାଚି ହରିନାମ କହେ, ସେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ସମାନ ପବିତ୍ର କରେ । ସେଠାରେ ଦର୍ଶନ କଲେ, ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ଭାବେ କଥା ହେଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ । ଏଭଳି ଲୋକ ତାଲି ଦେଇ, ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତି ନାଶ କରନ୍ତି । ଯିଏ ହରି ଭକ୍ତି ଉଲ୍ଲେଖ ନ କରି, କିନ୍ତୁ ଏହାର କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି । ତେଣୁ ତାଙ୍କର ପାପ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ କଣ? କୃଷ୍ଣନାମ ସବୁ ତୀର୍ଥରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣନାମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି । ଏହିଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣ ।