ଭଗୀରଥ ରାଜା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ ଏବଂ ବୃତ୍ର ନିହନ୍ତା ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ଏହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ଦଳନ କରି ଜନତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା। ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ନ୍ୟାୟ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଅଜିତ କରିଥିଲେ, ଲୋଟସ୍ ନୟନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁମେ ମଧ୍ୟ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟାର୍ଜୁନ ଭଳି ବୀରତା ଦ୍ୱାରା କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବେ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଦେବତା ଋଷି ନାରଦ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଋଷିମାନେ ସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ବର୍ଣ୍ନନା ଯେଉଁ ଲୋକ ପଢିବେ କିମ୍ବା ଶୁଣିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ମୁଁ ଯେଉଁ କଥା କହିଛି, ଏହି ସତ୍ୟ; ଏଠାରେ ମୁଁ କୌଣସି ଋଷିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅପରିଚିତ କଥା ରଖି ନାହିଁ। ସୂତ ଏହିପରି କହିଲେ: ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପରେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳମାନଙ୍କ ବିବର୍ଣ୍ନନା ମୁଁ କରିଛି। ଏହି ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳ ସହିତ ଅନୁସଙ୍ଗ କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ। ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା ଏବଂ ଦର୍ଶନ କରିବା ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ; କଳିଯୁଗରେ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ପ୍ରତିଦିନ "ମୁଁ ତୀର୍ଥରେ ବସିବି, ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବି" ଏହିପରି କହିଲେ, ଉତ୍ତମ ଉତ୍ତମ ଫଳ ମିଳିଥାଏ। କେବଳ ତୀର୍ଥ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ ହୋଇଯାଏ; ତୀର୍ଥ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ। ତୀର୍ଥ ସେବା କରିଲେ, ଜଗତ୍-ସ୍ରଷ୍ଟା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସେବା କରାଯାଏ; ତୀର୍ଥ ଉପରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଚ୍ଚତା ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀ ଗଛ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷ, ତୀର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ—ଏମାନେ ସଦା ସେବାଯୋଗ୍ୟ। ବିଶେଷ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବା, ବୃଦ୍ଧମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ନିସ୍ସନାନରୁ ବଡ଼। ଏହିପରି, ପ୍ରତିଦିନ ବିଦ୍ୱଜନଙ୍କ ପାଦ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷ, ତୁଳସୀ ଏବଂ ଗାୟ ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ମିଳିଥାଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳିଥାଏ। ତୀର୍ଥ ସେବା କରିଲେ ଦୁଷ୍କର୍ମ ନାଶ ହୋଇଯାଏ; ନାହିଁ କଲେ, ନରକକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ, କାରଣ ଦୁଃଖ କେବଳ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିଲେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନରକରେ ବସନ୍ତି, ସଜ୍ଜନମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନେ ତୀର୍ଥ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: "ମୁଁ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ତାହାର ମହିମା ଶୁଣିଛି; ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରୟାଗ ବିଷୟରେ ଏକାନ୍ତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" "ପ୍ରୟାଗ ବିଷୟରେ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହିଥିଲା; ଏବେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" ସୂତ କହିଲେ: "ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ମୁଁ ପ୍ରୟାଗର ବିବର୍ଣ୍ନନା କରିବି। ଯେଉଁ କଥା ପୂର୍ବେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ରାଜା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମିଳିଥିଲା, ସେହି କଥା କହିବି। ସେ ସମୟରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ବିପ୍ଳବିତ ହୋଇବାରେ, ଅନେକ ଥର ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ରାଜା ଥିଲେ, ଏଗାରଟି ସେନାର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିଲେ; ସେ ଆମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ। ଭାସୁଦେବ ଉପରେ ଭରସା କରି, ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ; ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ହତ୍ୟା କରିପାରିଲୁ? ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇ, ପୁଅମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ବୀର ଭାବିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ। ରାଜ୍ୟ ନଥିଲେ, ଏହି ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଜୀବନର କି ଉପଯୋଗ? ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, "ହାଁ, କି ଦୁଃଖ!" ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପ୍ଳବିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ସେ, ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ନିରାଶ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବସିଥିଲେ; ଜଣା ଆସିଲା ପରେ, ଅନେକ ଥର ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ—"କିପରି ଉପାୟ, ତପ, ଯୋଗ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି? କେଉଁଠି ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ମନୁଷ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଲୋକକୁ ପାଇପାରିବି? କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି, ଯେଉଁ ଏହି ମହା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି? ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ଶତ ପୁଅ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି, କିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି? ବ୍ୟାସଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ବଂଶ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି, କିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି?" ଏପରି ନିରାଶାରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧର୍ମପୁତ୍ର, କାନ୍ଦିଲେ; ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭାଇ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏହିପରି, କୁନ୍ତୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଇ, ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ଚାରିପାଖ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ। ବାରାଣସୀରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଏହି ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ, କାନ୍ଦିବା ଏବଂ ଅତି ବିପ୍ଳବିତ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମହାତପସ୍ୱୀ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ହସ୍ତିନାପୁର ଆସି, ରାଜା ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ଦ୍ୱାରପାଳ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ—"ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ଦ୍ୱାରରେ ଉପସ୍ଥିତ, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।" ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉତ୍ସାହରେ ଦ୍ୱାରକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: "ଶୁଭ ଆଗମନ, ମହାଋଷି, ଶୁଭ ଆଗମନ, ବିଦ୍ୱାନ! ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, ଆଜି ମୋର ବଂଶ ପବିତ୍ର।" "ଆଜି ମୋର ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସିଂହାସନରେ ବସାଇ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଏବଂ ପୂଜା କରିଲି।" ମହାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ; ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ପୂଜିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।