ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ରଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରଜା, ପୁନି ମୋର କଥା ଶୁଣ। ପ୍ରୟାଗ ର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆଉ ଏକଥା ମୁଁ କହୁଛି। ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବାରେ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଦରିଦ୍ର, କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା, ସେମାନେ ପାଇଁ ଅବିନଶୀ ଏକମାତ୍ର ସ୍ଥାନ ପ୍ରୟାଗ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଳନସ୍ଥଳ ପ୍ରୟାଗରେ ପହଞ୍ଚି, ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଦେଇ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସୁବର୍ଣ୍ଣର ରଙ୍ଗର ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଵଳ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଆନନ୍ଦ କରିଥାନ୍ତି; ଆଗ୍ରଣୀ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସେ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି। ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପତାକା ରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଶୁଭ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରା, ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଥାନ୍ତି। ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ଜାଗି ଉଠି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ, ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ, ସେ ଧନ ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସଫଳ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ସେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ତାହାକୁ ପହଞ୍ଚି ପାରିଥାନ୍ତି—ସେ ନିଜ ଦେଶ, ଜଙ୍ଗଲ, ଅନ୍ୟ ଦେଶ କିମ୍ବା ଘରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଏହା ଆଗ୍ରଣୀ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ, ଭୂମି ସମସ୍ତ ଚାହିଁଥିବା ଫଳରେ ଢାକା ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ; ଏଠାରେ ଋଷି, ତପସ୍ବୀ ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହି ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ମନ୍ଦାକିନୀ ତଟର ଶୁଭ୍ର ପରିବାରରେ, ସେ ହଜାର ନାରୀଙ୍କ ସହିତ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଆନନ୍ଦ କରିଥାନ୍ତି। ସେ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ତାପରେ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତନ କରି, ସେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ନାଥ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ, ସେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ କର୍ମ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ଗୁଣ ଓ ଧନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠାରେ, ଯେଉଁମାନେ କର୍ମ, ମନ ଓ ଶବ୍ଦରେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଦାନ କରନ୍ତି— ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଫଳ ପାଇଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦାନ ହେଉଥିବା ଧନ, ମଣିମାଣିକ୍ୟ, ମୁକୁତା, ଧାନ, ପିତୃକର୍ମ କିମ୍ବା ଦେବପୂଜା ପାଇଁ ହେଉ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଫଳ ତାଙ୍କୁ ଫଳ ମିଳିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳହୀନ ରହେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପବିତ୍ର ମନ୍ଦିରରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏପରି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଦ୍ୱିଜ (ଦ୍ୱିଜାତି) ଜନ ଜାଗୃତ ରହିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରୟାଗରେ, ରକ୍ତିମ କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି— ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶଙ୍ଖ, ଚାନ୍ଦି ଖୁର, ଗଳାରେ ଚାଦର ପିନ୍ଧା, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ, ପ୍ରୟାଗରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ଦାନ ସହିତ, ଗାଈର ଶରୀର ଉପରେ ଯେତେ ଲୋମ ଅଛି, ତେତେ ମାଣିମାଣିକ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦାନରେ, ଗାଈର ଲୋମ ଗଣନା ପରି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଗାଈ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଦେଖିନାହିଁ; ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅସୀମ କାଳ ଉପଭୋଗ କରିଥାନ୍ତି। ଏକ ଦୁହା ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରି, ଜଣେ ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ, ଦାସୀମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ କରିଥିଲେ। ସେହିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଗାଈ ଦାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଦୁଃସାଧ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୟାନକ ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେପରି ମହାପାପ ଆସିଥାଏ, ଗାଈ ଦାନ ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ—ସେହିପାଇଁ, ଦ୍ୱିଜାତିକୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବରେ, ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀମୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଖଣ୍ଡର ଏକାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏପରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ, “ହେ ମୁନି, ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ ପ୍ରୟାଗର ମହାତ୍ମ୍ୟ କଥା କହିଛ, ସେପରି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ପ୍ରଭୁ, କିପରି ବିଧି ଦ୍ୱାରା ଏଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ? ପ୍ରୟାଗ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିୟମ କହ, ମହାମୁନି।” ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରିୟ, ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉଚିତ ବିଧି ମୁଁ କହିବି; ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରୟାଗକୁ ଦେବମାନେ ସହିତ ଯାଆନ୍ତି, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ— ଏଉଁଥିରେ, ମେଢ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଯିବା ମନୁଷ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ବାସ କରିଥାନ୍ତି, ଗାଈମାନଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତଳି ଯିବାକୁ ପଡ଼ିଥାନ୍ତି। ଏହି ମନୁଷ୍ୟର ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କର ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଉଚିତ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିଜ ପିଲାମାନେକୁ ଜଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି— ଯଦି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଧନ ଲୋଭ କିମ୍ବା ମୋହ ଦ୍ୱାରା ଯାନ ଚାଳି ଯିବା, ତାଙ୍କର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଫଳହୀନ ହୁଏ; ସେହିପାଇଁ, ଯାନ ଛାଡ଼ି ଚାଲି ଯିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ନିଜ ସାଧ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କନ୍ୟା ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯମ କିମ୍ବା ନରକ ଦେଖିନାହିଁ। ସେ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇ ଅସୀମ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଧର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଥିବା ପୁତ୍ର ପତ୍ନୀ ପାଇଥାନ୍ତି। ସେଠାରେ ନିଜ ସାଧ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।