ଏକ ଦିନ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜା ଅତି ଅଶାନ୍ତ ମନରେ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକିଲେ । ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ସନ୍ତପ୍ତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଉପରେ ଦୟା ଦେଖି, କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଏତେ ତୁରନ୍ତ ମୋତେ କାହିଁକି ଡାକିଲ ? କଣ ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ଭୋଗାଉଛି ? ସଠିକ୍ କଥା କହ ।" ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଲେ, "ହେ ମହାମୁନି, ଆମେ ଯେ କିଛି ଭୋଗୁଛୁ, ରାଜ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ଯେ କିଛି ଘଟିଛି—ସେ ସବୁ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି । ସେଥିପାଇଁ ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।" ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଧର୍ମ କେଉଁଠି ଅଟୁଟ ଅଛି, ତାହା ଶୁଣ । ଯେଉଁ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାପ ନାହିଁ । ବିଶେଷ କରି କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ତ ଏହା ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ । ଏହି ଉପଦେଶ ହୃଦୟରେ ଧର, ଏବଂ ଆପଣ କେବେ ମନରେ ପାପ ବିଚାର କରିବେ ନାହିଁ ।" ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମହାମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ତିନି କାଳ ଦେଖନ୍ତି, ମୋତେ କ୍ଷମା କରି କହନ୍ତୁ, କିପରି ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି ?" ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେ ସଂଖ୍ୟ, ଯୋଗ ଓ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି । ପୁରାତନ ସଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେ ହେଉଛି ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରା । ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରା ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ।" ଏହା ଶୁଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପୁନି ପଚାରିଲେ, "ହେ ମୁନି, ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଅନୁସାରେ ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରା କେମିତି ? ସେଠି କ'ଣ ଦେଖାଯାଏ ? ସେଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ଲୋକଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ କ'ଣ ? ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ କ'ଣ ମିଳେ ? ସେଠି ବସିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଫଳ କ'ଣ ? ମୋତେ ସବୁ କଥା କହ, କାରଣ ମୁଁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ୍ତ ।" ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ମୃଦୁ ହସି କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ଅତି କାମ୍ୟ କଥା ଏବଂ ତାହାର ଫଳ କହିବି, ଯାହାକି ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ କଥାହେବା ବେଳେ ଶୁଣିଥିଲି । ପ୍ରୟାଗରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଧର୍ମକି ଓ ବାସୁକି ସରୋବର, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ନାମକ ବଡ଼ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ଓ ଅନେକ ମହାନ ସର୍ପ ଅଛନ୍ତି । ଏହା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆଯାଏ, ଏଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ ।" "ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆସି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏଠି ଅନେକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ । ଏଠିର ମହିମା କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ, ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ନାହିଁ । ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା କହୁଛି ।" "ଷାଠି ହଜାର ଧନୁଷ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ସାତ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯମୁନାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ବିଶେଷ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ପ୍ରୟାଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ହରି ଓ ଦେବତାମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ୱର ଏଠି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହି ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ।" "ଏହି ଲୋକରେ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ନହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯଦି କିଛି ଅଳ୍ପ ପାପ ଥାଏ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ସେ ସବୁ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ । ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ତାହାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଦୂର ହୁଏ । ସେଠାର ଭୂମି ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରାରେ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।" "ଏଠି ପାଞ୍ଚଟି ସରୋବର ଅଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ବହୁଛି । ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ଦୂର ହୁଏ । ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ, ଦେଖିଲେ ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ମିଳେ ।" "ଏଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଜଳ ପାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତ ପଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବାର ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ । ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, କ୍ରୋଧ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଅହିଂସାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛନ୍ତି, ଧର୍ମାନୁସାରେ ଚାଲନ୍ତି, ଗାଁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛନ୍ତି—ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ ।" "ଯେଉଁ ମନେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ରଖନ୍ତି, ପ୍ରୟାଗ ଯାଇ ସେ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରନ୍ତି । ଏଠି ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଯଦି ଏଠି ଏକ ମାସ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ପିତୃଦେବତା ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି କରାଯାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ଚାହିଁଥିବା ସବୁ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ।" "ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରୀ ଯମୁନା ଏବଂ ଅନେକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଏଠି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଏଠି ମହେଶ୍ୱର ସଦା ବିରାଜିତ । ଏହି ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ । ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମୁନି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି ।" "ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ପଦ୍ମପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଏକଚାଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।" ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁନି କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ଆଉ ଶୁଣ । ସେଠାକୁ ଯିବା ମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ—ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରୟାଗ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅବିନାଶୀ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ ।" "ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିବା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ଚଢ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ରତ୍ନମୟ ରଥ, ଶୁଭ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିବା ମହିଳାମାନେ, ଅନେକ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ସମ୍ପଦରେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି ।" "ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନିରେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଯାଏଁ ସେମାନେ ଜନ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।